Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Barne-Medikuntzako zerbitzu batean hiltzea

27/Apr/2017 Artikuluak, Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

BasurtuEtxean ondo lagunduta hiltzea, baldintza egokiak daudenean, helburu argi horietakoa dugu. Lau urtez ospitaletik etxeetara joaten egon ostean, urte eta erdi pasa da jada Deba Goieneko ospitalean lan egitera itzuli naizenetik. Orain helburu berdinak dira baina ospitaleko geure solairura aplikatzekoak, gure zerbitzuan jendea ondo hiltzea, edo behintzat norberak tratatutako pazientearen amaiera ona izatea.

Medicina Paliativa” aldizkariaren azken zenbakian (2017ko apiril-ekaina), hain zuzen ere, honi guztiari buruzko artikulua dator, Galizian egindakoa (Eugenia Ameneiros-Lago, Carmen Carballada-Rico eta Juan Antonio Garrido-Sanjuán, Ferroldik): “Mortalidad esperable en Medicina Interna: ¿cómo son los últimos días de vida en los pacientes en los que la muerte es esperable?”. Esperotako heriotza da pazientearen mediku arduradunak aurreikusten duena eta testualki jasotzen duena historia klinikoan. Eta emaitzen dagokienez, adineko gaixoak dira gehien-gehienak (batez besteko adina ia 81 urtekoa), komorbilitate askorekin, hauskortasunarekin eta zainketa aringarrietako beharrizanekin. Charlson indizea da lan honetan erabiltzen dutena komorbilitateak aztertzeko, baina ikuspuntu aringarria aplikatzeko NECPAL eskalarik edo bestelakorik erabiltzen duten ez dago zehaztuta. Aipatu behar da halaber %18ak minbiziren bat pairatzen zuela, esan nahi duena gaixo gehien-gehienek ez zirela onkologikoak. Azkenik, azpimarratzea %34 inguruk jasotzen zuela sedazio paliatiboa azken egun haietan.

Galiziako ikerketa honekin alderatuta, azken urte eta erdi honetan biltzen ari naizen datuak nahikoa antzekoak direla esan dezakegu. Aurtengo SECPAL jardunaldietarako (Reus, urriak 27-28) lan bat aurkeztea gustatuko litzaidake, ildo honetatik doana: “Cuidados Paliativos en pacientes no oncológicos: Experiencia en Medicina Interna de un hospital comarcal de Gipuzkoa“:  100 paziente baino gehiago osatuko dute lagina, sexuen arteko erlazioa nahiko orekatuta (1:1 inguruan), %70a onkologikoak ez diren pazienteak dira, eta %66a hil da denbora honetan guztian (2015eko irailetik). Non hiltzen diren aztertuta, gehien-gehienak gure zerbitzuan, gehien-gehienak sedazioarekin (etengabeko perfutsioen bidez). Batez beste zenbat denbora bizi diren ikertzen nabil (NECPAL eskalarekin edo beste modu batzuekin identifikatuta daudenetik), zein komplexutasun maila daukaten (IDC-Pal indiziearen arabera), patologien arabera zeintzuk dira multzo nagusiak, zenbat elkarlanean artatzen ditugun Etxeko Ospitalizazioarekin edo ESAD-ekin (“Equipo de Soporte Domiciliario”), zenbat Matia Fundazioko EAPS-ekin (“Equipo de Atención Psicosocial“). Dolumin gutunak den-denek jasotzen dituztela esan dezaket oraingo momentuan, eta horrek bidea zabaltzen duela dolu konplikatuak detektatu eta abordatzeko, edo besterik gabe familiekin heriotza eta gero harremanetan ipintzeko.

Espero dut udazkenerako amaituta edukitzea. Osasuna!

 

Bi emakume arrasatear

17/Apr/2017 S(u/a)minetik bakera

besaideBueno, kontatu daiteke azkenean: Ikus-entzunezko beste proiektu bat daukagu esku artean, nolabait “Aulki Hutsak”-en jarraipena dena, eta espero dugu urtea amaitu baino lehen aurkeztu ahal izatea. Bi emakume izango dira protagonista, eurek inspiratu zuten lan hau duela 4 hilabete plazara atera zirenean, euren bizipenak, euren istorioa, euren doluak kontatzen. Biekin bildu gara, asmoak zeintzuk diren azaldu eta tarte honetan egindako zirriborroa aurkeztu diegu.

“Performance” bat izango da, ikus-entzunezko “collage” bat, musika konposizio batek lagunduko duena eta zuzenean interpretatzeko sortutakoa. Eszenatokian hain zuzen ere Aitor Mudoh laguna egongo da,musikaz arduratuta,  nire bikote artistikoa oraingo honetan.Eta berarekin batera bi narratzaile, gidoiaren gidariak izango direnak. Eszenatokiaren atzealdean, pantaila batean, irudiak eta testuak proiektatu dira bitartean, haria segitzen lagunduko dutenak. Geure bi protagonistak ikusi baino entzungo ditugu, hilabete hauetan grabatuko ditugun audioen bidez. Baina ikusi baita ere, euren argazkiak ikusiko ditugulako bitartean, eurak eta euren paisaia biografikoak. Oraindik argitu barik dagoena da zer lekua hartuko dudan neuk zuzenekoan, eszenatokian egongo naizen ordenagailuaz arduratzen ala zer. Momentuz gidoia idazten nabil, puzzle handi hau osatzen eta pertsona guztiak koordinatu nahian.

Lau ataletan garatuko dugu lana, ordu bat inguruko iraupena aurreikusten dugu, eta DVD-n editatzea ere pentsatu dugu. Eta non aurkeztu ere bai, Arrasaten estreinaldia egin nahiko genuke, noski, eta gero leku esanguratsuak buruan ditugu, gai hauek lantzen ari diren tokiak alegia: Errenteria, Azpeitia, Donostia eta Iruñea, adibidez, baina baita beste dozena erdi bat leku ere bai. Askoz gehiago ez.

Aurrera beraz!

PD.- Argazkian, hildako mendizaleen monumentua Besaiden, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak bat egiten duten topalekuan. Fondoan, Anboto mendia.

 

Ipar haizea

08/Apr/2017 Bizi gara!, S(u/a)minetik bakera

iparhaizea

Ez baditugu zauriak sendatzen ez gara sekula bakean izanen. (Anaiz Agirre Olhagarai).

Oraindik sentitzen dugu jendeen arteko harremanetan-eta badirela blokatze anitz. (Joana Hoki).

Nik ere 20 urte izan nituen, dena nekien, dena berehala egin behar zen, dena lehertu behar zen… Hori zen. Denborarekin ohartzen naiz bortizkeria ez dela zinezko bide bat eta bestelako bideak badirela esperantza hobe batzuetara iristeko. (Jeanot Lastiri).

Konponbidea da gizartea adiskidetzea. (Jakes Abeberri).

Bakea ez da dekretuz erabakitzen, eraikitzen da. (Martine Bouchet).

Orrialde hau itzuli eta hurrengora pasatu behar gara. (Pako Arizmendi).

Gure aldean izan ditugu biktimak, baina parean ere izan dituzte; eta horiek kontuan hartzea, parekoari begiratu eta haren mina sentitzen saiatzea, ulertzen saiatzea… (Panpie Sainte-Marie).

 

Artearen ikuspuntuak gatazken aurrean

02/Apr/2017 S(u/a)minetik bakera

iruñekoharresia2Nafarroa eta Iruñea konstante biografikoak ditut, “Gatazka” bera legez. Eta hain zuzen ere Gatazkaren ondorioz Iruñera ez ginen senideok joan bizitzera duela 30 urte inguru. Diasporan oraindik urte batzuk gehiago segitu behar izan genuen eta duela 21 urte etorri (itzuli) nintzen azkenean.

Asteburu honetan, Baluarte jauregian izandako bi ekitalditan egon ahal izan naiz, Bizikidetza erein, begiratu bat artearen bidez” izenburuak berak erakarrita. Lehendabizikoa ostegun arratsaldean izan zen, literatura mahai-ingurua izan zen, Luis Garde eta Gabriela Ybarra idazleekin eta Aingeru Epaltza moderatzaile moduan. Hirugarren idazle edo egile bat gonbidatuta zegoen, baina hain zuzen ere heriotzak eten egin zuen Ion Arretxeren bizitza, hirugarren gonbidatua. Ugariak izan ziren berari egindako aipamenak, erabat sinbolikoa izan zen egia esan. Eta berarengandik hasita, iltzatuta gelditu zaidan lehenengo pasartea da zelan tortura saioen arten torturatzaileen eta torturatuaren artean sortzen ziren tarte lasaiak, non modu adeitsuan hitz egiten zuten euren artean emakumeei buruz eta bestelako gai adeitsuei buruz. Pertsonok euren artean egiten dugun moduan. Gero jarraitzen omen zuen bakoitzak bere rolean, basapiztiarenean batzuk eta harrapakinarenean besteak.

Posiblea al da adiskidetzeari buruzko literaturarik? Luis Gardek irmoki azaldu zigun literaturak gatazka behar duela ia definizioz. Tentsio, drama, tragedia, korapiloa sortzeko abiapuntua izaten da Erroma eta Grezia klasikotik eta Aingeru Epaltzak horri buruzko aipamena egin zuen hasieratik. Gero etorri zen galdera potolo horietako bat, aspaldiko gakoa: Oroimena edo ahanztura, zer komeni zaigu? Eta hor Garderen erantzuna gustatu zitzaidan, ahanztura dosi batzuetan behintzat zilegi ikusita maila pertsonalean, biktimarentzat, aurrera atera ahal izateko, baina oroimena aholkatuz gizarte mailarako, dolu kolektiboetarako.

Ybarraren parte hartzetik, bestela, gelditu naiz batez ere bi pasarterekin: Bata, zelan amaren doluaren bidez adierazi ahal izan zuen aitonaren dolua. Amaren heriotza minbiziak eragina izan zen, eta prozesu guztia serenitatez bizi ahal izan zuela, baina aitona bera ez zuela ezagutu izan, eta bere heriotza ETAk egindako hilketaren bidez gertatu zela, bere familian lurrikara emozionala utzita. Eta bigarren pasartea izan zen bere begietara ETA kideen munstrotasunetik gizatasunera igaro zela kontatu zuenean.

Azkenik, asteburua borobiltzeko, “Adiorik gabe” ikuskizuna harrapatu ahal izan nuen, DSS 2016 kultura hiriburutzaren 3 ekitaldiak galdu ostean. Mireia Gabilondok eta Teresa Calok idatzi eta zuzendu dute, eta larunbateko emanaldian Juan Manuel García Cordero, Mikel Zabalza Garate eta Francisco Javier Gómez Elosegi omendu zituzten, indarkeriaren 3 biktima, 3 borrero desberdinekin. 3 istorio desberdin baina lotura askorekin elkar artean, izan ere hain desberdinak dira borreroak? Hain desberdinak dira funtsean biktima eta borreroa? Estetikoki oso atsegina suertatu zitzaidan, 3 atal eta 3 eszeneratze ezberdin, musikak eta irudiek lagunduta.

Gustura benetan gelditu naiz eta apunteak ondo hartuta itzuli naiz etxera.

Hitz egin dezagun bizitzaz

27/Mar/2017 Bizi gara!, Dolua, Humanizazioa

deathcafeSexua zen debekatutako esparrua eta tabu handia duela hamarkada batzuk. Orain agerian dago, eta bere partez bizitzaren beste arlo batzuk ordezkatu dute. Heriotza da horietako bat, postmodernismoaren lizunkeria berria. Beste gauza itsusiekin batera ezkutatzen saiatzen garena, plazerra ematen ez dutenak, estetikoki atseginak ez direnak. Zahartzearen prozesua moduan. Soberan dauden gauzak, ukatzen ditugunak, euria bera bezala hainbatentzat…

Hala ere, hutsalkeria guztien azpian egarria egon badago, eta handia gainera. Azken urte hauetan konprobatu ahal izan dut: leku askotan sartzea bortitza izango zen modu berean, naturala eta erraza da jarioa beste bazter batzuetan. Bazterrak beti ere, baina gizartearen zati biziak direnak. Heriotzari buruz hitz egiten dugunok bizidunok garelako, bizirik gaudenok. Dolutik, filosofiatik, espiritualtasunetik, literaturatik, artetik, musikatik, zinematik.

Eta umoretik. Pasa den astean konprobatu genuen Zarautzen, jende biziak osatutako herri bizian. Umoretik ere bai. Infusio, kafe eta bizkotxoen artean, oso jende desberdina batu ginen. 6 osasungileak ginen, baina 8 ez. 7 emakume eta 7 gizon, emakumezkoen presentzia nagusia oraingo honetan berdinketa batean amaitzen. 50 urtetik beherakoak eta hortik gorakoak kopuru berdinean egon ginen presente, azken hauen ohiko nagusitasuna ezerezean geldituz. Komunitate budista batetik etorri ziren, parrokia batetik, esoterismoaren mundutik, minbiziaren atzaparkadetatik (orainaldian bete-betean), kaleko normaltasunetik.

H-ren mugimendukoek eman ziguten bultzada Amaiari eta bioi hau martxan ipintzeko, eta orain indarrarekin gelditu gara beste saio bat herrian antolatzeko. Gasteizen ere gauza bera gertatu da. Eta munduan zehar, dirudienez, ere bai.Tabuak erakargarriak izango dira azkenean, gauza lizun guztiak bezala, hori izango da. Norberaren arrazoi guztiekin batera.

#hitzegindezagunheriotzaz

Info+: Zarauzko saioaren lapurpen bideoa

“Bizikidetza erein…

18/Mar/2017 Antzerkian, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

nafarroako bake jardunaldiak… Begiratu bat artearen bidez.” Izenburu ezin erakargarriagoa dute Bakea, Bizikidetza eta Giza Eskubideei buruzko jardunaldiek, Nafarroako Gobernuak Baluarte Jauregian antolatutakoak martxoaren 23tik apirilaren 6a arte, 19:30etako ordutegian, Iruñean.

Agendan apuntatu ditut bi ekitaldi: martxoaren 30ean “La defensa de las víctimas y la paz desde la literatura” izango den mahai-ingurua. Gabriela Ybarra, Luis Garde eta Ion Arretxe aurreikusita zeuden parte hartzen, eta moderatzaile moduan Aingeru Epaltza. Heriotzak hala ere partaideetako bat harrapatu du egun hauetan, Ion Arretxe alegia, eta norbaitek ordezkatuko du ziur aski egun hartan.

Bigarren ekitaldia aspaldiko partez ikus-entzuteko gogoa neukan “Adiorik gabe” antzezlana da, Mireia Gabilondok eta Teresa Calok zuzendutakoa eta Donostiako Kultura Hiriburutzan iaz aurkeztutakoa. Apirilaren 1ean izango da eta espero dut joan ahal izatea. Kriston itxura ona daukate biek ala biek.

S(u/a)minetik bakera.

Muturreko erresilientziaz

11/Mar/2017 Literaturan, S(u/a)minetik bakera

victorfranklInfernutik bizirik ateratako pertsona batek idatzitako liburua pasatu dit Aitor Monje lagunak: “Gizakia zentzuaren bila”, Victor Franklena. Nazien garaiko kontzentrazio-esparruen moduko muturreko bizipen latzak bakarrik gainditu daitezke muturreko erresilientziaz, Vienako psikoanalista ospetsuak egin zuen bezala. Sufrimenduak eta sakrifizioak barneko hazkuntzarako eta duintasunerako bidea erakutsi dezaketela baieztatzen du, eta konparazio eder bat egiten du preso judutar haien eta bizitzaren azken fasean dauden gaixo terminalen artean. Azken finean, eta izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren zentzua eta esanahia topatzeko bidea.

Liburuak, gordintasunaren erdian, oso tonu didaktikoa du. Eta azpimarratzeko tarte ugari baditu ere, post honetara pare bat bakarrik ekarriko ditut, adibide gisa:

“Giza onberatasuna topatu daiteke giza talde guztietan, gaitzesgarriak diren horiek ere barne. Giza talde horien arteko mugak lausotu eta bata bestearen gainean nahastu egiten dira sarritan. Ez ditugu gauzak sinplifikatu behar esanez batzuk aingeruak zirela eta beste batzuk deabruak”.

“Nor da, benetan, gizakia? Gas ganberak asmatu zituena da, baina baita ganbera haietan sartu zena pauso irmoz eta otoitz bat xuxurlatuz.”

 

Gutarrak

27/Feb/2017 S(u/a)minetik bakera

pipesofpeace.jpgJose Inazio Basterretxeak iaz argitaratutako liburu erabat gomendagarrian (“Begoñaren itzalpean”) definizio bikaina ematen du bando ideologikoei buruz:

Gerretan, xakean bezala, bando bi egon ohi dira. Baina, egia esanda, benetako alde biak bizitzarena eta heriotzarena dira. Heriotzak marrazten ditu benetako mugak eta marra gorri zeharkaezinak. Hor, non daude bando ideologiko biak?

Angel Errok, berriz, erremate dotorea egin du lehengo egunean egunkarian kaleratutako artikuluan, gai berbera hartuta, bandoak, biktimak, gutarrak… “Bandoak”:

Niri ez zait buruan sartzen nola pentsa daitekeen biktima batzuen omenaldi, oroitzapen eta ordaintza beste norbaiten kontrako ekitaldia daitekeenik. Hurbilagoko biktimei errugabetasuna eta haren biktimatasuna kendu nahian dabiltzanak ausartu daitezela argi eta garbi egiten. Edo aitor dezatela guztionak direla biktima guztiak.

Gora gu eta…!

 

Gaurtzaroan (2)

18/Feb/2017 Beste terapia batzuk, Bizi gara!

dervicheMindfulness budismoaren bidean oinarrituta badago ere, apur bat aldentzen baldin bagara beste eredu interesgarriak ere topatuko ditugu. Islamismoan adibidez badaude mistizismoan eta aszetismoan murgiltzen direnak, sufismo korrontekoak alegia. Eta hor barruan misterioa irudikatzen duten derbitxe edo derbixe dantzariak, trantzean sartuta borobilak marrazten dituztenak biraka eta biraka. Batez ere Turkian, Balkanetan, Afganistanen edo Indian finkatutako tradizio luzea dute, XVI. mendetik datorrena.

Izan ere, garai hartakoak dira meditazio kristaua, mistika eta kontenplazioaren erreferentzia nagusiak: Frantzisko Saleskoa, Inazio Loiolakoa, Joan Gurutzekoa eta Teresa Ávilakoa. Isiltasunean sustraituta hauek, musikan eta dantzan besteak, gaur egun meditazioa edo arreta osoa lantzeko hiru osagaiak dira: isiltasuna, musika eta dantza hain zuzen ere.

Kostalde honetan lehenengo esperientzia pixka bat jarraitua eduki dut mindfulness-ekin, Jon Kabat-Zinn-en testuak irakurri eta sarritan intuitiboki lehen egindako praktikei zentzu gehiago eman, arreta gehiagorekin. Kostaldea horretarako leku aproposa da, itsasoa eta mendia bertan edukita, eta gakoa “gaurtzaroan” apur bat gehiago murgiltzean eta iraganalditik eta etorkizunetik deskonektatzean dago.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar