Kultura segurua eta osasuntsua da

29/Sep/2020 Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil, S(u/a)minetik bakera

MendiFilm2020

Joan da uda, oporraldi bitxiak izan dira aurtengoak, bitxia da bizitza hau bera. Jairik ez hiriburuetan, ezta herrietan ere. “Bertan behera” eta “datorren urtean” mezuak behin eta berriz entzun behar izan ditugu.

Birus honen bigarren olatua uztailaren erdialdean hasi zen altxatzen, ekainean askok beste panorama bat edukiko genuela pentsatzen (desiratzen) baldin bagenuen ere. Momentuz ez gaude martxoan edo apirilean bezala, zorionez, olatua apur bat moteltzen ari dela dirudi. Ikusiko dugu…

Bitartean, geldirik egon ez den jendea martxan ibili da. Eta hori bihotz altxagarria eta arima betegarria da. Donostian aurrera atera dituzte Jazzaldia, Musika Hamabostaldia eta Zinemaldia, ezohikoak, baina ez dira burumakur etxean geratu. Gasteizen ere Jazzaldi modukoa. Iruñean “Flamenco on Fire” . Baionan “Rencontres sur les docks”. Bilbon Alondegiaren 10. urteurrena orain ospatu dute, eta udaberrian izan behar zen Loraldia udazkenean berreskuratuko dute. Zarautzen Literaturia antolatu ahal izan dute. Arrasaten martxan daude berriro Kooltur Ostegunak… Kulturaz ari garenez, pandemiaren alde ona izan da udaran zezenketarik ez dela egon gure herrialdean. Betiko izango balitz, askoz ere pozgarriagoa izango litzateke.

Bestela, azpimarratu behar da beldurren artean bizitzea ez dela batere osasuntsua, arlo psikologikoa bigarren planoan ezkutatzen batzuk saiatzen badira ere, arlo fisikoarekin orekan mantentzea ez da luxuzko kontu bat, zerbait behar-beharrezkoa baizik. Eta kultura da beharrezko txerto emozional horietako bat, benetako txertoen zain gauden bitarte honetan.

Donostiako Zinemaldian, ‘best seller’ liburu ezagun batean oinarrituta, aurrekontu handiko ekoizpen handi bat aurkeztu dute, hamarkadetako indarkeria politikoaren ondorioak aztertzen dituena. Promoziorako erabilitako kartel erraldoiek sumindu dituzte aberriaren ikuspuntu bat daukatenak. Orain dela ia 20 urte aurkeztu zuen Julio Medem zinemagileak mugarria izan zen dokumentala, “Euskal Pilota, larrua harriaren kontra”. Ariketa ausarta, ederra eta zintzoa. Orduan uko egin ziotenak bertan agertzeari, suminduta filmaren kontra egin zutenak, orain suminduta daudenengandik oso urruti ez dira egongo.

Ia 20 urte igaro dira, eta tamalez mugimendu gutxi egon dira aberriaren ikuspuntu hori duten horien artean. Medemen pelikulan bezala, hala ere, antzerkian, literaturan eta zineman bertan ez dira gutxi izan proposamen itxaropentsuak denbora tarte honetan. Eta hoberena dena, bizitza errealean ere. Julen Mendozak eta José Miguel Cedillok eduki zuten topaketa gogoangarri hura duela pare bat urte, eta Cedillok orain animatu da orduko bideoa publiko egiteko Twitterren: Gogoratuko zarete, polizia zen haren aita ETAk erail zuen Perurena baserriaren inguruan, gaur egun oso jatetxe ezaguna dagoen aldean, Errenteriako baserri gune batean. Merezi du bideoa entzuteak, Gipuzkoan jaiotako sevillar bat euskaraz egiten saiatzen entzuteak. Dolua aurrera zelan eraman duten berak eta amak entzuteak. Adiskidetze eta elkarbizitzaren aldeko ariketa ausarta, ederra eta zintzoa.

Geure txikian, “S(u/a)minetik bakera” ere geldialditik ateratzeko prestatzen ari gara. Soraluzen martxoan egin behar genuen emanaldia berreskuratu nahi dute “Baketik” elkarteak eta Udalak, eta saiatuko gara Olatz Etxabe eta Sandra Carrasco gurekin egoten solasaldirako. Bestela, Mikel Zabalzaren erailketaren 35. urteurrena da, eta Orbaitzetan emanaldi bat egitea proposatu digute. Hain zuzen ere, aurtengo Zinemaldian “Non dago Mikel?” dokumentala aurkeztu dute. “Patria”-ren oihartzun mediatikoa sekula edukiko ez duena, baina berdin-berdin lan interesgarria, eta are ezinbestekoa, izango dena.

Amaitzeko, abendua aldean Bilbon urtero antolatzen duten Mendi Film Festival ere zutik dago, antolatzaileek aurrera ateratzeko enbidoa egin dute. Bertan, doluaren trilogia borobilduko duen “Mendian hil. Hirian hil” aurkezteko aukera edukiko dugu, birusaren baimenarekin. Geldirik ez egoteko erabakia hartu nuen apirileko etxealdian gidoiarekin, maiatzean eta ekainean jo eta ke filmatzen ibili ginen, eta azken hilabete hauetan muntaketa lanei modu dotorean ekin diegu Arteman Komunikazioaren etxean. Sufrimendurik gabe, ondo lagunduta eta leku egokian, mendian ala hirian heriotza, Himalaian ala Debagoienean. Bihotzez egindako lan hau bihotz askotara iristea da geure helburua, aurreko bi lanekin egin dugun moduan.

Kultura segurua ez ezik, bihotz eta arimaren pozgarria ere badelako.

 

Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak

20/Sep/2020 Antropologia apunteak, Literaturan, Mendian Hil Hirian Hil

mendiakdantzaMendian bizi, naturan txertaturik, animalia, landare eta elementu bizigabeekin harreman zuzenagoan. Batzuetan bukolikotzat jotzen duguna, “infernu handi”-tik gertuago dago. Mendian bizitzea, hautu kontzientea baino, inertzia historiko familiarra da. Noski, oso harmonikoa ere izan daitekeena: Herri txiki, paradisu handi.

Hirian bizitzea bezala, kasu gehienetan beste aukerarik ez dago. Badaude hiri eta herri bizigarriagoak beste batzuk baino, gure esku dago batzuetan modu batean edo bestean egon. Bereziki garrantzitsua da zentzu horretan Juanjo San Sebastián-en aipamenak geure dokumentalean: Batzuetan basatiago sentitu nahi dugu, beste batzuetan eroso gaude kaletar moduan. Aukera bat edukitzea hanka bat mendian edukitzeko eta bestea hirian. Eta dudarik ez dago Bilbo hiri bizigarri horietako bat dela, aje guztiak gora-behera.

“Canto jo…” liburuaren euskarazko itzulpena irakurtzen ari naiz (Alberdania, 2020). Irene Solà egileak eramaten gaitu Camprodongo haran piriniotarrera, Ripollès eskualdeko iparraldera, Ipar eta Hego Kataluniako muga menditsutara. Mugako liburua da, bizitza eta heriotzaren artekoa. Natural-naturala, non animaliek eurek eta hodeiek ere hitz egiten duten. Bidaia ederra.

Beste behin, burura etorri naiz blog honetan hainbestetan aipatutako “Euri horia”, Julio Llamazaresena. Landa inguruneen odolustea, itzulerarik gabeko exodoa, mendeetako mundu baten desagerpena. Denok gertuagotik edo urrunagotik bizitzen ari garena, gurasoena ez bada mundu hori, amon-aitonena izan dena.

Zirraragarria da korrontearen aurka igotzen diren izokinen ahalegina. Lanuza eta Lakabe guztiak. Eta liburu honetako haizea, euria, usainak, soinuak eta irudiak.

 

Esker mila, Nagore.

 

Postigoren kronikak: Urte haiek

11/Sep/2020 Bizi gara!, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

postigoFernando Postigo Silva argazkilari donostiarrak urteetan lan egin zuen “Diario Vasco” egunkarian. Haren biografia interesgarritik haratago, 1977-2001eko tartean egindako argazkien bilduma erakusgarri dute San Telmo museoan azaroa arte.

20 eta piko urte haietako gehien-gehienak Euskal Herritik kanpo eman nituen. 1971an jaio nintzen ni, eta 77-79ko lehenengo argazki horiek Diasporakoa garai hartara eramaten naute. Badago bat Star Wars-eko lehenengo pelikula Zinemaldian Carrie Fisher eta Harrison Fordek aurkeztu zutenekoa. Bestela, Arconada, López Ufarte eta Satrustegi gazteen erretratua aldagelan, irribarretsu, natural, gaurko aditibo horiek guztiak barik. Eta Atotxa! Tenplua ezagutzeko zortea eduki nuen, eta giro hura. Madrilen eta Valladoliden bizitzen harrapatu ninduen txapeldunak izan ginenekoak.

Donostiako portua, ordukoa, itsasontzi horiekin guztiekin bete-beteta. Lekeitiokoa ezagutu nuen nik urte haietan, uda zoragarri haietan. Kaleko manifestazioak, gizon bizardunak, ukabilak, ezinbestean Edurne Portela idazle santurtziarraz eta “Mejor la ausencia” haren liburuaz gogoratu naiz. Hor ere heroina agertzen zen, Postigoren argazkietan bezala, “27 horas” pelikulan bezala, bere gordintasunean.

“Argala”. Aita Barandiaran. Carlos Garaikoetxea. Adolfo Suárez. Felipe González. Joseba Arregi. Mikel Zabalza. Joan Paulo II.a. Albako Dukesa. ETA p.m. (VII. Biltzarra). Joan Manuel Serrat. Lou Reed. Alfredo Landa. Victoria Abril. Enrique Rodríguez Galindo. Pakito Arriaran. Leonard Cohen. Txomin Iturbe Abasolo. Luis Roldán. Jorge Oteiza. Eduardo Chillida. Joaquín Sabina. José María Ruiz Mateos.

Eta Morlans auzoko tiroketa 1991an. Zarautzen nengoen, eta “Hertzainak” ikus-entzutera joan behar ginen Donostiara. Manifestazioa eta kale borroka egon ziren kontzertuaren ordez. 1996an Fernando Múgica eta Gregorio Ordóñezen erailketak. Negu hartan sekulako elurtea kostalderaino iritsi zen, eta udaberrian Euskal Herrira lan egin eta bizitzera etorri nintzen, bertan gelditzeko asmoarekin. Euria dago presente ordurarteko argazki haietan, ordutik badakigu zer gertatzen ari den klimarekin.

José Ortega Lara, 1997 (4 urte geroago Arrasateko ospitalean hasi nintzen lanean, udalerri horretan bahituta eduki zuten). Miguel Ángel Blanco, urte hartan bertan, lurrikara 24ko magnitudekoa Richter eskalan. Lekeition nengoen erail zutenean, eta Bilbon bertatik bertara bizi nuen ondorengo egunetan kaleko giro tentsio handikoa. José Luis López de Lacalle. Odón Elorza. María San Gil.

Iñurrategi anaiak. Kursaal Jauregia (eta Guggenheim). Harkaitz Cano. Rigoberta Menchú. Mikel Laboa. Lilatoia. Pedro Subijana, Juan Mari Arzak, Karlos Argiñano. Anjel Lertxundi. Irungo San Martzial…

Eta agertzen ez direnak baina gogoratzen ditugunak.

Enigma eta estigma artean

04/Sep/2020 Dolua, Humanizazioa

UIK 2020Udako ikastaro bat antolatzea eta aurrera atera ahal izatea, beldur kolektibo honen erdian, jada arrakasta da. Aurrez aurrekoa eta ‘on-line’ bidez aldi berean izatea, txalotzekoa, eta edukiera beteta egotea lortzea, poz-pozik egoteko modukoa. Hau gertatu da bi egun hauetan, Donostiako campusean, suizidioari buruzko ikastaroan (EHUk + Biziraunek antolatuta).

Hemen laburpen bat, apunteen bidez:

Agustin Erkiziak, ikastaroko zuzendaria, beste pandemia honen zenbakiak gogoratu zituen, 800.000 pertsona  urtero hiltzen dira munduan euren buruaz beste eginda. (Birusaz gain, ematen du badagoela zertaz kezkatzeko). 

Joxe Arregi teologoak, Noa Pothoven neska herbeheretarraren zoritxarreko kasua ekarri zigun, eta honen haritik,  Francisco Aita Santuak erakutsitako talante desberdina, epaiketarik gabekoa. Dotrina katolikoan aldaketarik ez dela egon aitortu zuen Joxek, hala ere. Bestela, suizidio batean humanitatea eta onginahia egon daitezkeela esan zuen. Eta suizidak martiriak direla, etimologikoki “lekukoak”.

Andrea Gabilondo psikiatrak Euskadiko estrategiaz jardun zuen, 2019an abiatuta. Arazo hauei alde askotatik aurre egin behar diegula azpimarratu zuen, osasungintzatik ez ezik, hezkuntzatik, zerbitzu sozialetatik, instituzioetatik… Eta datu batekin gelditu naiz: Suizidioen %25-30a prebenitu daiteke. Kokatzen hasteko.

Ernesto Gutiérrez-Crespo psikopedagogoak nerabeei buruz hitz egin zigun. Bullying aipatu zuen faktoreen artean, gizonezkoengan suizidioaren prebalentzia askoz handiagoa, eta adin hauetako pertsonekin bizitzaren zentzua topatzearen garrantziaz.

Pedro Martín-Barrajón psikologo madrildarrak zelan izaten den emergentzietako arreta suizidioan azaldu digu. Bai, pelikulan agertzen dena bizitza errealean ere gertatzen da. Esaldi bat, Edwin S. Shneidman suizidiologia modernoaren aitarena: “Suizidioa behin betiko irtenbidea da sarritan iragankorra den arazo baterako”. Halaber, koronabirusa eta suizidioaren arteko lotura iradoki zuen…

Jon Garcia Hormaza psikiatrak suizidio arrazionalaren kontzeptua ekarri digu, ondo hausnartutakoa dena eta bulkadekin lotuta ez dagoena. Hor, hain zuzen ere, prebentzioak badauka zeregina. Halaber, autopsia psikologikoak ere existitzen zirela berria izan da niretzat.

Mahai inguru berean heriotza duinari buruz tokatu zait jardutea, nahi baino luzeago joan zait, gustura. Eutanasia, ortotanasia, zainketa aringarriak, heriotza ona definitzeko hamaika gakoak. Eta distanasia beste aldean, basakeria terapeutikoaz, utzikeria terapeutikoaz.

Eva Bilbao erizaina, gure mahaian moderatzaile, hurrengo mahaian hizlari ibili da. Bihotza ipini dio bere tarte horretan, eta bere ohiko grina transmititu du, erabat ongi etorria dena. Biziraunen izenean aritu da, gaur egun estatu mailan elkarterik aktiboenetakoa dena (Aurtengoa, laugarren uda ikastaroa!). Pozik eurekin bidelagun izateaz!

Andoni Ansean Espainiako Suizidiologiaren presidentea da eta ikastaro hauen ko-antolatzailea, erreferentziazko aditua esparru honetan eta egun hauetan aurrez aurre ezagutu ahal izan dudana. Gasteiztar bat Madrilen.

Enrique Sainz de Murieta foruzaina da, eta oso pozgarria da ikustea polizien artean ere (suhiltzaile eta abarrekin bezala) humanizazio prozesuetan interesatzen direla, entzutearen garrantziaz, aldamenean egotekoaz, disponibilitatea erakustekoaz.

Amaitzeko, Edurne Pasaban alpinistak lehenengo pertsonan kontatu digu zer den suizidiotik bizirik ateratzea, inolako zentzurik ez topatzea bizitzari, kaleko jendeak pertsona arrakastatsua zarela uste arren. Familiaren eta lagun onen garrantziaz. Zortzimilakoak izan ziren bizitzari lotuta jarraitzeko heldulekua. Eta orain esparru honetan buru-belarri laguntzen dabilela.

Ederrak irakaspenak. Oso eskertuta.

Hitzez ezin

02/Sep/2020 Literaturan

Amazonas

Mistikoa eremutik itzuli egin zen. ‘Konta eiguzu’, esan zioten, ‘Jainkoa nolakoa den’.

Baina, nola esan ziezaiekeen hitzez bere bihotzean sentitu zuena? Jainkoa hitzak mugatu ote dezake?

Azkenean formula eman zien -ez zehatza, ez egokia-, baina zera itxaron zuen, beraiek ere saiatuko zirela esperientzia hori euren barnean sentitzen.

Haiek formula ikasi egin zuten eta testu sakratu bihurtu. Besteei sinesmen santu bezala inposatu zien. Neke haundiak hartu zituzten atzerrietan zabaltzeko. Batzuek bizia ere eman zuten formulagatik.

Eta mistikoa triste zegoen. Agian hobe egingo zuen ezertxo ere esan izan ez balie.

(“Formula”, Tony de Mello).

 

 

Esploradorea bere jende artera itzuli zen, eta bere etxekoek Amazoniaz jakiteko gogo bizia zeukaten. Baina, nola adieraz zezakeen hark hitzetan, hango lore ezezagunak ikustean eta basoko gau-hotsak entzutean bere bihotzean sentitu zuena? Nola aditzera eman basa piztien arriskuan eta bere kanoa ibai azkarretan zihoanean, bere barnean nabaritu zuen ikara?

Hala esan zien: ‘Joan eta ikusi zeurok’. Gidatzeko mapa bat egin zien. Haiek mapa hartu eta koadro batean Udal Etxean jarri zuten. Eta bakoitzarentzat kopia bat atera zuten. Eta kopia zeukan guztiak bere burua Amazona ibaiaz aditutzat zeukan. Ez al zituen, abad, oso ondo ezagutzen ibai-kako eta -kolko denak, haren zabala eta sakona, non zihoan akar, non zeuden ur-jausiak?

Hala esan ohi da, Budhak, Jainkoaz hitz egiteko eskatzen ziotenean, oso gogor ezezkoa ematen zuela.

Oso ondo ezagutzen baitzuen, ze arrisku handia den siloiko esploradoreentzat mapak egitea.

(“Esploradorea”, Tony de Mello).

Zaldi emozionalak

22/Aug/2020 Bizi gara!, Musikan

zaldiemozionalak“Garai nazkagarri hauek”, ezin da hobeto deskribatu, kontzertuaren hasieratik kontzeptuak bikain markatu zituen atzo Pettik Gernikako Astran. Haserretik bizi dugu zaldiko-maldiko zorabiagarri honetan montatuta egotea halabeharrez. Eta errudunak bilatzen ditugu: agintariak, saguzarrak, bizilagunak, bizimodu garaikidea, gu geu gara. Teoria xelebreak ere entzuten dira megafoniatik.  

Zaldia, behorra edo moxala behintzat aukeratu ditzakegu. “Nik beltza!”, “nik marroia!”, “nik beste hori, zuria orban beltzekin”. Alazán, bayo, ruano. Beldurrak blokeaturik, batzuk ez dira ukuilutik ere ateratzen, zoru guztia jaso gabeko gorozkiz estalita, bakardadean, zaindu barik.

Beste batzuk libreak dira, baina tristurak jota daude, bizipoza berreskuratu ezinean. Zalantzati topatzen ditugu beste asko, segurtasun neurri guzti-guztiak beteta, baina bat ere segurtasunik gabe etorkizun laburrean. Pottokak mendian trostan ikus ditzakegu tarteka, aire zabalean, aske, orain eta hemen bizitzeko hautua eginda.

Zuria orban beltzekin beti ere. Irrintzika bai, baina marruka ere bai. Gora eta behera. Musika etengabean aldatzen. Hipodromo isila kalea bera bada, hondartza, egoitza, gaztetxea.

 

Miguelen alaba

15/Aug/2020 Bizi gara!, Humanizazioa, Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak

vietnamcomicAtzo premiazko moduan paziente bat ikusi nuen kontsultan (zorionez ez du ezer larririk ematen). Lehenengo begi kolpean, maskaren azpian, ezagutu ninduen, eta bere burua aurkeztu zuen aspaldiko paziente baten alaba bezala. Miguel aitaz gogoratzen naiz, aurpegia modu lausoan etortzen zaidan arren. Hurrengo kontsulta egunean ekarriko dizkidala argazkiak esan dit.

Horra hor aurrez aurreko kontsulten garrantzia. Elkar ikustearen garrantzia, eta beste modu batean hitz egin ahal izatearena. Pandemiaren garai gogorrenetan ere mantendu nuen gutxieneko arreta kontsultan aurrez aurre (Paliatiboetan bereziki), eta hemendik aurrera horrela jarraitzeko asmo osoa daukat. Onurak begi-bistakoak dira, hitzez hitz.

Eta aurrekarien garrantziaz idatzi nahi nuen post honetan, halaber. Besteak beste familia aurrekariak, nondik gatozen jakiteko, noren zainketan ibili zaren aurreko urteetan, zein dolu edo doluak dituzun, noren alaba zaren. Badago esaldi bikain bat esaten duena adeitasunez tratatzeko jende guztia, aurrean daukazunak zer zauriak dituen ez dakizulako.

Egun hauetan komiki bat irakurtzen nabil (zenbat pozten naiz Zarauzko liburutegia berriro martxan dagoela!): “The Best We Could Do: An Illustrated Memoir” (Thi Bui, 2017), gazteleraz “Todo lo que pudimos”. Bertan, egileak kontatzen du haren istorioa AEBetan etorkin moduan, Vietnamdik joandako familia baten alaba izanik. Aurreko hamarkadetan jatorrizko herrialdean gertatutako egoera latz guztiak, Frantziako Indotxina zenetik AEBetako Vietnamgo inbasioa arte (Bidenabar, ondo datorrena historia garaikidea errepasatzeko).

Nondik gatozen, noren zainketan ibili garen, noren seme-alabak garen edo ginen. Denok ahal duguna egiten dugulako.

Dolu kolektiboak

08/Aug/2020 Bizi gara!, Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

zugarramurdiPasa den uztailaren 28an 20 urte egin dira Felix Iñurrategi Karakorumen  hil zela, 33 urterekin, Gasherbrum II menditik jaisten ari zela. Nire ustez, Euskal Herrian azken hamarkadetan piztu den dolu kolektiborik handiena izan da. Zergati askotako heriotza ezagunak egon dira geurean, istripuek, gaixotasunek, hilketek, suizidioek eta abarrek ekarritakoak. Batzuk benetan mediatikoak eta oihartzun handikoak. Baina Felixen heriotzak sortutakoa erabat berezia izan zen, gizarte mailan lurrikara emozional itzela eragin zuen, ez zegoen oztopo ideologikorik hurbiltasun enpatiko hori eragozteko.

Asko eta asko gogoratzen gara non geunden albistea jakin genuenean, neu lanean Gurutzetako ospitalean, eta samina konpartitutakoa izan zen Larrialdietako zerbitzu hartan. Amankomuneko geure lehengusu edo lagun bat hil izan balitz bezala gertatu zen, benetan bitxia izan zen. Urteetara, Felixen aita eta ama ezagutzeko abagunea eduki nuen, Arrasateko kontsultan, eta Alberto anaia bera. Hunkitu nintzen Albertok egindako dokumentalarekin Kafe Antzokian arratsalde hartan, bertako publiko guztia bezala, hunkimen kolektibo gogoangarria izan zen.

Uztailaren 29an 20 urte ere bete dira Juan Mari Jauregi Tolosan ETAk erail zuenetik, 48-49 urterekin, nik orain ditudanak. Albistea jakin nuen Zugarramurdirako bidean, kotxean nihoala gurasoekin, Euskaldunon Egunkariak antolatutako jaialdi eder batera gindoazen uda betean, 2000. urtean. Askok nabaritu genuen astindua, baina gizarte mailan oztopo eta blokeo mordo bat zegoen enpatia sentitzeko, eta are gehiago adierazteko, dolu kolektibitate zabalagoa izateko. Urteetara, Maria alaba ezagutzeko abagunea izan dut, “S(u/a)minetik bakera” proiekturako jaso genuen kolaborazioa dela-eta, Jon Maiarekin batera egin zuena.

Publikoa da Mariak egindako lana berradiskidetzearen alde, bakearen alde, eta are ezagunagoa Maixabel emazteak ildo honetan egindako jarduera ofizial guztia, erreferentzia argi bat. Nolako egurra, halako ezpala. Zorionez, badago jendea hau guztia axola zaiona, eredua dena gizarte eraikuntza positiboa egiteko, ahazteko, estaltzeko eta ukatzeko jarrera ez duena. Eskertu besterik ezin dugu egin.

Uztailaren 31an, azkenik, Joan Mari Torrealdai hil da aurten, 77 urterekin, etxean. Gure aitak egin izango zituenak. Minbiziak hil da Joan Mari ere, eta tamaina handiko dolu kolektiboa eragiten ari da, batez ere mundu  euskaldunean, bereziki euskal hiztun aktiboen komunitatean. Hemen erdaldun gehienen autobaztertze kulturala alde batetk, eta bestetik batzuengan blokeo ideologikoak egon dira. Edozein modutan, lurrikarak Richter eskalan oso goian jo du, ez bakarrik Joan Marik lagatako ondare zabalagatik. Baita Euskaldunon Egunkariaren aurkako atentatuak bete-betean jo zuelako ere, 2003an.

Ondo oroitzen naiz sentitutako amorrua, gorrotoa, tristura, erabateko enpatia piztu zidaten Joan Marik, Txemak, Martxelok, Iñakik, Pellok eta enparauek. Autoinkulpatu nintzen auzi horretan, egin kontu. Horrelako pertsonak torturatzea eta kartzelaratzea zen geure aita torturatzea eta kartzelaratzea bezala. Ulertezina, justiziatik guztiz kanpo zegoen zerbait zen. Alferrikako mina. Mariak eta Maixabelek sentitutakotik oso hurbil.

Hortan datza dena. Hain hurbil egon barik hurbiltasuna sentitzean.

 

PD.- Uztailaren 22an 13. urtemuga izan da aita hil zenetik, etxean. Gugan dago geroztik. Eta bizi gara.

Heriotzaren kostaldean

02/Aug/2020 MikroIpuinak

costadamorteAnxo Antelo landa-medikua zen bokazioz. Médico rural, haren etxeko atean agertzen zen moduan. Galiziatik kanpo jaiotako galiziar horietako bat zen, eta Costa da Morte eskualde atlantiarrean bizi eta lan egin zuen. Izan zitekeen Polperro, Cudillero edo Elantxobe, baina Muxía, Fisterra eta Camariñas izan ziren bere lan eremuko herriak, bereziki hirugarrena.

Naufragioak, tuberkulosia eta azkenik birus misteriotsuak ezagutu zituen. O cancro eta bronkitis kronikoak ere, jakina. Orduko antibiotikoak eta botikak ez ezik, eukalipto eta sendabelarrak ere erabiltzen zituen. Alvaro Cunqueiroren ipuin horretan bezala, “Brandy Tres Cepas” errezetatzen zuen, eta herren zebiltzanei korrika egiten zutela amets egiteko aholkatu.

Umeak munduratzen lagundu zituen, “o máis fermoso que me tocou na miña vida profesional”. Eta hiltzear zeudenen alboan egoten ere ondo zekien. Jaiotzaren eta heriotzaren emaginengandik ikasi zuen, liburuetan eta Interneten ez dagoena ere. Baina barruan zeukan zera hori txikitatik, gaixoek hainbeste preziatzen zutena.

Zaldiz parrokiarik parrokia, bide zahar berdeetatik, modurik seguru eta hoberena zen toki batzuetatik ibiltzeko. Zirimiria, ipar-ekialdeko haizea, lanbroa, elurra edo eguzki kiskalgarria lagun. Orballo, nordés, brétema, neve ou sol abrasador. Baita kaioen txilioak ere, gaztainondo, lizar eta haritzak jaun eta jabe zirenean eukaliptoen ordez. Petroliontziaren hondamendia baino askoz lehenago.

Anxo hil zenean, Camariñasen ez zioten izena ipini kale bati, aho batez egingo zuten moduan, berak horrelakorik ez zuelako nahi behin baino gehiagotan esanda laga zuenez. Bizi izandako etxea, hala ere, landetxe bihurtu zuten, “A casa do médico”, ideia txarra izan ez zena. Museo txikia ere bazen. Atsedenlekua asteburuetan eta  oporraldietan.

Leku desberdina. Bizitzaren kostaldean.

José Ramón lagunari, esker onez.


 

 

Etena

15/Jul/2020 Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

50112966212_3ac97d7d0c_cHaurdunaldia aurrera doa, hor etenik ez dago, zorionez. Azken ekografian gorputzaren formak gero eta zehaztuago agertzen dira. Neskatila da MHHH, aurreko biak bezala (AH eta SB), hori ere zehatz badakigu. Eta ez da gehiegi falta, hirugarren hiruhilekoan sartu gara… Badakizue zer sentitzen den holakoetan, zuetariko batzuk bai behintzat.

Baina etena behar da. Urte gogorra izan da, arraroa, kezkagarria, ziurgabea. Behelainoan ibiltzea, gerizpean, itzal artean, zeuk aukeratuta, ederra da. Baina bertan eta horrela bizitzea ez hainbeste, inposatua denean, are gehiago arerioa ikusezina denean.

Atsedena hartu, ikuspuntua aldatu, paisaia berriak deskubritu, Illas de Sal, adibidez. Lagun zaharrarekin bertopatu, zer eta alaba jaioberria ezagutzeko, Africa. Penintsulako ipar-mendebaldeak ez du hutsik egiten sekula. Izan ere, MHHH han bertan sortu zen, kontzepzioa lurralde lainotsu zoragarri hartan gertatu zen duela 9 hilabete.

Boa viaxe ti tamén!

 

 

 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar