Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Morfinari uko egitea

16/Aug/2017 Literaturan, Osatzetik Arintzera

ionaheathMari Karmenetaz gogoratu naiz, ezinbestean. Eta gogora etorri zait Maider ere bai, eta itzuli naiz jaiotza eta heriotzaren arteko paralelismoetara. Epiduralari uko egitea erditzearen kontrola edukitzeko, sentsazio guztien jabe izateko, bizitzan oso gutxitan (behin, birritan, hiru aldiz?) gertatu ahal zaizun bizipen kardinal hau %100ean sentitzea… Bizitzaren hasieran planteamendu hau ez da gehienek aukeratzen dutena geure Lehen Munduan, mina kentzeko bide azkarra eta arrisku txikikoa daukagunetik emakume mendebaldar gehienek epidurala hautatzen dute.

Eta bizitzaren amaieran? Iona Heath  familia mediku britainiarrak (argazkian) antzeko zerbait proposatzen du “Ayudar a morir”* (Katz, 2008) liburuan, “Vivos hasta la muerte” atalean: behin bakarrik hiltzen gara, eta aukera eduki behar dugu bizipen garrantzitsu hau nahi dugun moduan edukitzeko, baita morfinari uko egiteko ere. Mina sentitzea bizirik sentitzea denez, eta ezabatutako minak ordea adimen zentzu asko desagerraraztea dakarrenez. Beste aukera bat da, egia esan neuk orain arte oso kasu bakanetan somatu dudana. Beste aukera bat, eutanasia edo lagundutako suizidioarena bezala, planteatzen duena mina eta sufrimendu handiak sentitzen hasi baino lehen, autonomia funtzionala galdu baino lehen, bizitzarekin amaitzea. Oso klabe ezberdina, bistan denez.

Izan daiteke, eta planteamendu hauen aurrean zabalik eta prest egon behar gara, soseguz hartutako erabaki guztiak errespetatzeko betebeharra dugunez. Neure ustez gutxiengo batek planteatuko dizkigute horrelakoak, hala batzuk nola besteak, eta gaixo eta familia gehienekin zainketa aringarrien filosofiarekin lan egin ahal izango dugula normalean. Beraz, zergatik eduki behar diogu beldurra eztabaida honi?

“Kenyan gaixoek azaltzen dute euren nahia hiltzeko euren buruak minetatik askatzeko, bitartean Eskoziako gaixoen hil nahia lotuta zegoen tratamendu medikoaren alboko eraginekin.”

(“Dying from cancer in developed and developing countries”. S.A. Murray et al.BMJ, 2003. Vol. 236; 368-371.)

Esker mila, Nerea, liburua uzteagatik. Ikasten jarraitzen dugu.

 

*”Jatorrizko izenburua: “Matters of life and death. Key writings”.

Mendiak bere itzala zabaltzen duen eremua

11/Aug/2017 Bizi gara!, Literaturan, Mendian

mariacoffeyUdako irakurketak ez dira beti arinak izaten. Ez duzu beti itsasoa aukeratzen. Batzuetan mendia tokatzen da, eta batzuetan mendia ez da izaten bizitzarako leku atsegina eta sendagarria. Aldi batzuetan heriotza eremua da, harrizko hilerria edo hilarria.

Duela urte batzuk Ramon Olasagasti gipuzkoarraren “Mendiminez” (Elkar, 2009) irakurri nuen, gero etorri zen Jorge Nagore nafarraren “Los 14 de Iñaki” (Saga, 2011), Juanjo San Sebastian bizkaitarraren “Cita con la cumbre”  (Desnivel, 2005) eta azkenik  Maria Coffey britainiarraren hau,“Where the mountain casts its shadow. The dark side of extreme adventure” hau, gazteleraz “Los zarpazos de la montaña. El lado oscuro del alpinismo extremo” (Desnivel, 2004).

Ugari dira liburuaren hariak, baina azpimarratu ditut pasarte hauek, lotuta daudenak muturreko mendigoizaletasunaren ezaugarri komun batzuekin: “Beti-gazte”  jarrera, sakon eta mugan bizitzekoa, arriskuaz elkarbizitzekoa, perfekzio uneak esperimentatzekoa, altuerako “mindfulness”  erabatekoa, espiritualtasunarekin modu batean edo bestean bat egiten duena, hilezkortasun fantasiatik hurbil:

“Adolescencia perpetua. Eterna juventud. Pese a sus críticas al ‘puer aeternus’, Marie-Louise Von Franz admite que tales individuos suelen irradiar un entusiasmo que revitaliza a las personas que tienen a su alrededor. Si se les obliga a crecer y a aceptar las cosas ordinarias de la vida, es inevitable que pierdan esa parte de esa exuberancia: “¿Cómo puede uno crecer sin perder la sensación de totalidad y de creatividad, de estar realmente vivo, que uno tiene en la juventud?”.

“Entonces tus sentidos se ponen en marcha de una manera que nunca habías experimentado. Todo tiene que ver con el riesgo: si la cagas, tienes muchas posibilidades de matarte. Catherine Mulvihill denominó tales situaciones como sus ‘escasos momentos de perfección’.”

“El maestro espiritual Ivanovice Gurdjieff describió la efímera sensación de estar completamete vivo como “un momento reintegrativo”. En budismo zen se alcanza a través de la meditatción, y se llama ‘kensho’, o momento de sentirse uno con el universo. En el cristianismo es el concepto de aparición o epifanía, momento en el que se manifiesta Dios. Para Reinhold Meissner, “antes de alcanzar el campamento base, cuando sólo se ha hecho la mitad del camino de regreso a la civilización, al final de los peligros, ¡ése es el momento!”.

 

PD.- Mila esker Jorgeri bere gomendioagatik.

Hamarkada bat

05/Aug/2017 Bizi gara!, Dolua, Oroimenean

lindholmhojeGustua bidaiak prestatzeko, bizitzeko eta gogoratzeko, hiru momentuak dastatzea. Hizkuntzak erabiltzea, janari ezohikoak dastatzea eta usaintzea, lekuetako irratiak entzutea, giza patroi desberdinei begiratzea. Hala baseliza txikiak nola katedrala erraldoiak bisitatzea. Monasterioetako edo klaustroetako babesa sentitzea. Eta lainoekin eta euriarekin ez izutzea, are gehiago maitatzen ikastea.

Txikitako bidaia luze horiek, Gaztelatik Euskal Herrira eta alderantziz, leihoetatik zeru horiek, errepidean kamioiak eta kamioiak. Eta musika klasikoa*, ezaugarri nagusia, aukeran barrokoa. Mocedades eta  Oskorri ere bai, haurtzaroko diasporako soinu banda. Geure umeentzat, bidaien oroitzapen musikalak Petti eta Ruper Ordorika izango dira beharbada, eta klasikoa ere fondoko teloian ibiliko da, katearen jarraipena.

Hori guztia eta hainbat gauza gehiago utzi zidan bizi ondare moduan aitak. Oroitzapen moduan betiko eramango ditut nirekin, aurten Danimarkaraino. Baloreak ere txertatuta ditut eta eurak ere beti nirekin eramaten saiatzen naiz. Eta horietako batzuk hain zuzen ere pelikula daniar batekin islatzen dira. Nazioarteko kooperazioa adibidez, filmean agertzen den dramatismorik gabe, zorionez. Mediku profesioa, minbizia eta heriotzarekiko harremana, dolu pertsonalak kudeatzea, aita moduan sarritan daukagun lan nekeza. Ederki islatzen dira “Haevnen / In a better world” Oscar saridunean (Susanne Bier, 2010). Minbizia eta heriotza, uztailaren 22an hamar urte bete dira. Ordutik bi jaiotza, Ilazki eta Aiorarenak etorri dira, eta beste heriotza bat, amarena, minbiziarengatik berriro ere.

Badago beste pelikula danimarkar bat zerrendan, honekin guztiarekin bat egiten duena eta hango paisaiak eta isiltasunak ondo islatzen dituena, “Stille hjerte / Silent heart” (Bille August, 2014), eutanasiaren ingurukoa eta Donostiako Zinemaldian urte hartan aurkeztu zutena.

Alberto Peña Iturria (1942-2007). In memoriam.

PD.- Argazkian, Lindholm Hoje hilerri bikingoa. Aalborg inguruan.

*Adibidez Carl Nielsen, Symphony 4. Daniar ezagun bat aukeratzeagatik.

 

 

Itsasoak eta zeruak

18/Jul/2017 Aulki Hutsak, MikroIpuinak

botilamezuarekinItsasoko korronteak, mareak eta ordutegiak ondo ezagutzen ditu mezua botilaren barruan bidali zidan pertsonak. Esandako egunean iritsi zitzaidan, harrigarriki puntual, eta berak emandako instrukzioei jarraituz igorri nion bueltan erantzuna. Baietz, prest nengoela ozeanoa hegoalderantz zeharkatzeko.

Hegazkinean harritu zidan pertsona bat tabakoa erretzen ikusteak, patxada ederrean. Inguruan begiratu eta inor ez zegoen esnatuta, erretzailea eta biok kenduta. Azkenean iritsi eta mezuaren igorlea ezagutu nuen, nahiz eta lehenengo aldia izan aurrez aurre elkar topo egiten genuela. Uharte hartako beste biztanle askorekin batera pantailaren aurrean eseri ginen, eta pelikula ikusi, entzun eta irakurri genuen. Jakina, ondorengo solasaldia eta igandekoa. Eta mahaia konpartitzea. Bere etxeko atea zabaldu zidan, “lasai egingo duzu lo hemen.”

Bigarren egunean, hango mendiko errepideetatik txango atsegin bat egin genuen, beroa gora-behera. “Hau probatu behar duzu”, esan zidaten. “Hemen bizi ziren gure arbasoak, sakan eta kobazulo hauetan lurperatuta daude. Eta han atzean dauden harkaitzak ikusten dituzu? Haiek ere sakratuak ziren”. Harritu nintzen zuhaitzekin, ez nituen paisaia haietan gaztainondoak espero. “Laster iritsiko gara kostaldera berriro, eta hor behean haize freskoaz gozatuko dugu”.

Konspiratzeko lekua primeran aukeratuta zegoen biharamunean. Infutsioak eta konfutsio arina. Hor ez zegoen izpiriturik, “soseguz hitz egin dezagun heriotzaz”. Eta topa egin genuen, bizitzaren alde, hondartza haren ondoan. Iparraldekoak gehiago gustatu zitzaizkidan hegoaldekoak baino. Hala ere, beti dago bazterren bat jendetzatik urruti, eskerrak emateko eta agur esateko.

“Hurrengoan nik bidaliko dizut beste mezu horietako bat, baina hegazti baten bidez, V andereñoa”. Haizeak, hodeiak eta egutegiak ondo ezagutzen dituen horietako bat.

 

Aitzindariak

08/Jul/2017 Humanizazioa, S(u/a)minetik bakera

2015-11-10, Errenteria. Memoriaren Eguna.1956 geroztik biktimen dokumentua aurkeztu dute. Alderi guztiak  eta bi aldeko biktimeek parte hartu dute. 10-11-2015, Errenteria. Día de la Memoria: presentación del documento sobre víctimas en la localidad desde 1956. Han tomado parte representantes de todos los partidos políticos y de víctimas de las dos partes. Txema Herzog ex concejal PP en Orereta saluda a Miguel Buen ex alcalde de Orereta por el PSOE junto a Julen Menoza actual alcalde de Orereta de EHBildu

Askorentzat Errenteriakoa ustekabea izan da, baina ez dago kasualitaterik. Gauza handiak ez dira sortzen gauetik goizera. Sukaldean prestatzen dira emeki, bor-bor egosten dira lapikoan denborarekin, antzinako eran, presa barik. Eta atzean beti daude pertsona handiak, gutxi batzuk sarritan. Bake jendea kasu honetan.
Ispilu ezin hobea geure burua begiratzeko. Plaza ezin ederragoa geure ekimena aurkezteko. Hau ere ez gabiltza prestatzen mikrouhinekin, badoa gorputza hartzen pittaka-pittaka, arimatik abiatuta, bihotzetik. Ez da kasualitatea SB-ren narratzaile taldean errenteriar bi egotea. Errenteria-Orereta, bi izen dituzten leku guztiak bezala bidegurutze interesgarria, ia mugakoa. Gipuzkoako hirugarren udalerririk populatuena eta EHko hamabigarrena. Humanizazio lanetan, s(u/a)minetik bakera.
Gatazka denetan deshumanizazio bat egoten da askotan, balio humano asko zalantzan jartzen dira. Esan nuen orain humanizazio infinitoraino joatea dagokigula. Iraganarekiko politikoki bahitu modura jokatzen ari gara denok. Badago espazio bat etorkizunari heltzeko, termino humanoetan kokatuta.

Denborak aurrera etengabean

30/Jun/2017 Bizi gara!, Onkologikoak ez direnak

bergarazaharraEta orain ezin eutsi izan ginanari.

Gabonak – Arrebaren urtebetetzea – Amaren urteurrena – Anaiaren urtebetetzea – Aste Santua – Aioraren urtebetetzea – Pelloren urtebetetzea – San Pelaio – Aitaren urteurrena – Lehenengo oporraldia – Maiderren urtebetetzea – Aste Nagusia – Bigarren oporraldia – Galeusca – Neure urtebetetzea – Gabonak.

Zirkulu bat beste baten barruan eta horren barnean beste bat. Ziklo bat eta beste bat atzetik. Urteak joan eta etorri. ‘Rockero zaharrak’ posible deutsegu kariñoz deitu. Edo zuri-baltzezko pazienteak. Marka lagatzen daben horietakoak: ‘Lorentzo’, ‘L’, Aitajauna edo beste hainbeste lehenago hil ziranak, beste ziklo batean. Ez dira izan geure senideak, geure amamak, osabak, amak edo aitak. Baina geure biografietan leku bat deukie, ez bakarrik geure ibilbide profesionaletan.

Hainbeste ez inplikatzeko esaten deuskue batzuetan, MK. Berandu dabilz beti. Zeu be ez zara izan neure izeko edo amandrea. Baina aspaldian ezagutu ginan. Eta leku biografiko amankomunak izan ditugu, Lekeitio adibidez. Zeuk be zeure marka laga dozu zeure herrixan, Bergaran. Azken aldiz bisitau zintudanean Pentekoste jaixak zirian. Eta aste honetan hil zara, San Pelaio egunean.

Laster aitaren urteurrena, Maddalen jaien hasieran. Orduan ekingo deutsagu lelengo oporraldiari, opor nagusiei.

 

Voilà, Eli C.

30 urte

26/Jun/2017 S(u/a)minetik bakera

BCN2Asko aldatu da hiria denbora honetan guztian. Argazki honetako Bartzelonak eta ordukoak ez dute hainbeste zerikusirik edukiko. Are gutxiago ziur aski Hipercor supermerkatuan 1987ko ekainaren 19an ordu horretan eta minutu horietan egon zirenentzat, atentatutik bizirik atera zirenentzat, orduko hildakoen senideentzat eta lagunentzat. 15 urte neukan nik orduan. Robert Manriquek 26:

Garai bikaina zen, 26 urterekin Hipercorreko harategi batean lanean ari zen gaztea nintzen. Seme zaharrenak 3 urte zituen; gazteenak, aldiz, hilabete gutxi. Bezperan, lankide batek deitu zidan txanda aldatzeko eskatzeko, eta nik baietz erantzun. Bonba hamabost segundo lehenago lehertu izan balitz, nire lankideekin hozkailuan harrapatuko ninduen, eta ez nuen zauririk izango, baina… gertatu behar zuen.

Baina, mina sendatu daiteke?

Pertsonalki, lagundu dit gertatu zitzaidana kontatzeak. Oraintxe bertan, adibidez, terapia egiten ari naiz. Eta, aldiz, badago jendea bizitutakoa kontatzeagatik mina berpizten zaiona. Izaera kontua izango da, seguruenik. Nik biktimekin, kazetariekin eta politikariekin hitz eginez baretu dut amorrua. Zalantzarik gabe.

Bai, ematen du errezetak, sendabideak, ez direla azken finean hain desberdinak. Minen eragileak hain desberdinak izanda.

Elkarriztea osoa (“Berria” 2017-06-20).

Arbejdsglaede (2)

18/Jun/2017 Bizi gara!, Osatzaile zauritua

arbejdsglaede

Zorionekoak gu lanean ez badugu inbidiarik, jelosik edo gorrotorik sentitzen norbaitengatik.

Zorionekoak gu lanean hurbilegi ez badaukagu inor geugatik inbidiaz, jelosez edo gorrotoaz amorratuta dagoena.

Zorionekoak gu lanean hurbilegi ez badaukagu inor geugatik inbidiaz, jelosez edo gorrotoaz amorratuta dagoena, gainera boterea duena geure gainetik.

Zorionekoak gu zauri zaharrak sendatzeko gai baldin bagara.

Zorionekoak gu lanean gure esparrua topatu baldin badugu, gure txokoa, gure onena emateko lekua.

Zorionekoak gu asteburuetatik edo oporretatik bueltan lanera konforme (edo hortik gora) itzultzen baldin bagara.

Zorionekoak gu lanean zoriontasuna oraindik sentitzeko gai baldin bagara.

 

PD.- Zer da arbejdsglaede?

PD’.- Berriki ospatu dute Coruñan Laneko Zoriontasunaren VIII Nazioarteko Biltzarra. Horrelakorik existitzen zirenik ere ez nekien. Zorionekoak gu!

Info+: Happiness at work.

Dolu gazteak

10/Jun/2017 Dolua

DolugazteaManchesterreko atentatuak eragindako dolu kolektiboan, biktimen artean umeak eta gazteak egotea gehien astindu gintuena izan zen. Lehen Munduan ez gaude ohituta behintzat, umeak eta gazteak hiltzea beste latitude batzuetako gertakariak dira, Ekialde Hurbilekoak, Afrika beltzekoak, herrialde urrun haietakoak.

Neure biografian, ordea, goiz hasi nintzen heriotzaren aurrean ipintzen. 12-14 urte edukiko nituen bi lagun hil zirenean, bat errepideko istripu batean (erabat ezohikoa adin hartan) eta bestea etxean gertatutako beste istripu batean, festa baten baitan, balkoitik behera amilduta. Hirugarren istripu bat ere gertatu zen urte haietan, pistola bat tarteko, geure eraikinean bertan. Urte haiek baino lehen, umetan aitona Marianoren heriotza ezagutu nuen. Eta egia esan galera garrantzitsuak dira etxe-aldaketak ere, bizitokiz aldatzea, leku batetik bestera joatea 10 urterekin, 17rekin, 24rekin. Lagunei eta tokiei agur esan behar izatea behin eta berriz. Baita buruko ileari goiz agur esan behar izatea ere! Guraso biak goiz galdu ditugula esan dezakegu hiru anaia-arrebok, datorren hilabetean 10 urte izango dira aita hil zela.

Horregatik hau guztia interesatzen zait modu honetan. Horregatik pozten naiz jende gazteak honi buruz interesa erakusten duenean. Aste honetan bertan adibidez, geure bigarren Death Cafea egin dugunean hemen Zarautzen eta 20 urteko mutil bat bere amarekin hurbildu denean Zumaiatik. Edo Gasteizko Hala Bedi Irratian saio bat egin dutenean aurretiazko borondateen inguruan (!), jende gaztea heriotzaren existentziaz hausnartzen entzutea. Pozgarria benetan.

Info+: “Duelo infantil y adolescente” (Artmemori)

El comensal

04/Jun/2017 Dolua, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

elcomensalGabriela Ybarra jaio baino 6 urte lehenago ETAk bere aitona, Javier Ybarra, bahitu eta hil zuen Barazar mendatearen inguruan, Zeanurin. Duela 6 urte, aldiz, bere ama hil zen minbiziak jota, ETAk bere jarduera behin betiko bertan behera lagako zuela aldarrikatu zue urtean, 2011an.

Hain zuzen ere, gaixotasunaren tarte guztian amaren alboan pasatako denborak eta bere heriotzak sortutako dolua egitean, ezagutu ez zuen aitonaren dolua egiteko balio izan dio idazleari, liburu honetan ederto islatzen duen moduan. Izenburuak erreferentzia egiten du mahai guztietan dagoen aulki huts horri, jada gurekin ez dagoen mahaikide horri…

Pasarte hau aukeratu dut ondo islatzen duelako pertsona baten eskuzabaltasun intelektuala, kasu honetan idazle honena. Familiaren dolu kolektibotik apur bat aldenduta, liburuaren amaiera aldera testu hau transkribitu du “El País” egunkaritik (2009/03/09). Hitzak Esteban Beltranenak, Giza Eskubideen irakaslea eta Amnesty Internationalen buruzagia:

“La tortura no se ve como un problema en España por nadie y tampoco por los medios de comunicación. (…) No conozco ningún país del mundo en el que no haya torturas y entiendo que el papel de los medios es investigarlas. Pareciera que el debate de la tortura está secuestrado por dos partes: una, el entorno abertzale que dice que siempre se tortura, lo cual no es verdad; y otra, el Gobierno y el resto, que dicen que nunca se tortura y hay suficientes garantías. Pareciera que no hay posibilidad de decir que los crímenes de ETA son terribles, hay que denunciarlos y sus responsables tienen que ir a la cárcel, y la tortura es otra crimen y hay que investigarlo.”

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar