Barkamenaren mendekua

17/Feb/2019 Literaturan, S(u/a)minetik bakera

barkamenarenmendekuaBarkamenaren kontzeptuari beste modu batez begiratzeko bidea. Indarkeriara, gizakien arteko gatazketara eta errukira hurbiltzeko saiakera ona. Liburuaren izenburua bera mundiala iruditu zitzaidan. Lau istorio kontatzen ditu: Barbarin ahizpa bikien istorioa, euren arteko lehia, gorrotoa eta gupidaren arteko sokatira. “Mademoiselle Butterfly” da bigarrena, opera famatuak bezala gizon boteretsu eta emakume apal baten arteko maitasun istorio ezinezkoarekin. Hirugarrena, “Barkamenaren mendekua” bera, kartzelan dagoen serial killer eta bere biktima baten amaren arteko harremana islatzen duena. Laugarrena, azkena, armada nazian ibilitako agure eta neskato baten arteko topaketarekin.

Éric-Emmanuel Schmitt idazle frantziar-belgiarrarenak dira halaber Monsieur Ibrahim et les Fleurs du Coran (2001) eta Oscar et la Dame rose (2002). Lehenengoarekin egindako pelikula erabat gomendagarria da, eta bigarrena ere zinemara eraman zuten arrakasta gutxiagorekin. Hala ere, jorratutako gaiak oso interesgarriak dira: minbizia haurtzaroan, isiltasun konspirazioa eta erlijiotasuna. Azken puntu honekin lotuta, erlijioaren alde ilunarekin zehazki, sexu indarkeriaren kasuak agerian gertatzen ari diren aro honetan, gomendagarria iruditu zait “Piztiak” artikulua, Goizalde Landabasorena.

Barka itzazu eragozpenak.

 

Zoritxarraren aurrean bizimina

09/Feb/2019 Aulki Hutsak, Bizi gara!, Zarautz Errukitsua

borealMinbiziaren aurkako egunak ospatzen ari gara aste bizi honetan, AECCk bikain aukeratutako arlo psikoemozionaletik begiratuta. Dolua barne, geu guztion aulki hutsak ahaztu barik. Minbiziaren aurrean, bizimina…

“Abentura eten da, gogoa ez”: Arreta harrapatu dit gaurko egunkariaren artikulu batek, izenburu horrekin. Kanadako iparraldean ibili da Euskal Herriko iparraldetar bikote abenturazale bat, azken 4 hilabete hauetan. Aurkako klima-baldintzak direla-eta, “Boreal espedizioa” eten egin behar dute Paxkal Elgart eta Xiril Alvarezek, hurrengo egitasmorako gogoa pizturik. Erresilientzia. Burura etorri zait “Biziminez” dokumentala, Pablo Dendaluzek egindakoa eta duela pare bat urte hemen Modelo zineman ikus-entzundakoa. Josu Iztueta abenturazalea bertan aretoan egon zen, protagonistetako bat. Antxon Arza da dokumentalaren bigarren protagonista, gurpildun aulkian dabilen abenturazalea, hamaika lekutan ibilitakoa zoritxarreko istripua eduki baino lehen. Galera funtzionalaz, seme batengatiko doluaz, umoreaz, tristuraz, biziminaz… Eta biziminetik iritsi naiz berriro Hector Prieto atxabaltarrarengana, zoritxarreko gaixotasun degeneratiboaren aurrean horixe erakutsi zuena, bizimina eta erresilientzia itzela, duela urte bat eta erdi hil zen arte.

Gabon hauetan, bestela, pertsona aparta bat ezagutzeko zoriona eduki dut. Abenturazalea, bertsozalea, bizizalea, surfzalea, mendizalea. Erresilientzia gizaki batean gorpuztuta, zoritxarraren aurrean eta, orain, minbiziaren aurrean. Aste hauek intentsitate handikoak izaten ari dira, bere etxeko ateak eskuzabaltasunez zabaldu zizkidanetik. Berak eta bere ingurukoek, sare aparta hori ere. Aste honetako post hau berari dedikatu nahi diot. Bihotzez.

 

 

 

Zubi gupidatsuak

03/Feb/2019 Zarautz Errukitsua

zubiesekiaAlgortan, duela urte bat, piztu zen argi bat. Kontaktu horretatik sortu zen hemen Zarautzen antzeko ekimen bat martxan ipintzeko grina. Ibai baten ibilbidearen moduan izan daiteke, mendiko iturburua izatetik itsasoan amaitzen den itsasadarra izatera igarotzea. Gure kasuan, mendian jarraitzen dugu, goxo, poliki. Getxo Zurekin, bestela, itsaso alderantz doa sendoago.

Ekimen honen sustatzaileek lehenengo urteko ibilbidearen laburpena egin dute aste honetan Areetan. Aretoa beteta, lagun artean esan dezakegu. Erakusleiho interesgarria begiratzeko guretzat. Aurten behin baino gehiagotan gurutzatuko dugun zubia izango da. Bidea nondik doan ikasita, sarea non dagoen eta norantza joan daitekeen handitzen ikusita. 

Zu(r)ekin.

Info+: Kellehear A., Compassionate communities: end-of-life care is everyone’s responsibility. 2013 Dec;106(12):1071-5.

 

Dolulagun perinatalak eta bestelakoak

23/Jan/2019 Dolua, Osatzaile zauritua

GureTxikixakEider Otxoa eta Kristina Pavon eduki genituen aurreko ostiralean Arrasateko ospitalean. Asteroko saio klinikoen barruan, urteko lehenengoa izan zen pasa den astekoa. Dolu perinatalaz hitz egin ziguten biek, alde batetik, eta “Dolulaguna” zerbitzuaren aurkezpena egin zigun Eiderrek bestetik, Debagoienean dolurako modu espezializatuan dagoen bakarra.

Erditzearen inguruan edo haurdunaldiaren azken zatiaren barruan gertatutako umeen heriotzak. Hauek eragindako doluak dira gure gizartean baimenduta ez dauden horietakoak. Tabuen artean taburik handienen artean daude. Izan ere, amazurtzek eta aitazurtzek ez daukate izen baimendurik.

Saio orekatua izan zen ostiralekoa, hasteko hizkuntzaren aldetik, naturaltasunetik eginda izan zenez. Orekatua baita ere asertibitatea eta serenitatearekin planteatuta zegoelako, alde batetik salaketa eta bestetik esker ona balantzan ondo ipinita. Saioa oso sinbolikoa izan zen baita ere, ospitalean hil zirelako duela 8 urte Ekaitz eta Xabi, Eider eta Kristinaren semeak hurrenez hurren. Are sinbolikoagoa Jose Ramon Navarro Ginekologiako zerbitzuburua eta Rebeca García emagina bertan egon zirelako publikoan. Zirkuluak ixten. Publiko asko etorri zen gainera, eta euren artean egoiliar ia guztiak etorri ziren, besteak beste, formakuntzan dauden biharko familia medikuak.

Blog honetan aurretik ikasi genuen operazio aritmetiko harrigarria (3-1=0), “Return to zero” pelikularekin. Baita seme baten galeragatik eta bikote harremana apurtzearren dolu bikoitza zer den, atzo ez dela sekula amaitzen. Kristina eta Eiderren eskutik ikasi genuen zein mugimendu handia dagoen dolu perinatalaren inguruan, Umamanita elkartea esate baterako. Edo misterio honen barruan dagoen sekretua, Ana Pía López García de Madinabeitiaren lana.

Eskerrik asko.

 

 

SB Lasarten

09/Jan/2019 Bizi gara!, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

VillaMirentxuEspainiako Futbol Mundu Txapelketaren urtea zen, Valladolidera bizitzera joan ginenekoa. Etxe dotore horietan ez ginen euskaldun bakarrak, familia bat baino gehiago hara mugitzen joan ziren Lasarte aldetik, “Michelin” fabrikako kargudunak buru. Gogoratzen naiz iritsi berriko neskato batzuetaz, txikiak, gazteleraz oraindik ez zekitenak. Hiru urte lehenago ETAk atentatu zuen lantegiko enpresari baten aurka eta baita eraikina beraren kontra ere. Valladoliden ere “Michelin” planta bat zegoen, beraz babesleku bihurtu zen pertsona horientzat. Hiria nolabaiteko babeslekua zen bezala gure familiarentzat ere.

Datorren asteazkenean SB eskainiko dugu Lasarten, Villa Mirentxun (argazkian). Urte mordoa pasatu dira 1982tik, 37 izango dira laster, gurasoen bi aulki hutsak ditut orain, besteak beste. Nire seme-alabek ez dute Valladolid ezagutzen. Gazteleraz ez zekien neskato horietako batekin, bizitzaren karanbola eder horietako batengatik, hitz egin nuen telefonoz duela urte bi. Hogeita hamapiko urte ditu orain. Ez dakit seme-alabarik duen, edo esan bazidan ez naiz gogoratzen. Eta baldin baditu, ez dakit Lasarte ezagutuko duten. 

Lasartearra zen terrorismoaren lehenengo biktimatzat hartzen den pertsona, Begoña Urroz, adinez ia 2 urte zeukana. erakunde ezezagun batek Donostian ipinitako bonba zela-eta. Lasarten erail zuten Miguel Angel Blanco. Lasartekoak ziren edo bertan bizi ziren edo bertan hil zituzten Antonio Huegun, Marcelo Garciandía, Jose Javier Urritegi, Alfonso Morcillo, Froilán Elexpe, … 

Bertakoak dira Julio Olaizola Errealaren urrezko garaiko futbolaria, Rafa Diez LABeko sindikalista, Joseba Tapia trikitilaria, Joxe Mari Agirretxe “Porrotx”Harkaitz Cano idazlea, Aiora Zulaika “Pirritx”, Maialen Chourraut piraguista…

Info+: “Memoria partekatu baterantz: 1956-2018 Lasarte-Oria”.

 

Beheko Larrainetik manifestu bat

05/Jan/2019 Antzerkian, Bizi gara!

mirentirapuMaite Tirapu Goikoetxea aktoresa eta iruin-alaba da, eta “Beheko Larraine” izeneko antzerki konpainia abian ipini du Lekunberrin. (Bai, Gorka Urbizuren herrian).  “Atte hil aurretik” izenburu iradokitzailea duen antzezlana izan zen lehena: familiako sekretuak, hutsuneak, baserriko giroa, belaunaldiz belaunaldi transmititutako baloreak, ondare ideologikoa, … Duela pare bat urte biran ibili zirela irakurri dut, berandu.

Baina garaiz egon gaitezke bigarren proposamena ikus-entzuteko, “Manifestu bat”. Abenduan ekin dio ibilbideari Nafarroako Erresuman, “Keinu leihoak” zikloan, Irurtzunen eta Lesakan (bai, nire arbasoen herrian). Iaz. Pertsonaia bat, hiru ahots, herri ttipi batean. Bizitzaz eta heriotzaz. Obsesio batez. Kontraerranetaz. Gaizka Sarasolak idatziriko testu batean oinarrituta, Maite Tirapuk antzezturik. 

Aurten etorriko direnen zain geldituko gara ba. 

“Mila esker nire hiletarako gonbidapena onartzeagatik. Festa eder bat prestatu nahi nuen nire azkenerako, baina azkenean …”

Info+

Oparirik handiena

30/Dec/2018 Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

elmayorregalo2018aren hondar hauetan, zubigile baten heriotzaren berria iritsi zaigu, olibondo eta errautsaren erresumatik. Amos Oz zendu da abenduaren 28an, Herodes errege juduak, Mesias delakoa akabatu nahian, hainbat ume errugabe hil zituenekoa  gogoratzen dugun egunean. Gaur egun “errege” judu berriek, Sharon eta Netanyahu horiek guztiek, ume errugabeak hiltzen jarraitzen dute. Eta, bien bitartean, Oz bezalakoak epeltzat, erdipurdikotzat eta traidoretzat jotzen dituzte. Oz bezala jerusalemdarrak diren Ada Yonath bake bilatzaileak. Hiri berekoa zen Isaak Rabin bezalakoa. Edo Kanadan jaiotako Yael Deckelbaum bezalakoa.

Urte honen amaieran ere, espainiar pelikula interesgarria ekarri digute zinema aretoetara: “El mayor regalo” (Juan Manuel Cotelo). Barkamenari buruzko filma da, barkatzen dutenei eta barkatuak direnei buruzkoa. Gatazka txikietatik hilketa eta atentatuetaraino. Tim Guénard frantziar boxeolari izandakoa, Irene Villa ETAren biktima izandakoa, Shane O’Doherty IRAren buruzagi izandakoa, Manuel Antonio Noriega panamar diktadore ohia eta Ismael Al Jatib hildako ume errugabea dira dokumentalaren protagonistak. Gorrotoaren apostoluek kritikatutako filma ikus-entzuteko irrikan nago. 2019an izango da. (Eskerrik asko Amaia!).

Urte berri on!

Bake mezuak

23/Dec/2018 Bizi gara!, S(u/a)minetik bakera

zeanuriedurragazEguberria urteko garai aproposa izan da bakea, justizia, maitasuna eta beste hitz higatu batzuk zabaltzeko. Neurri batean hala da oraindik, kontsumoaren erlijioak eta klima aldaketak (biak ala biak ondo uztartuta) Gabonak ondo desitxuratzen dituzten arren.

Egun hauetan iritsi dira azken bi ahalegin baketsu handiren fruituak, “Memoria partekatu baterantz”: Andoainen eta Arrasaten. Errenteria izan zen udal guztien artetik aitzindaria eta eredua, eta atzetik datoz tantaka beste herri batzuetako ekarpenak. 

Modu pertsonalean ere, eraikuntzaren alde apostua egin dute aspaldian Ane Muguruzak eta Rosa Lluchek, eta aste honetan berriro eskaini digute Gabonetako opari moduko bat, zubigintzaren aldeko aldarria. Gainera, Rosak ariketa errepikatu du Ibon Garaterekin, gurera egindako bisita aprobetxatuta.

Gaur SBren 2018ko azken bake mezua eskainiko dugu Zeanurin (Arratia). Elurrik gabe baina izpiritua mantendu nahian: gu guztion aulki hutsak gogoan eta bihotzean. Zubiz zubi.

Maskarak

18/Dec/2018 S(u/a)minetik bakera

asintermitenciasIzan daiteke argazki zehatz bat. Guk besteei erakustea eurek ikustea nahi dugun aurpegia, gu garen poliedroaren alde guztietatik bakarra. Edo izan daiteke, bestela, besteek gugandik ikusten duten aurpegi bakarra, ikusi nahi duten rol bakar hori. Izan daiteke, azken finean, bizitzak ezarri digun maskara hori, guk aukeratutakoa edo etsita onartzen dugun inposatutako hori.

Adibidez, borreroaren rola eta biktimarena. Kostatzen zaigu onartzea batetik bestera pasatzeko dagoen erraztasuna. Biktima izan zaitezke, baina mendekuaren menpe eroriz gero, erraz pasatu zaitezke borreroa izatera. Eta borreroa izatetik munstroa izatera urrats txiki bat baino ez dago askotan. Hor normalean jendarteak berak ipintzen dio borreroari munstroaren maskara, sarritan aho batez, duda-mudatan ibili barik. Piztia isolatzeko, berarengandik umeak uxatzeko, kalte gehiagorik ez egiteko eta, ahal baldin bada, luze barik eliminatzeko azkenean. Frankenstein,  King Kong edo “The Fly” klasiko beldurgarriak…

2017ko martxo eta apiril artean Nafarroako Gobernuak bakea eta giza eskubideei buruzko jardunaldiak antolatu zituen Iruñeko Baluarte jauregian,Bizikidetza erein, begiratu bat artearen bidez” izenburuarekin. Ekitaldien artean, literatura mahai-inguru batean, Luis Garde idazle iruinsemeak gerra osteko pasadizo bat ekarri zigun: Nola preso errepublikarrak Iruñeko tren geltokira iristen zirenean, bertara hiriko jende asko hurbiltzen zen jakin-minaren gatibu, “gorriak” ea nolakoak ziren jakiteko. Ea buztana eta adarrak zituzten konprobatzeko. Ea gorri kolorekoak ziren euren begiekin ikusteko. Jakina, askorendako sorpresa izan zen eurak bezalako pertsonak zirela konturatzea. Baten batek ezagutuko zituen preso haien artean lehengusinaren bat, auzokideren bat, lagunen bat.

Gabriela Ybarra idazle bilbotarrak, mahai inguru berean, utzi zigun borreroen munstrokeriari buruzko hausnarketa baliotsua. Gerraostean Iruñeko geltokira joandako jende hura legez, berak ere halaxe irudikatzen zituen etakideak, munstroen itxurakoak. Sekula lehenago haietako bat ikusi gabe, une bat iritsi zitzaion non jabetu zen bere kalean bizi izandako baten bat ezagutzen zuela. Eta ez zen gorri edo berde kolorekoa.

Antzeko zeozer gertatu zitzaion publikoari Victoria Eugenia antzokian. Azken eguna zen 2017ko Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian, apirila zen ere bai. Deepa Mehta zuzendari indiar-kanadar famatuaren “Anatomy of violence” pelikula proiektatu eta gero, gizon batek mikrofonoa hartu eta publikoki aitortu zuen bere borrerokeria, bere munstrokeria. Zelan inoiz ezin izan zituen sexu harremanak eduki indarkeria erabili barik, xehetasunak ematen zituen, hunkituta zegoen, negar-zotinka kontatu zuen hau dena. Zinema zuzendaria eta publikoa ere hunkitu egin ziren, eta txalo artean elkar besarkatu zuten. Borreroarengatik enpatia sentitu zuten amaieran, bortxazko bere ekintzen azpian dagoen gizatasuna antzeman zuten. Indarkeriari buruzko pelikula batek lortu zuen katarsi eder hori gertatu ahal izana.

Hau guztia, hitzez hitz, horrela dago jasota “S(u/a)minetik bakera” gure obra eszenikoaren gidoian. Dakizuenez, obraren bi protagonistak Olatz Etxabe eta Sandra Carrasco emakume arrasatearrak dira.  Hauek dira Olatzen hitzak bere aita erail zutenei buruz: “Lehen munstro batzuk bezala ikusten nituen, eta orain pena ematen didate. Ez nuke egon gura euren lekuan. Aldaketa hori egin dut. Gero ez dakit topatuz gero zer sentituko nukeen barrutik. Hori da pentsatu izan dudana”.  Eta berba hauek Sandrarenak dira: “Nik ere pena sentitu nuen, fondoan beragatik pena sentitzen nuen. Azken finean lehenengo epaiketan uste dut bere ama egon zela, bere lagun bat eta 3-4 pertsona gehi 2 lekukoak. Baina bigarren epaiketan ez zen inor egon”.

Hau da, behin borreroaren aurrean, eta munstroaren maskara kenduta, gizaki hutsaren aurrean errukia piztu daiteke, eta pena sentitu. Horrek ez du esan nahi barkatzen diozula, edo behintzat ez da derrigorrezkoa errukitik barkamenera pasatzea, jakina. Zigorra ere beharrezkoa izan daiteke, biktimak hori behar dezake, segurtasuna eta babesa sentitzeko. Inork ez die bueltatutako eraildako aita, baina borreroa zigortuta ikustea kontsolamendu modukoa sentitu dezakete. Dena normala, dena gizatiarra.

Baina emango dugu beste urrats posible bat, aurreko sentimenduak bezain gizatiarra dena. Honela esaten digu  Alba Payàs doluaren adituak “El mensaje de las lágrimas” bere liburuan: “Barkatzen baduzu, biktimaren papera baztertu ahal duzu (…) Barkatzearen ondorioak dira erresuminaren eta erruaren pisua askatzea eta pertsona arduratsuago eta toleranteago bilakatzea.”

Eta norabide berean, Robin Casarjian psikoterapeuta (“Forgiveness. A Bold Choice for a Peaceful Heart”): Barkatzeak ez du esan  nahi biktima izan zarela ukatzea, esan nahi du biktima izateak jada ez dituela halabeharrez zure oraingo izaera eta bizitza emozionala menderatzen.  Biktima izan zara, baina aukera daukazu pentsamolde horretatik askatuta bizitzeko.”

Hilabete honetan lehenengo urtebetetzea egin dugu pasa den urteko abenduaren 14an “S(u/a)minetik bakera” Arrasaten estreinatu genuenetik. Horren ostean, Bartzelona, Bilbo, Bergara, Gasteiz, Donostia, Urnieta, Legazpi eta Beasain etorri dira. Urtea amaitzeko, eta Gabonen barruan bete-betean, Zeanurin emanaldia egingo dugu, Gorbeiaren magalean. Eta datorren urteari begira, Lasarten ekingo genion 2019ari. Eta, begiz jota, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldia apirilean, orduan ere Nafarroako bakea eta giza eskubideen jardunaldiak eta Literaturia maiatzean Zarautzen.

Osasuna!

 

 

 

 

Zinema eta Medikuntza aldizkarian

14/Dec/2018 Artikuluak, Zineman

SalamancakoUnibertsitateaZainketa aringarrien mundu honetan hasten ari nintzenean, 2010 hartan Txagorritxuko ospitalean ibili nintzen formakuntza bat egiten, Gasteizen. Ikasitakoaren artean, bibliografia medikoan ordurarte ezagutzen ez nuen aldizkari baten berri eduki nuen: Salamancako Unibertsitateak argitaratzen duen “Revista de Medicina y Cine” (“Journal of Medicine and Movies”) .

Urteak aurrera joan ahala, zinema eta medikuntza uztartzen amaitu eta gero, interesatzen joan naiz arlo honetan sakontzeko. Wikipediako artikulu honetan aspalditik gaurkotzen noa tarteka zainketa aringarrietako gaien inguruan ateratzen diren pelikulak. Oinarri horretatik abiatuta, eta erreferentziazko argitalpen honetatik, pentsatzen joan nintzen artikulu bat idaztea, gaurkotutako informazioarekin eta aipatutako aldizkarian.

Hilabete honetan argitaratu dute azkenean, hemen duzue: “Cuidados paliativos y Cine: Una actualización comentada de la producción relacionada desde mediados del siglo pasado hasta la última década del actual”. Pozgarria benetan. Eta are pozgarriagoa Beatriz Ogandok idatzi izana argitalpena eta gero, gaur egun arlo honetan adi dagoen adituetako bat, Ramón Bayés berarekin batera. Eurena da lanik handiena azken urte hauetan pelikulak aztertzeko eta komentatzeko, beti ere esparru honetan.

Bejondeigula!

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar