Zaharra izatearen abantailak

17/Jan/2017 Bizi gara!

mickjagger“Seniors Matter” webgunean artikulu bitxi bat topatu dut Twitterren bidez: “10 Reasons Why Growing Old Is Cooler Than You Think”. Eta hemen 10 arrazoiak:

  1. Zaharra izateak diskontuak ditu.
  2. Bizitzan aurrera, entzule hobeak bihurtzen gara.
  3. Adinekoek ikuspegi zabalagoa daukate bizitzan benetan zer den garrantzitsuari buruz.
  4. Adinekoek euren denbora kontrolatzen dute.
  5. Iraganeko esperientzietan jasandako mina pasatzen da eta ikasitakoa gelditu.
  6. Ez duzu sufritzen txikikeriekin.
  7. Postrea jaten duzu lehenengo.
  8. Siesta egiten duzu.
  9. Gauza berri batzuk ikasteko lotsarik ez.
  10. Jende gazteagoa prest agertzen da zeuri laguntzeko objektu astunak jasotzen.

“Nahiago dut hilda egotea 45 urterekin ‘Satisfaction’ kantatzen ibiltzea baino.”

Mick Jagger.

Pilula urdinak

11/Jan/2017 Bizi gara!, Humanizazioa, Literaturan

pilulaurdinakSuposatzen dut 40 urtetik aurrera jendeak ekiten diogula liburuak berrirakurtzeari. Neuk behintzat bai. Gazteleraz ez dakit zehazki noiz irakurriko nuen, baina ordurako garai berriak ziren HIESdunentzat, etorkizuna erabat aldatuta, Mendebaldeko mundu honetan behinik behin. Lehenago heriotza zen kasu gehien-gehienen ortzemuga (eta oraindik bada Afrika beltzean eta munduko hainbat eta hainbat tokitan). Baina gauzak asko aldatu dira urte hauetan guztietan geurean.

Frederik Peetersen komikiak hori islatzen du lehenik eta behin. Baina baita bikote heterosexual baten harremana ere, emakumearen semearen aita gizon hori ez denean. Beraz emakumearen seme txikiaren eta bikotekidearen arteko hartu emanek ere garrantzia daukate istorioan.

Baina borobiltzeko, eta osasungintzaren humanizazioa aldarrikatzen dugun honetan, pasarte bat dago hona ekarri nahi dudana. Emakume HIESdunaren medikua eta bikotekidearen arteko harremana alegia. Edo protagonista arrak medikuoi buruz pentsatzen duena:

Batzuk halako harrokeria axolagabe batez bildu ohi dira, beste batzuk hipokrisiaren muga-mugan dagoen gehiegizko arretaren atzean ezkutatzen dira…

Baina hemengo hau oso begikoa dut… Ez du bere burua oso serio hartzen, gorabeherak izaten ditu, bihozbera ematen du, eta uste dut Catik eta biok asko zor diogula.

 

Aste honetan

06/Jan/2017 Bizi gara!, Humanizazioa, Sarean, Zineman

baleagetariaHitz egin genezake aste honetan egunkarian argitaratutako artikulu mamitsuari buruz, “Ez dira oheburuan ahituko” , Arantxa Iraolak idatzitakoa eta Larraitz Chamorroren kasu lazgarria jasotzen duena, eta Mabel Marijuan, Iñaki Olaizola eta Alberto Melendez adituen iritziak plazaratzen dituena. Hitz egin genezake eta berba egin beharko genuke eutanasiaz eta lagundutako suizidioaz. Momentuz geldituko gara Miren Amurizak idatzitako artikulu ederrarekin, “Txoria txori”:

“Indarkeria deritzogu norbaiti, bere borondatearen kontra, bizitza kentzeari. Zer besterik esan liteke norbait, bere borondatearen kontra, bizirik egotera behartzeaz?”

Hitz egin genezake aste honetan ere ikus-entzun dudan dokumental sorta liluragarriari buruz (eskerrik asko Gabi Heras beste behin ere), “Human” izenburu xumea duena baina alimaleko lan handia izan dena. 3 bolumenetan banatutakoa, ordu bat eta erdi ingurukoa bakoitza, ikus-entzun ahal izan dudana aste honetan gripea edo dena delakoari esker (!). Yann Arthus-Bertrand-ek 3 urtez egon da proiektu honetan, 2.000 pertsona inguru elkarrizketatuz 60 herrialdetan eta hainbat hizkuntzatan. Zuzendariak curriculum bikaina dauka hartutako irudi ikusgarriei esker, eta ederko islatzen da lan honetan. Izan ere, zerk egiten gaitu gizaki? Maitasunak, indarkeriak, sexuak, zoriontasunak, …?

Edo hitz egin genezake aste honetan Getariako moilan agertu den baleari buruz, animalia hauek gizakiongan sortzen duten lilurari buruz historia guztian zehar aspaldiko garaietatik, zirrara antzinakoa, sakona, haurtzarortik datorkiguna eta euskal kostaldeko hainbat armarritan irudikatuta dagoena. Herman Melville idazlearengan sortu zuen lilura bera da azken finean (“Moby-Dick”, 1851), Niki Caro zinema zuzendariarengan (“Whale Rider”, 2002) edo Lander Garro blogariarengan (“Balea Getarian”).

 

 

 

Ganbaratik ondo egon

29/Dec/2016 Aulki Hutsak, Bizi gara!, Suminetik bakera, Zineman

ganbara

 

 

 

 

 

Aurtengo urriaren amaieran “Ganbara” euskarazko zinemaren gordailua aurkeztu zuten Tabakalerako eraikinean, Donostian, oraindik barrutik ezagutzen ez dudan leku erakargarri horretan. Ordutik 200dik gora lan sartu izan dituzte bertan, izan film luze edo labur, dokumental edo animaziozkoak. Euskadiko Filmategiaren barruko ekimena da, eta egia esan kristoren tontorra da “AH” horrelako gune batean sartu izana, miretsitako profesional horien artean gure lekutxoa egin izana. Eskerrik asko Maialen Goñi!

2016ko ibilbidea oso tartekatua izan da, Familia Medikuntzako elkarteak Bilbon antolatutako mintegi berezia eta jendetsuan gure parte hartzetik, bertako zine-forumean (Mikel Baza!), Getariako proiekziora (Mavi Carceller!), eta hortik Gasteizera, Osakidetzak ofizialki gonbidatuta. Geltoki gutxi izan dira, baina aipatzekoa izan da azkena, Euskal Herritik kanpo izandakoa, Badajozeko “Videomed” nazioarteko zinemaldi medikoan. Bertatik itzuli ginen azaroan sari batekin. Euskadi Irratiatik ere harremanetan ipini ziren, Alaia Martinen “Zubiak” saiorako. Ahaztu gabe Gabi Herasen eskuzabaltasuna HU-CIren jardunaldietako partaideei geure DVDa zabaltzeko. Baita Herria 200 Eliza-ren aldizkarirako kolaborazioa (Kepa Mtnez de Lagos!) eta Hamaika Telebistan geure dokumentala proiektatu izana ere.

Bejondeigula beraz!

 

PD.- 2017rako proiekturen bat mugitzen hasia dago, laster kontatuko dizuet. Urte berri on!

Wonderful life

23/Dec/2016 Bizi gara!, Osatzaile zauritua, Zineman

wonderfullifeEz da zaila izango iazko Gabon urdinak gainditzea, hobetzea. Momentuz meteorologia iaz baino gehiago laguntzen ari da, normalagoa da dena. Ez dut elurtutako kaleak edo besterik eskatzen, haurtzarokoak ez dira itzuliko, kitto. Baina nahi eta nahi ez garai honek asko dauka haurtzarotik, gure seme-alabena, gure lobena, gure oroitzapenena. Hasteko, klasikoen artean klasikoa den pelikula, “It’s a wonderful life” (Frank Capra, 1946), James Stewart protagonista lanean. Gure aitak maite zuen pelikula hau, beste garai batekoa dena, existitzen ez den mundu batekoa. Baina zer nahi duzue esatea, liburutegian topatu eta ezin eutsi hartzeko tentazioari. Eta Black entzuteari.

Ezin dut ebitatu, aulki hutsak aulki huts, Gabonak gustatzea. Inguruko folklorea gustuko dut, loteriarena kenduta hori bai. Aurten mahaia konpartituko dugu hiru anaia-arrebok, aurrera goaz…

Women wage peace

15/Dec/2016 Suminetik bakera

sandracarrascoOihartzuna edukitzen dabil “Puntua” aldizkari debagoeindarrean argitaratu duten elkarrizketa, Sandra Carrascori egindakoa. Maila pertsonalean asko ukitu ninduen Isaias bere aitaren hilketak, gure ospitalera ekarri zuten eta irratiz entzun nuen, egun hartan libratzen nenbilelarik. Gogoratzen naiz argi eta garbi non negoen, Bilboko etxe zaharraren sukaldean, eguerdia zan. Argazkiak ikusi nituen gero egunkarietan, jakin nuen gure lankide baten koinata zela Isaias (eta beste baten osaba) eta  zinegotzia izandakoa zela. Baina gehien inpresionatu ninduena izan zen autopistako ordaintoki batean lan egiten zuela jakitea. Langile hutsa zela (leku ezeroso batean), pentsatzen nuen.

“Gogora” institutuak batu egin zituen Olatz Etxabe eta Sandra lehengo egunean, eta hunkitu egin zituzten euren testigantzek Arrasateko karpapean egondakoei. Ez da gutxiagorako, “Memoriaren Plaza” Zarautzetik pasa zenean gauza bera gertatu zitzaidan neuri, asko mugitu zizkidan barrukoak. Olatz Etxaberen aita hil zuten modu ankerrean ere bai, herri berean, Kanpazarren zehazki (urteetan Bilbotik edo Bilborako bidean pasatutako toki berean). Gauza pilo bat daukate amankomunean Olatzek eta Sandrak, aldatzen dira borreroen siglak eta beste detaile bat: Olatz eta bere familiaren kasua ez daukala Estatuaren aitortza baina bai herrriarena. Justu Sandra eta bere familiaren alderantziz.

Asko dauka hausnartzeko Sandrari egindako elkarrizketak, eta laster Olatzena edukiko dugu irakurgai toki berean. Bi emakume ausart, bestearen lekuan ipintzen jakin dutenak, enpatia hori sentitzea lortu dutena, ideologiak ideologia. Bakea posiblea dela erakusten dutenak.

Eta hemen bezala, Israelen ere hainbat emakume ausart antzeko bideetatik doaz, bakea posiblea dela sinesten dutenak, besteen larruan ipintzeko gai direnak. Women Wage Peace ekimenekoak. Martxan.

Hospice mugimendua gaurko gizartean

08/Dec/2016 Bizi gara!, Osatzetik Arintzera

hospicemodernoaHospice modernoaren sortzailea aipatzea ezinbestekoa zen Gasteizen, abenduaren 1etik 3ra egindako nazioarteko jardunaldietan, Vivir con Voz Propia (VVP) elkarteak antolatutakoak Europa Jauregian. Izan ere, Londongo Saint Christopher’s Hospice-k 50 urte bete ditu aurten, munduko ezagunenak, eta bertatik etorri ziren Shaun O’Leary eta Nuno Santos, eta esan bezala Cicely Saunders present egon zen topaketan .

Urteak egin ditu halaber “Cudeca” fundazioak, 25 urte Malagakoak, eta Rafael Gómez hizlari eduki genuen handik etorritakoa. Carlos Centeno, Nafarroako Unibertsitatetik, Afrikara bereziki begirada bat botarazi gintuena. Naomi Hasson euskal irlandarrak “Saiatu” ekimenaren errepasoa egin zigun, agian berpiztu daitekeena izpirituan Gipuzkoan berriro herriren batean. Rosamund Oliver Ingalaterratik ere etorri zen “Deep Listening” ereduaz jarduteko.

Bestela, Gasteizko Hospicea martxan ipintzeko egitasmoa ekarri zigun VVP taldeak, 3 urte egin dituenak, eta batez ere Kataluniatik etorri ziren jardunaldietara proiektuaren berria bertatik bertara ezagutzeko. Eta amaitzeko, Danimarkako hospice-etan egindako lanaz musikoterapiaren inguruan ibili zen kontu kontari (eta kantari) Signe Marie Lindstrom.

Azken bi parte hartzeak galdu nituen eta gaur arte ezin izan naiz lasai eseri idaztera, baina benetan asebetegarria izan da esperientzia eta hemen duzue laburpentxoa.

Bizi gara!

Etxea

24/Nov/2016 Dolua, Literaturan, Osatzaile zauritua

etxeaValentzian iaz egindako SECPAL jardunaldietan ezagutu nuen hiri hartan egindako dokumentala, Les veus de la memòria”, Vicent Peris, Dani Fabra eta Àlex Badiak egindakoa Alzheimer eta musikoterapiaren inguruan. Hain zuzen ere, dementzia, zahartzaroa, despertsonalizazioa eta bizitza adinekoen egoitza batean ziren “Zimurrak” (Astiberri, 2007) komikiaren ardatza, Paco Roca-k (València, 1969) idatzitakoa eta marraztuta. Liburua saritua eta euskaratua ez ezik zinemaratu ere egin zuten animazioaren bidez urte batzuk geroago (Ignacio Ferreras, 2011).

Paco Roca komikigile espainiarrik ezagunenen artean dago gaur egun, eta lehen aipatutako “Arrugas” gogoangarriarekin batera oso gomendagarria da “Las Calles de Arena” (Astiberri, 2009) ere bai, istorio surrealista eta hipnotikoa. “L’hivern del dibuixant” (Astiberri, 2010) etorri zen gero, Bartzelonan girotutakoa.

Baina gaur komentatu nahi nuena bere azken lana da, aurten kaleratutakoa euskaraz bere ohiko argitaletxe bilbotarraren bidez. Sustrairik gabe gabiltzanok eta gurasorik gabe (tokatzen zitzaigun baino lehenago) gelditu garenok erreferentziazko lan bilakatuko dugu hau zalantza barik. Nik behintzat bai, kasik autobiografikotzat hartu dezaket-eta: hiru anaia-arrebaren oroitzapenak eta euren arteko harremanak, familiaren etxe hustua mantendu ala ez / saldu ala ez, aitaren urteetako ametsa eta azken hilabeteetan etorritako gaixotasuna,…

“Home is where the heart is”.

Eliza 2000 Herria: Jaio, bizi, hil

18/Nov/2016 Antropologia apunteak, Aulki Hutsak, Bizi gara!, Dolua, Sarean

jaiobizihilKepa Martinez de Lagos-en bidez jaso nuen gonbidapena monografiko honetan parte hartzeko, Iker Bilboko lagunaren aitaren bidez. Eliza 2000 Herria elkarteari buruz entzuna neukan, eta Félix Placer teologoaz, eta egia esan kriston ilusioa egin zidan proposamena, azken finean Elizaren inguruko proiektua denez, neure biografiaren beste zirkulu bat osatzeko aukera bikaina.

Urrian argitaratu dute aldizkaria, 263 zenbakiduna, eta heriotzari buruzko monografia da, 38 urteetan lehenengo aldiz euren esanetan. Eta zinez aberatsa da emaitza, ikuspuntu askotatik lortu dutela jorratzea. Roberto Lazpita-k filosofia aldetik begiratzen dio heriotzari, Nietzsche eta Unamuno aipatuz besteak beste. Kepa Arrate-k bestela zen tradiziotik apunte batzuk ekartzen ditu. Aitxus Iñarra-k suizidioaz jarduten du, “Narayamako balada” pelikula japoniar klasikoa komentatuz adibide moduan. Arantxa Manterola luze dabil eutanasiari buruz, Nicolas Bonnemaison mediku lapurtarraren kasu ezaguna gogoraraziz. Jokin Urain-ek apunte antropologikoak egin ditu erritoei eta hileta kristauei buruz. Mikel Arizaleta-k, aldiz, “Jaungoikoa hil dela” iragartzen du. Maria Nely Vásquez-ek artikulu ederra idatzi du ondorengo bizitzari buruz, Hans Küng teologo ospetsuak ere “Heriotza zoriontsua” liburuan jasotzen duena. Heriotza arreba/ahizpa moduan kontzeptu frantziskotarra Donepetri-k aukeratu du.  Eta Gregorio Ubierna-k heriotzaren aurreko beldurra modu gordinean erakusten du.

“Heriotza eta gero: bizitza gelditzen garenontzat”  idatzi dut nik. Eskatu zidaten “Aulki Hutsak” -etik abiatzea eta egin dudana izan da disekzio bat. Hasteko, doluak pluralean tratatuz eta ondo hiltzearen desioari buruz bi hitz. Dokumentalaren arlo espirituala errepasatuz gero, Errenteriako Fatima parrokiaren taldearen aportazioa, Julio Etxeberriaren heriotza eta hiletaren, Arantzazuko santutegiaren presentzia, eta inguruan Marije Goikoetxea, Izaskun Andonegi eta Arantzazu Ibarrondo bereziki. Xabier Leteren otoitza hiru ahotsetan eta Julio Gómez-en “La hora de la verdad” liburua. Eta kontrapuntuan, Koldo Martinez-en pasarte gogoangarria eta Lori Thompson-en puntua hileta zibilei buruz. Ipar eta Hegoaren arteko kontrasteekin amaitzen dut, filmografia proposamen batzuekin batera.

Kanpoan gelditu dira Imanol Miner eta Naiara Palacín-en aipamenak haserreari buruz, Jaungoikoarekin, Arantzazuko amabirjinarekin, bete-betean hemen ere sartu behar zirenak.

Bizi gara!

A plebia amariella

09/Nov/2016 Antropologia apunteak, Dolua, Literaturan

plebiamariellaSan Juan de la Peña ikusgarria bisitatu ondoren, Mariano Bandrés-en aztarnak bilatzen ibili nintzen Bernués herri txikian. Argentinarrak hemen Mundu Zaharrean arbasoen bila dabiltzan moduan, hain zuzen ere. Ez nuen zehazki ezer topatu, ez hilerrian, ez elizako sakristian liburu zahar haien artean. Jacako katedraleko artxiboetan akaso, esan zidan herriko apaizak, eta hara jaitsi ginen.

Baina aitonaren bataio-agiria edo dena-delakoaren atzetik jarraitu ordez, katedral inguruan liburudenda batean sartu nintzen, oso itxura onekoa. Eta bertan benetako harribitxi bat aurkitu nuen, izan ere itxuraz gain mamia ere bazegoen dendaren barruan. Orain dela urte mordoa irakurritako liburua han zegoen, aragoierara itzulita. Julio Llamazaresek erretrataturiko Ainielle herrian egindako hizkuntzara itzulita. Nire aitona Marianoren familiak egindako hizkuntza, ziur naiz.

Gozamena izan da istorio hau berriro hartu izana, eta aragoieraz lehenengo aldiz liburu bat irakurri izana zer esanik ez. “Euri horia” galera askoren kontakizuna da, dolu anitzena. Heriotza, ihesa, bakardadea, zahartzaroa, burugogorkeria. Lehenaldi eta orainaldiaren arteko azken zubia. Huescako Pirinioetako mundu oso baten azken arnasak, agure baten begietatik eta ahotik jasota:

Muitos tiempos, ébanos prebau  de bibir de culas a o recuerdo y de xublidar mesmo l’asperanza. Pero ye difízil aconotar-se a combibir con un pantasma. Ye muito difízil borrar de l’esmo as racadas d’o pasau cuan o dandalo alimenta o deseyo y acamatona asperanzas sobre a negazión. A muerte tiene, por o menos, imáxens palpiables: a fuesa, as parabras, as flors que esbiellan a cara d’o recuerdo y más que más a conzenzia clara d’a inrebersibildá que s’encada en o tiempo y fa que l’ausenzia siga un costumbre adibiu. A disparixión, por contras, no n’e tiene de güegas ni sisquiera ta ella mesma; no ye un estau, sino a suya negazión.

 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar