Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Ur handitan (2 eta 3)

18/Oct/2017 Dolua, Sarean

urhanditanAzalean gelditu ala murgildu sakonerantz. Ez da hain erosoa barrura sartzea, beldurra ematen du ez jakiteak zer egongo ote den hondoan. Telebistako eredurik arrakastatsuenak azaleko kontuak haizeratzen dituztenak dira, futbola barne. Morboak ere bapo elikatzen gaitu. Txutxumutxuek. Inora ez doazen eztabaida saioek.

Baina badaude harribitxiak. Bete-betean asmatzen duten saioak, pentsarazi zaituztenak, publiko handiak ezagutu ere ez dituenak. Zentzu batean, delicatessen. Eta pozgarria da euskarazko telebista publikoan horietako gutiziak topatzea, publiko handi horrengana iritsiko ez direnak, geure artean dastatu eta gozatuko ditugunak.

Xabier Madariagak, Fermin Etxegoienek eta lantalde guztiak zerbait desberdina ekartzen digute astero. Jaime Otamendik eta lankideek bere garaian asmatu zuten modu berean: “Ur handitan”. Blog honetan lehenago aipatu duguna. Izan ere, hau da hirugarren aldia era batean edo bestean bertan parte hartu dudana. Dokumentalarekin Otamendiren etapan, eta azken hilabete hauetan Madariagarekin heriotzari buruzko saioan eta atzo doluaren esparrua jorratu duena.

Oso eskertzekoa da ahalegin selektiboa, sentiberatasuna, musika hautaketa undergrounda, jendetzatik aldentzen dena. Arretaz eta artifiziorik gabe egindakoa. Burura baino gehiago bihotzera iristen da eta hori gauza handia da. Telesperpento gehienetan ezin dute gauza bera esan. Ondo goazela seinale. Beldurrik gabe hondoraino.

Atzoko saioa osorik ikus-entzuteko.

 

Barne paisaiak

13/Oct/2017 Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

BarnepaisaiakZeure ingurunea etxea eta etxekoak dira. Zeure ohea, zeure arropa eta zeure soinuak. Baita zeure zarata ere, baita zeure gurasoen arteko ohiko eztabaidek ere etxearen sentsazioa eman ahal dizute. Normaltasuna ere hori bada batzuetan. Azken momentua arte.

Ospitaletik batzuetan lortzen dugu gaixoak etxera eramatea bertan azken uneak igarotzeko, hala eurentzat nola geuretzat erabat gogobetegarria dena. Batzuetan, naipe dorrea eraikitzen denbora eman eta bihotza ipini eta gero, kanpoko norbaitek karta bat ukitu eta dena lurrera erortzen da instant batean.

Beste batzuetan ospitalea bera izan daiteke lekurik hoberena hiltzeko, gezurra badirudi ere. Eta gauez ospitaleetan ateratzen dugun zarata, medikazioaren gurdiekin, geure arteko barreekin, hainbatetan hain desatseginak direnak, konpainiaren esanahia izan daiteke bakarrik dagoenarentzat. Bizitzarekin azken lotura.

Baina hori baino askoz atseginagoa izan gaitezke ospitalean, minbizia tartean egon edo bestelako gaixotasun sendaezina, eta sua piztu barik barne paisaian epeltasuna ematea ere badaukagu.

PD.- Urriaren 14a, Zainketa Aringarrien Nazioarteko Eguna

.

 

Banaketak

03/Oct/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera

HausturaHeriotzak soilik ez du dolua ekartzen. Bestelako galeren artean harremanen apurketak daude. Lan harreman bat galtzea, langabezian gelditzea. Lagun biren artean haserretzea eta bakoitzak bere bidetik jarraitu. Dibortzioak.

Batzuetan jende komunitateak dira banatzen direnak. Lurralde bat beste lurralde batetik. Eta bi pertsonen artean bezala, baketsuagoa edo bortitzagoa izan daiteke prozesua. Gorrotoa, amorrua, errealitatea desitxuratzea. Sumina, irainak, gutxiesteak, mehatxuak, tratu txarrak. Indarkeria. Mina, zauri fisikoak eta psikikoak.

Baina badira egoera onartzera iristen direnak eta bakea azkenean topatzen dutenak. Nork esan du bikote harreman bat apurtu ostean, dolua pasatu ostean, ezin dela beste harreman mota bat aurkitu, zeozer zibilizatua? Heldutasun maila altuak eskatzen ditu. Barne hazkuntza pertsonal egokia. Auzolagunak besterik gabe, bakoitza bere etxean.

Norbanakoen artean bezala, lurraldeen artean ere.

Etxerako buelta

22/Sep/2017 Bizi gara!, Onkologikoak ez direnak, Osatzaile zauritua

UdagoienaUdagoiena maite dut, udagoiendarra naiz ni, azaroan jaioa. Blog hau bera ere oso udagoiendarra da, eta egun hauetan ospatzen ari naiz 2 urte Arrasatera lanera itzuli nintzela. Etxerako buelta, ‘Harribitxiren prophezia’ egia bihurtuta. Bizipoza, berriro topatutako guztiagatik, eta atzean gero eta urrunago lagatakoagatik, ilunkeria guztiak eta erraitetako itsuskeriak.

Berriz ere topatutako “rockero zaharrak” lantzean behin agertzen dira txoko honetan, onkologikoak ez diren paziente kroniko horiek, aspaldian ezagututakoak eta orain bizitzaren azken fasean atenditzen ari naizenak. ‘Lorentzo’, L, ‘aitajauna’, MK. Eta orain J. Badoaz banan-banan, batzuk hemen ospitalean, beste batzuk etxean (zorionez, gehiago).

J-k ere bazeukan L-ren dotoreziatik zerbait, eta bere herriko elegantziatik beste zeozer. Esango nuke denak “botak ipinita” hil direla. Ondo. J ere bai. Beste oroitzapen bat, beste ikasgai bat. Hor gelditu da J, besteekin batera. Hortxe, nonbait. Etxerako bueltan ziur aski.

Zaintzaileak zaintzen?

15/Sep/2017 Onkologikoak ez direnak, Zaintzaileak

zaharegoitzaNork zaintzen ditu geure adinekoak (umeak) geuk ezin dugunean? Latinamerikatik etorritako andreak, Errumaniatik, nondik etorri behar izan dira geure adinekoak (umeak) zaintzen dituztenak? Zenbat zahar-egoitza behar dira eskaintzari aurre egiteko? Zenbat langile behar dira zahar-egoitzetan geure adinekoei atenditzeko? Zenbat ipurdi-garbitzaile?

Zaharkitutako gizarte batean bizi gara, hemen eta Lehen Mundu osoan orokorrean. Zimurrak, gaixotasun kronikoak, Alzheimer, hauskortasuna. Baliabideak, planak, politikak diseinatzen dira errealitateari behar bezala erantzuteko. Baina batzuetan ez da nahikoa. Ez dakit zeuei, baina neuri oso deigarria iruditzen zait orain dela urte bat Bizkaiko zahar egoitzetan piztutako lan gatazka. Hauskorrak adineko egoiliarrak, hauskorrak zaintzaileen lan baldintzak.

Nork zainduko gaitu?

Info+: “Esku nahikorik ez“.

Gazte

08/Sep/2017 Bizi gara!, Oroimenean

felixEz nuen ezagutzen Paule durangarraren bizitza (eskerrik asko Rebeka). Amaia zallarra ekarri dit gogora eta bihotzera. Antzekoak adinari dagokionez, eta ziur aski beste ezaugarri batzuk ere kontuan hartuta. Gazte bizi, gazte hil. Bizitzari aurrez aurre begiratzen, irribarrez, negarrez, duin, dotore.

Eta ezinbestean, Felix atxabaltarraren oroimena ere berritu dit:

“Zergatik neurtu mendiak metrotan, eta ez edertasunean. Zergatik neurtu bizitza urtetan, eta ez ilusio gauzatuetan edo urratutako bidearen dotorezian?”.

.

 

Moebius hemen

31/Aug/2017 MikroIpuinak

moebiusAutobusetik jaitsi eta kontrako espaloian adineko emakume goiztiar bat ikusi nuen, ezpainetan zigarroa, 40ºC 07:55etan. 80 urte inguruko andre erretzailea atzean utzi, izkinan bira hartu eta urrunean soinu erritmiko bat hasi nintzen entzuten, kolpe lehor azkarrak, pilotaleku ondoko parketik zetozenak, tak-tok, tak-tok, tak-tok. Parkera ailegatzean, ping-pong mahaian serora bi elkarren aurka zebiltzan goizeko ordu harrigarri hartan.

Aurrera jarraitu nuen, hala ere, eta ibaira hurbildu nintzen. Eta hango ikuskizunak are gehiago utzi ninduen ahoa bete hortz: Ibaiaren ibilgua erabat lehorra zegoen, urik ez zen hortik igarotzen aurreko egunetan, asteetan, hilabeteetan eta urteetan bezala. Ez zegoen ahaterik edo arrainik, eta korrika joan nintzen kaleaz bestaldera, beste ibaia ikustera. Hori ere siku-sikua. Mendeetan eta mendeetan zehar bi ibaiek etengabean bat egin eta itsasorunzko bidea hartu eta gero, ikuskizun irrealak lortu zuen urduri ipintzea.

Urratsa azkartu nuen, ospitalera arrapaladan sartu eta, han barruan, panorama ez zen lasaigarriagoa. Segurtasun-zaintzaile kankailua topatu nuen xake partida  batean murgilduta bere arreta guztiarekin. Bere aurrean ume bat zegoen eta, bere besotxoan, hodi bat eta hodiaren jarraipena plastikozko poltsa bat gako batetik eskegita. Zalantza izpirik gabe, kimioterapia. Izua kontrolatu nahian, bihotza taupaka, igogailua deitu nuen. Segundu batzuk geroago, minututzat hartu nituenak, ateak zabaldu ziren, eta hor barruan artalde txiki bat zegoen sartuta. Ez zegoen denborarik egoera absurdo horretan zentzua bilatzeko, ardien artean sartu nintzen eta botoiari sakatu hirugarren solairuraino. Korrika zeharkatu nuen korridorea eta izerditan sartu geure bulegoan. Inor ez zegoen, ezer ez zegoen, ez ordenagailurik, ez aulkirik edo altzaririk. Ezta telefonorik ere, norabait deitzeko, norbaiti. Korridorera itzuli nintzen, ez nuen ikusi nahi hor kanpoan zegoena, baina beste erremediorik ez neukan.

Pazienteen geletan ez zegoen ohiko jende zaharra oheetan edo besaulkietan. Oherik eta besaulkirik ez zegoen eta, atso eta agureen ordez, ume gaixoak zebiltzan animaliekin batera, oreinkumeak, basurdekumeak, katakumeak eta haurrak elkarrekin jolasten anabasa alaian. Eldarnio horren barruan ez nuen espero erizainik edo zelaririk topatzea. Sendagileek ospitalea abandonatu zutela argi neukan. Eurek lagatako tokian, albaitari talde batekin topo egin nuen eta geldi-geldirik geratu nintzen pasilloaren erdian. Hurbiltzen hasi ziren neuregana, kontu handiz.

Ezin nien ezer esan, ahotsik gabe geldituta, horietako baten eskuan xiringa bat, animalia handiekin erabiltzen den horietakoa. Hiru solairu beherago segurtasun-langilea egongo zen, nolabait.

 

P.D. Veratrum; P.D.’ Moebius.

Olibondoen eta errautsaren erresuma

25/Aug/2017 Literaturan, S(u/a)minetik bakera

olibondoaLiburuak irakurtzeko garaia da uda aldia, eta aurten ondo nabil aprobetxatzen atsedenaldiak. Ikus-entzunezko proiektu berrian bete-betean sartuta, opor garaia izan arren, esku artean dudan liburua oso lotuta dago geure egitasmoaren izpirituarekin. “Kingdom of Olives and Ashes”  (Harper Collins, 2017) nazioarteko hainbat idazlek egindako istorio bilduma potoloa da, “Palestinako okupazioaren aurkako autoreek” idatzitakoa alegia, besteak beste Colum McCann, Jacqueline Woodson, Colm Toibin, Geraldine Brooks, Dave Eggers, Hari Kunzru, Raja Shehadeh, Mario Vargas Llosa eta Assaf Gavron.

Testuak ez dira fikziozkoak, estetikoki modu batekoak edo bestekoak dira, garbiagoak edo korapilotsuagoak, eta denek daukate amankomunean arima bat, askok ezinezkotzat ematen dutena, 50 urteko gatazka luzeak (eta aurretik zetorren guztiak) lagatako suntsipen, indarkeria, porrot egindako bake-itun, gorroto, heriotz eta hondakin guztiak direla-eta. “Ezinezko izpiritu” hori, hala ere, hauspotu nahi du liburu honek, atzean dituen herritar temati guztien gorazarrez. Eta denen buru, 2004an sortutako “Breaking the Silence” elkarte bakezalea, Shovrim Shtika hebreeraz, Israelgo soldadu ohiek osatutakoa eta euren herrialdeko armadak eragindako terrorea eta justizia eza salatzen dituena. Liburu honi esker jakin dut elkartea martxan dagoela oraindik, oztopo guztien gainetik, eta hori bakarrik mirari handi bat iruditzen zait. Vargas Llosak onartzen duen moduan, “los justos” edo justiziaren alde dagoen israeldar jendea ez da gai izan azken urte hauetan hauteskundeak irabazteko. Hedabideetatik hango informazioa nahiko ezabatuta dugun arren, tentsioak tinko dirau “Agindutako Lurraldean”. Baina bada zerbait kandela piztuta mantentzea.

Susiya, Jenin, Nablus, Hebron, Ramallah, Betleem, Jeriko, Jerusalem… Txikitako oroitzapenak pizten dituzten izen bibliko horiek guztiak, Jordanen mendebaldeko ibarra, olibondoen eta errautsaren erresuma. Zisjordania eta Gazako populazioaren artean dauden ekintzaile suizidek eragindakoak pantailetan ikusi ditugu urte hauetan guztietan, “Paradise Now” pelikula gogoangarrian ere bai. Al-Fatah, Hamas, Mossad, buruan izen ezagunak ditugu urtez urte entzundako albisteengatik. Baina orain irakurtzen ari naizen liburuan bestelako kontzeptuak azpimarratzen dituzte, hain zuzen ere erresilientzia, erresistentzia eta mugarik gabeko pazientzia, apartheid postmoderno honetan bizirik ateratzearen artea. “Israel-Palestina” utopia handi hartan.

 

Morfinari uko egitea

16/Aug/2017 Literaturan, Osatzetik Arintzera

ionaheathMari Karmenetaz gogoratu naiz, ezinbestean. Eta gogora etorri zait Maider ere bai, eta itzuli naiz jaiotza eta heriotzaren arteko paralelismoetara. Epiduralari uko egitea erditzearen kontrola edukitzeko, sentsazio guztien jabe izateko, bizitzan oso gutxitan (behin, birritan, hiru aldiz?) gertatu ahal zaizun bizipen kardinal hau %100ean sentitzea… Bizitzaren hasieran planteamendu hau ez da gehienek aukeratzen dutena geure Lehen Munduan, mina kentzeko bide azkarra eta arrisku txikikoa daukagunetik emakume mendebaldar gehienek epidurala hautatzen dute.

Eta bizitzaren amaieran? Iona Heath  familia mediku britainiarrak (argazkian) antzeko zerbait proposatzen du “Ayudar a morir”* (Katz, 2008) liburuan, “Vivos hasta la muerte” atalean: behin bakarrik hiltzen gara, eta aukera eduki behar dugu bizipen garrantzitsu hau nahi dugun moduan edukitzeko, baita morfinari uko egiteko ere. Mina sentitzea bizirik sentitzea denez, eta ezabatutako minak ordea adimen zentzu asko desagerraraztea dakarrenez. Beste aukera bat da, egia esan neuk orain arte oso kasu bakanetan somatu dudana. Beste aukera bat, eutanasia edo lagundutako suizidioarena bezala, planteatzen duena mina eta sufrimendu handiak sentitzen hasi baino lehen, autonomia funtzionala galdu baino lehen, bizitzarekin amaitzea. Oso klabe ezberdina, bistan denez.

Izan daiteke, eta planteamendu hauen aurrean zabalik eta prest egon behar gara, soseguz hartutako erabaki guztiak errespetatzeko betebeharra dugunez. Neure ustez gutxiengo batek planteatuko dizkigute horrelakoak, hala batzuk nola besteak, eta gaixo eta familia gehienekin zainketa aringarrien filosofiarekin lan egin ahal izango dugula normalean. Beraz, zergatik eduki behar diogu beldurra eztabaida honi?

“Kenyan gaixoek azaltzen dute euren nahia hiltzeko euren buruak minetatik askatzeko, bitartean Eskoziako gaixoen hil nahia lotuta zegoen tratamendu medikoaren alboko eraginekin.”

(“Dying from cancer in developed and developing countries”. S.A. Murray et al.BMJ, 2003. Vol. 236; 368-371.)

Esker mila, Nerea, liburua uzteagatik. Ikasten jarraitzen dugu.

 

*”Jatorrizko izenburua: “Matters of life and death. Key writings”.

Mendiak bere itzala zabaltzen duen eremua

11/Aug/2017 Bizi gara!, Literaturan, Mendian

mariacoffeyUdako irakurketak ez dira beti arinak izaten. Ez duzu beti itsasoa aukeratzen. Batzuetan mendia tokatzen da, eta batzuetan mendia ez da izaten bizitzarako leku atsegina eta sendagarria. Aldi batzuetan heriotza eremua da, harrizko hilerria edo hilarria.

Duela urte batzuk Ramon Olasagasti gipuzkoarraren “Mendiminez” (Elkar, 2009) irakurri nuen, gero etorri zen Jorge Nagore nafarraren “Los 14 de Iñaki” (Saga, 2011), Juanjo San Sebastian bizkaitarraren “Cita con la cumbre”  (Desnivel, 2005) eta azkenik  Maria Coffey britainiarraren hau,“Where the mountain casts its shadow. The dark side of extreme adventure” hau, gazteleraz “Los zarpazos de la montaña. El lado oscuro del alpinismo extremo” (Desnivel, 2004).

Ugari dira liburuaren hariak, baina azpimarratu ditut pasarte hauek, lotuta daudenak muturreko mendigoizaletasunaren ezaugarri komun batzuekin: “Beti-gazte”  jarrera, sakon eta mugan bizitzekoa, arriskuaz elkarbizitzekoa, perfekzio uneak esperimentatzekoa, altuerako “mindfulness”  erabatekoa, espiritualtasunarekin modu batean edo bestean bat egiten duena, hilezkortasun fantasiatik hurbil:

“Adolescencia perpetua. Eterna juventud. Pese a sus críticas al ‘puer aeternus’, Marie-Louise Von Franz admite que tales individuos suelen irradiar un entusiasmo que revitaliza a las personas que tienen a su alrededor. Si se les obliga a crecer y a aceptar las cosas ordinarias de la vida, es inevitable que pierdan esa parte de exuberancia: “¿Cómo puede uno crecer sin perder la sensación de totalidad y de creatividad, de estar realmente vivo, que uno tiene en la juventud?”.

“Entonces tus sentidos se ponen en marcha de una manera que nunca habías experimentado. Todo tiene que ver con el riesgo: si la cagas, tienes muchas posibilidades de matarte. Catherine Mulvihill denominó tales situaciones como sus ‘escasos momentos de perfección’.”

“El maestro espiritual Ivanovice Gurdjieff describió la efímera sensación de estar completamete vivo como “un momento reintegrativo”. En budismo zen se alcanza a través de la meditación, y se llama ‘kensho’, o momento de sentirse uno con el universo. En el cristianismo es el concepto de aparición o epifanía, momento en el que se manifiesta Dios. Para Reinhold Meissner, “antes de alcanzar el campamento base, cuando sólo se ha hecho la mitad del camino de regreso a la civilización, al final de los peligros, ¡ése es el momento!”.

 

PD.- Mila esker Jorgeri bere gomendioagatik.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar