Mari Karmen

25/Sep/2016 Onkologikoak, Osatzetik Arintzera

andramarizurielurtuaDatorren urriaren 8an ospatuko dugu mundu mailan Zainketa Aringarrietako Nazioarteko Eguna. Aldarrikatzeko data, geure lana ezagutarazteko, aurten #AringarriakIkusgarri lelotik #MinikGabeHil-era erdiratuz.

Aurtengo leloa hartuta, helburua lortzeko gaur egun gero eta baliabide gehiago daude. Alde batetik analgesikoen hiru eskailera-koskak, eta opioideak hirugarrenean. Beste alde batetik beste farmako batzuk eta farmakologikoak ez diren teknika eta aukera guztiak. Esan nahi dut: minik gabe hiltzea posiblea da, posibleagoa beti ere garatutako herrialde batean bizi bazara, eta are posibleagoa zainketa aringarrietan trebatuta dauden profesionalekin egoteko zoria baldin badaukazu.

Aurkako faktoreak bistan daude, oraintxe aipatu ditugun baliabideetara ezin iristea alegia. Hala zeure herrialdean orokorrean edo zeure erreferentziazko anbulatorioan edo ospitalean ez daudelako, nola nahiz eta egon bai baina zeure erabaki pertsonalaren bidez aukeratzen baduzu beste bide batetik joatea. Hau da, pazientearen autonomia aplikatzea irizpide medikoen gainetik.

Nola? Adibidez, uko egitea morfina hartzeari. Opiofobia deitzen da opioaren deribatuen aurkako jarrera (beldurra, errefusa, ukatzea, gaitzestea…), eta zergatiak era askotakoak dira,  kulturak, sozialak, ideologikoak edo politikoak, espiritualak …

Mari Karmen erizaina eta moja zen. Geure ospitalean lan egiten zuen eta herrian bertan bizi zen, erlijio-komunitate txiki batean. Nik ezagutzen nuenetik gaixorik zegoen, emakumeengan oso ohikoa den minbizi batek jota, eta gaixotasuna gainera oso zabalduta zeukan hezurretan, min handia eraginez. Bere muletekin eta txanoarekin etortzen zen poliki-poliki  ia egunero anbulatoriora lankideak agurtzea. Etsipena, duintasuna, kemena eta mina irakur zitekeen bere begiradan eta aurpegian. Beldurra ez hainbeste, ez dut uste izututa hilko zenik…

Azken finean, Mari Karmen beti izan zen galdera marka bat niretzat. Zergatik sufrimendu hori pairatzea, Goiko Jaunari egindako eskaintza latza iruditzen zitzaidan, baina aldi berean errespetua zor genion, eta ondoan egotea. Bere istorioa kontatzeko modukoa bada, eta “Aulki Hutsak” sortu baino lehen berari buruzko dokumental egitea otu zitzaidan, gidoia eta dena zirriborratzera iritsi nintzen. Baina errespetuz ere hartu genuen bere komunitateak azkenean emandako ezetza.

Behintzat blogeratzea merezi zuen.

Masaan

20/Sep/2016 Zineman

masaanZeluloidezko egunak dira iraileko hauek Donostiako Zinemaldiarekin. Udazkena usaintzearekin batera (ea aurten urtaro normalagoa edukiko dugun), filmez disfrutatzen saiatzen naiz ni behintzat.

Testu honetara ekarri dudan film hau oraindik ikus-entzun gabe daukat, baina itxura dotorea hartu diot. Izenburuak hasteko zerbait iradokitzen du, “Masaan”: Errausketa-labea. Indiako pelikula honetan maitasunezko istorioak tartekatzen dira bestelako paisaia batzuekin, heriotzarenak, gorpuen errausketarenak. Ohiko eszenak, agerikoak, esplizitoak, geurean ez bezala estali barik gertatutakoak.

“Bizitza eta heriotzaren ospakizuna, eta bien artean dagoen guztiarena”.

Trailer ofiziala azpidatziekin.

Dzanga bakerantz Kolonbian

12/Sep/2016 Suminetik bakera

chocoDuela 25 urte, Bilboko Etxebarria Parkean tiroketa bat egon zen Ertzaintzako patruila baten eta ETAko talde baten artean, bi hildako utziz: Alfonso Mentxaka ertzaina eta Juan María Ormazabal “Tturko” etakidea . Urteurrenaren bezperan, alde batetik “Noticias de Gipuzkoa” egunkariak elkarrizketa egin zion Mentxakaren alargunari, eta bestetik “Berria”k Ormazabalen omenezko eskela bat argitaratu zuen.

Egun hartan bertan, “Berria”k Isidro Etxabe ETAko kide ohiari egindako elkarrizketa irakurri nuen, eta hortik hitz esanguratsu hauekin gelditu nintzen:

“Irene Villa, Fabio Moreno, Vic, Hipercor, gero etorriko zirenak, berriz, Joxe Mari Korta, Inaxio Uria, zenbat ekintza horrelako! Kartzelan asko pentsatu nuen honetaz eta hartaz, «baina nora goaz?»”

Bien bitartean, Atlantikoaz bestaldean, abuztuaren hondarretan ere jakin dugu Kolonbian bake prozesua sendotzeko bidean dagoela errefendumaren bitartez, itun ofiziala Gobernuak eta FARCek sinatu ostean. Europako bazter hauetatik urrun.

Azken hitzaren jabe

27/Aug/2016 Bizi gara!, Onkologikoak ez direnak, Sarean

 

berriaautonomiaAste honetan Arantxa Iraola kazetariak artikulu sorta bikaina ekarri digu “Berria”-n pazienteen autonomiaz, aurretiazko borondateen dokumentuaz, zainketa aringarrietaz orokorrean, doluaz, elbarritasunaz, eutanasiaz… Interesgarria izan da kaleko jendearen iritziak ekarri izana, gaixoena eta senideena, bereziki prozesu onkologikoak ez direnak pairatzen dituztenak (Alboko Esklerosi Amiotrofikoa, Alzheimer,…). Baita ez gaixorik ezta gaixoen senidea ere ez den pertsona batena, etorkizunari begira argi daukana osasungileek berarekin zer egitea nahi duen eta zer ez. Azkeneko honen adibidea da Felix Ibáñez gasteiztarra (argazkian).

Gasteiztik ere Alberto Melendez paliatibistaren hitzak jaso dituzte, “Arinduz” elkartearen presidentea eta Araba ESIn koordinatzaile lanak egiten dituena alegia. Hiri hartatik ere Iñaki Saralegi intentsibistarekin egindako elkarrizketa gomendagarria da.

Bioetikan adituak, Koldo Martinez eta Mabel Marijuanen aportazioekin ekin zioten testu sorta honi, Nafarroatik eta Bizkaitik. Eta azken artikuluan beste bioetika aditu ezagun baten iritziak irakur ditzakegu, Marije Goikoetxearenak hain zuzen ere. Amaitzeko, Lurdes Zurbanobeaskoetxeak zahartzeaz hitz egin du, puzzlea ederki osatuz.

 

PD.- Astea ondo borobiltzeko, gainera, igandeko egunkarian Arantxa Iraolak Felix Zubia medikua eta Anjel Lertxundi idazleekin egindako elkarrizketa mamitsua ekarri digute. Astelehen on!

 

 

 

 

 

Tempus fugit

20/Aug/2016 Bizi gara!

springsteenMedikuntzan oso ohikoa eta bitxia da “gazte” izandatzea bat ere gazteak ez diren gaixoak, bestelako irizpideak aplikatuz, interbentzio agresiboagoak planteatzeko ala ez alegia, tratamendu batzuen aukerak emateko ala ez, “amore emateko” ala ez. Muga zehazki non dagoen ez dakit, baina uste dut 80 urtetan dagoela, ez galdetu zergatik 80 urtetik gora zaharrak diren eta 79 dutenak gazteak.

Aspaldian, asko gogoratzen dudan paziente bat eduki nuen, arrastoa uzten duten horietakoa. Ez dut ondo gogoan hala ere zenbat urte zeukan hil zenean, 70 eta piko esango nuke. Kontua da bere azken hilabeteetan berak erdi txantxetan “zahartze goiztiarra” pairatzen ari zela esaten zuela. Erdi benetan esaten zuen. Bizitza guztian aktibo eta lanean eta azken etapan zauri nabarmenak ezin onartu .

Bistan da denboraren igarotzea kezka unibertsala dugula. Oroitzen naiz adibidez zer sentitu nuen Jimi Hendrix eta geure aita urte berean jaio zirela konturatu nintzenean. Hendrix bizirik balego biek adin bera edukiko zutela pentsatzen hasi eta ezin sinetsi, artean aita bizirik zegoenean.

Goian Springsteenen argazkia ipini dut baina berdin ipini nezakeen Patti Smithena edo beste rokero zahar batena. Bai, rokero zaharrak. Sasoian egon arren, edo oso sasoian, Carlos Soria bezala, zortzimilakoak egiten segitzen duen 77 urteko gizona, agure gaztea, agurea azken finean (iraina al da?), baina inolaz ere ez gaztea.

Tempus fugit, carpe diem.

Uda betiko balitz…

14/Aug/2016 Bizi gara!, Sarean

landergarroAtzoko Lander Garroren artikulua ezohiko horietako bat da, are ezohikoa udako sasoi honetan. Horregatik hain gustura irakurri dut, jende askok inoiz pentsatutakoa baina nekez adieraziko duena, are gutxiago uda garaian:

Pasa den astean izan nuen nire adiskide Mikel Garikoitz musikariaren seme Urtzi Errezolaren heriotzaren berri. Banekien gaixorik zegoela, baina irudikatu ere ez nuen egiten haren bizitza garaion amaitu zitekeenik. Azkenekoz Txingudiko merkataritza zentroan ikusi nuen, mutil puska sendoa, sasoikoa, aita bezain dotorea. Eta orain, jada, joana da betiko.

(…)

Zorionekoa naiz, (…) oraindik ez nagoelako oso gertuko inor galdu duten horien multzoan, nahiz eta badakidan hara joatea inoiz egokituko zaidala. Bizitzaren legea da. Kontua da orain arte itzuri egin diodala, hemen ditudala guraso, anai-arreba, seme-alaba (…).

Ezin dut imajinatu zein izango den Mikelen sufrimendua uneotan. Kontsolagarri izan dakiokeen hitzik ere ez daukat.

 

Gustatu zait doluminak zuzenean eman barik, Lander moldatu delako doluminak adierazteko Mikel Garikoitz lagunari. Eta estimatuko du lagunak, bien sûr. Bizitzaren legea da, hala da, laster edo berandu denoi tokatzen zaiguna. Geuri laster xamar, egia esan, geu beste multzo horretakoak gara: Gaur aitaren urtebetetzea zen, 74 urte beteko zituen baina duela 9 hil zen. Uda bete-betean. Eta abuztuaren 25ean amarena, 75 egin izango zituen berak, baina duela ia 2 joan zen.

Gustatu zait Landerrek daukana (familia) baloratzea, normalean suposatutzat ematen ditugun gauzak ez direlako betiko.

Daukaguna baloratzea eta ospatzea orain hemen gaudela. Elkarrekin.

Gelditzen den denbora

06/Aug/2016 Zineman

letempsquiresteUda, besteak beste, zinema ikus-entzuteko da, eta hortan nabil. “Le temps qui reste” François Ozon-ek 2005ean egindako filma da, halaber “Dans la maison” (2012) adibidez zuzendu zuena. Aktoreen artean Melvil Poupaud (Romain, paper nagusia), Jeanne Moreau beteranoa (Laura), Christian Sengewald (Sacha) eta Valeria Bruni Tedeschi (Jany) ditugu, eta izenburuak dena iradokitzen du. Izan ere, paralelismo bat baino gehiago topatu ditzakegu “Mi vida sin mí” (Isabel Coixet, 2003) eta beste honen artean.

Romain-en istorioa kontatzen du beraz, estigma bikoitza duena, homosexuala eta gaixo onkologiko terminala den aldetik. Konplizitate handia dauka Laura bere amona aurrerakoiarekin, agian pertsonaia nagusiak heldulekurik garrantzitsuena duena. Bestela, Sacha mutil-lagunarekin harreman gora-beheratsua dauka, eta oso aipatzekoa da Jany eta bere bikotekidearen alde jokatu behar duen paper bitxia, eskatutako lan sexuala alegia.

Pelikulak efektu estetiko polit batzuk ditu, esate baterako oraingo prismatik ikusita lehenengo argazki-kamera digitalen agerpena. Azken eszena ere bisualki gustatu zitzaidan. Oro har hartuta baleko lana.

“Gelditu denbora, eta eramango zaitut…”.

 

 

Musikoterapia zaintzaileen ikuspuntutik

17/Jul/2016 Artikuluak, Beste terapia batzuk

musikoterapia2“Medicina Paliativa” aldizkariaren azken zenbakiak dakar Madrilgo San José Fundazioak egindako artikulua, Evaluación de un programa de musicoterapia en una UCP. La perspectiva de los cuidadores” izenburupean eta Mireia Serrak, Vicente J De Luisek eta Jordi Vallsek sinatuta. Artikuluaren arabera, musikoterapia aintzat hartzen dute hala Society for Integrative Oncology elkarteak nola Office of Cancer Complementary and Alternative Medicine bulegoak. Erabilgarria da sintomak kontrolatzeko, besteak beste mina, botagura eta antsietatea. Besteak beste Cochranek sostengatua. Artikulu zehatz honetan, zaintzaileak kontuan hartu dituzte, beti ere proportzioa ia 2:1 dela emakumezkoen alde eta zuzeneko musika erabili dute. Sostengu emozionala eta erlaxazioa izan dira emaitza on nagusiak honen arabera. Eta iruzkinen artean hauek:

  • Senideak ere zaintzearren eskerrak ematea“.
  • “Bere alderik alaiena ateratzea, ezkututa zegoena”.
  • “Nire aitari ez genion sekula kantatzen entzun”.
  • “Gitarra jotzen hunkitu egin da, gure haurtzaroa berreskuratu du”.
  • “Atzamarretan berreskuratu du mugikortasuna gitarra jotzean”.
  • “Musikak laguntzen du arima sendatzen eta bakea ekartzen”.
  • “Gauean galdetzen du aitak noiz etorri behar den arparena”.

Bestela, uztailak 11tik 13ra antolatu dute Gasteizen udako eskola IMAP institutuak, “30 urte historia elkarrekin eraikiz” izenburuarekin.

Azkenik, musikarekin lotuta baina ez musikoterapiarekin, hemen “Support after Suicide” australiar elkarteak egindako bideo ederra. “You’re Not Alone“.

Ondo amaitu asteburua!

Ezer ez da betiko

12/Jul/2016 MikroIpuinak

kostaldeaEsnatzean, leihotik begiratu zuenean, ikuspegia sinesteko ez modukoa zen. Bera bezala, malekoian eta lehenengo tunelean hamarnaka pertsona zegoen ordu hartan mendebalderantz begira ahoa bete hortz. Ekialdera so eta bai, Mollarri hortxe zegoen betiko legez, baina bestaldean xagua falta zen ortzmugan. Erokeria zen baina San Anton desagertuta zegoen postaletik.

Laster iritsi ziren kostaldera helikopteroak zerutik, urpekariak eta surflariak itsasotik eta txirrindulari tropelak eta agintariak errepideetatik. Mendeetako uhartea ur azpian ez zuten topatu, inork ez zuen zarata arrarorik entzun aurreko gauean, ekaitzarik ez zen egon, denboralerik ez. Goitik ere ez zen eraso lurtarrik edo estralurtarrik etorri,

Urteak igaro ziren norbaitek izen bereko elizaren azpi-azpian egon zitekeela susmatu arte. Kostaldetik hamarnaka kilometrotara, Ibaizabaleko itsasadarraren eta hiriaren lehendabiziko aztarnen behe-behean, lurraren erraietan barne-barnean sartuta.

Baina nola?

Soinu-banda: Aitor Mudoh.

Zerorako itzulera

07/Jul/2016 Dolua, Zineman

returntozero.jpgDuela denbora bat blog honetan pelikula honen berri eman nuen, baina aurtengo udaren hasiera arte ez dut aukerarik izan eseri eta ikus-entzuteko.

Dolu perinatalarekin lehenengo harreman zuzena, bizitza errealean, Iker Barandiaran eta Eider Otxoaren bidez eduki nuela esaterik badaukat, ibilbide profesionalean seguru baietz. Geroxeago Izaskun Andonegi eta Kristina Pavon ezagutu nituen, hau ere bizitza errealean. Baina biografia pertsonalean Josu Peña Bandrés izan zen lehenengo mugarria ibilaldi honetan. Josu izan zen eduki ez genuen anaia, laugarrena izango zena geure hiruron atzetik, hilik jaio zena. Txiki-txikia nintzen lehendabiziko aldiz zilbor-hestearekin itota ume(ki) bat hil zitekeela entzun nuenean, amaren ahotik, horixe gertatu zitzaionez Josuri.

Beraz zeluloidetik kanpo dolu bitxi hau bizi izan nuen txikitan, guztiz konturatu barik noski, ozta-ozta hitz egin genuen-eta honi buruz etxean. Baina ziur aski nire bizitzaren lehendabiziko dolua izan zen, eta 40 urte eta gero orain ulertzen saiatu naiteke zer suposatu zen gertakari hura geure amarentzat, eta aitarentzat.

Filmera itzulita, pasarte batean pertsonaia batek beste bati eskertzen dio gai honi buruz hitz egin izana, entzun izana. Hain gutxirekin konformatzen baikara baimendutakoak ez diren egoeretan.

Hala ere, Mikel Iturriak arrazoia dauka, inor ez da hiltzen, gogoratzen dugun bitartean.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar