Zinemagile existentzialista

14/Jul/2018 Oroimenean, Sarean, Zineman

Zazpigarren zigiluaUztailean Suedian jaioa eta uztailean Suedian hilda, gaur 100 urte dira Ingmar Bergmanen jaiotza egunetik, egunkarian abisatu diguten bezala.

Maisua zineman, inoizko handienetarikoa, existentzialismoaren inguruan jardun zuen klasikoak diren maisu lanean baino gehiagotan. “Marrubi basatiak” (“Smultronstället“, 1957), “Zazpigarren zigilua” (Det sjunde inseglet“, 1957; argazkian) eta “Garrasiak eta xuxurlak” (Viskningar och rop , 1972) dira pelikula horietakoak, bizitza eta heriotza, zahartzaroa eta izpiritualtasuna ardatz eduki zituztenak. Zerrendan agertzen direnak, beste film aholkagarri batzuekin batera.

Hilabete honek beste urteurren bat ekarriko digu gure etxera. Hamaikagarrena aita hil zenetik, uztailaren 22an, Donostian. 2007an, Ingmar Bergman bezalaxe.

Beti gogoan, aita. Eta hain eskertuta.

Tabuen artean tabuena

06/Jul/2018 Zarautz Errukitsua

Edouard_Manet_-_Le_SuicidéBereziki ezkutatzen den errealitate zati bat da suizidioarena. Balizko “deialdi efektua” da askotan ematen duten arrazoia arazo hau ikusezina eta entzunezina izan jarraitzeko, historia bera baino zaharragoa den fenomenoa.

Gaur egun, mundu mailan jende gehiago hiltzen da bere buruaz beste eginda, hilketa guztiak gehi gerra gatazkak batera kontuan hartuta baino. EAEn, bi egunetatik behin pertsona bat hiltzen da arrazoi honengatik (!). Dimentsio erraldoiak ditu beraz suizidioak, eta Zarauzko bi bizilagunek abian ipini zuten iaz “Biziraun” elkartea (Maite dugun norbaiten suizidioak mindutako pertsonen elkartea), Eva Bilbao eta Agustin Erkiziak alegia. Honi buruz hitz egiteko, gaia iluntasunean ez gelditzeko. “Ur handitan” ETBko programan euren parte hartzea oso baloratua izan zen.

Halaber, bai iaz baita aurten ere EHUko uda ikastaro batean parte hartu dute egun hauetan, “El suicidio: abordaje multidisciplinar” izenburupean. Cristina Blanco, Iñaki Kerexeta, Jon G Ormaza eta Patxi Izagirre irakasleen artean egon direlarik, besteak beste. Gaur “Diario Vasco”-n irakurritako elkarrizketan, interesgarria iruditu zait “autopsia psikologikoa” kontzeptua.

Gupidatik eta elkarlanetik, oso kontuan hartzeko esparrua da “Biziraun”-ek aurrera daramana. Hurrengo hilabeteetan, aportazio handia izango litzateke Zarautzen ere, herri errukitsu moduan, euren lana  plazaratu ahal izatea.

Iruñea zurekin

27/Jun/2018 Aulki Hutsak, Bizi gara!, Zarautz Errukitsua


pamplona-verano-400x300Udan bete-betean, Iruñetik burura datozkigun irudi tipikoak eta topikoak jendez betetako plazak eta kaleak izaten dira, zuriz jantzitako pertsonak eta zezenak kalean gora eta behera (ai-ai-ai-ai!). Azken urteotan, tamalez, bestelako irudi ez hain festiboak eta alaiak jaso ditugu, sexu eta indarkeriarekin lotutakoak.

Hiriak, alabaina, bestelako taupadak jasotzen ditu uda osoan zehar. Ez San Ferminek ezta bestelako santuk ere ezin dute ebitatu gaixotasunek aurrera egitea, pazienteak ingresatuta egotea festa kalean dagoen bitartean eta, unea iristen denean, jendea hiltzea, uztailean izan edo abuztuan.

“Pamplona contigo” ekimenak, hain zuzen ere, kontzientzia hori piztea du helburuen artean. Komunitate errukitsuen sarean sartuta, egitasmoen artean “Proyecto Sé+”  guztiz azpimarragarria dute: Eskolan zelan txertatu hauskortasun eta heriotzaren errealitatea, aitatxi eta amatxirekin lotuta ez ezik, beste edozein pertsonarekin ere, ikaskideren bat ere barne adibidez. Sare berean txertatuta, gure komunitate errukitsutik saiatzen ari gara eurekin elkarlana egitea 2018-19ko ikasturterako, hemen Zarautzen.

Irailean, bitartean, Nafarroako Unibertsitateak antolatu du “Gaixotasun aurreratu eta terminalean zainketa eta laguntza” izenburuko udako ikastaroa, Maria Arantzamendik koordinatuta. Bertan egongo naiz ni ere geure aulki hutsekin (5 urte estreinatu genuenetik!). Ikastaroa prestatzen ari diren  modua kontuan hartuta, ondo bakarrik atera daiteke.

Udan bete-betean, Zarautzetik jendeari burura datozkion irudi tipikoak eta topikoak hondartza, surflariak, izozkiak eta Argiñanoren jatetxea dira. Herriak, alabaina, bestelako taupadak jasotzen ditu uda osoan zehar…

Ekainaren 18an

19/Jun/2018 S(u/a)minetik bakera

asintermitencias2Denborak aurrera etengabean, uda gainean eta saminetik (eta suminetik) bakera azken ibilaldia egin dugu atzo Donostian. Orain arteko jendetsuena eta arrakastatsuena ikuspuntu askotatik. Aurpegi ezagunak publikoaren artean, Aizpea Goenaga, Sabino Ormazabal, Bittor Hidalgo eta aspaldiko eta ez hain aspaldiko lagunak. Familia hamaikako ofizialarekin ia-ia. Oholtzan, Maider Kortaxarenaren debut dotorea eta Petti bere asterik donostiarrenean, “Mudoh”-rekin batera. Eta solasaldian, Izaskun Andonegiren konpainia bikainean egon ginen taldekideak, hagitz gustura. Harreman interesgarria piztu zen publikoarekin.

Udagoienera begira, Errenteria, Durango, Iruñea, Azpeitia eta Zarautz lotu nahian gabiltza. Eta bitartean adi gaude argitaratzen ari denarekin: “Zubigileak” komikia (Alfonso Zapico), besteak beste, “Los puentes de Moscú” izenburua daukana gazteleraz, eta Fermin Muguruza eta Eduardo Madinaren arteko topaketa ederki jasotzen duena. Errespetu eta tolerantziatik haratago, enpatian bete-betean.

Halaber, pasa den asteazkenean eta Bartzelonan, gure proiektu honen lagunak izan diren Robert Manrique eta Rosa Lluchek parte hartu zuten Foro Sozial Iraunkorrak, Fundipauk eta Bartzelonako Udalak antolatutako jardunaldi batean, “Construint la pau” izenburu iradokitzailearekin.

Azkenik, atzo bezalako egun batez, ekainaren 18an, José Saramago jauna hil zen Lanzaroten, duela 8 urte. 87 urte zituen eta Pilar del Río emaztea (argazkian) ondoan. Mila esker Naia Egiluz apunteagatik eta denagatik.

Errukiz eta irrikaz

14/Jun/2018 Beste terapia batzuk, Humanizazioa, Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

BatzordeAntolatzaileaSECPAL2018Ez gaude denok argazkian, baina gauden denok bagara SECPAL 2018ko batzorde antolatzailearen kideak. Aurreko post batean komnetatzen nuen zein esperientzia ederra izan diren biltzarraren aurreko asteak eta antolatutako kultura ekitaldiak eta bestelako jarduerak. Bada kongresoa bera ere disfrutatzekoa izan da.

Hasten baldin bazara musikoterapiaren ikastaro on batekin, Patxi del Camporekin. Segitzen baldin baduzu Eduardo Brueraren ongi etorriko hitzaldiaren, hasierako euskarazko hitz haiekin Bruce Springsteenen moduan, ganoraz, ez “gabon” edo “kaixo” herabe soilekin. Ederra forman eta edukian, betiko moduan, ezinbesteko ezaugarriarekin batera: umorea.

Arinduz.

Jarraitzen baldin baduzu kooperazioari buruzko mahai inguru batekin, Arinduz 2017ko hariari jarraituz, Liliana de Lima eta Tania Pastranaren eskutik, Latinamerika Europa jauregira ekarrita. Geroago osatzen baduzu hiri errukitsuen inguruko mahai inguru eder batekin, Silvia Librada, Xavier Gómez-Batiste eta Patxi del Camporekin. Kateatzen baldin baduzu Phil Larkinen hitzaldiarekin, gure esparruan erizainek duten protagonismoa azpimarratu zuena. Borobiltzen baldin baduzu zainketa intentsiboak eta aringarriak ederki lotzen zituen mahai inguruarekin. Eta azkenik errematatzen baldin baduzu Rafa Motaren “Metamorfosia” dokumentalarekin eta ZAetan boluntarioek egiten duten lanari buruzko hitzaldiarekin.

Errukiz.

Gehitzen baldin badiezu Famobilen Clickekin egindako diorama bat, bizitzaren azken fasearen tarteak ondo deskribatzen zituena. Gasteiz Big Band-en ostiraleko kontzertu zoragarria. Leku askotako lankide eta lagunekin izandako topaketak. Eta, biltzarretik kanpo bada ere, Baskoniaren arrakasta saskibaloiaren ligan.

Irrikaz.

 

 

Mendian heriotza eta bizitza

04/Jun/2018 Dolua, Mendian

elkarrizketanagoreSECPAL 2018 biltzarraren ateetan gaude, eta pasa den astean amaitu genituen honekin lotuta eta hirira begira egindako kultura ekitaldiak Gasteizen. Esperientzia itzela izan da, eta zikloa amaitzeko Jorge Nagorerekin egindako elkarrizketa egiteko zortea eduki nuen. Naturaltasuna eta hurbiltasuna izan ziren elkarrizketaren bi ezaugarri nagusiak, nire ustez pertsona askok baloratzen ditugunak. Eta bitxikeria bat, mediku bat kazetari bat elkarrizketatzen!

Jorgerekin konpartitu genituen Maria Coffeyren testu horiek, jakinimina piztu zuen liburutik. Jorgek elkarbanatu zuen gurekin haren ama hil zenean berak idatzitakoa, doluari buruzko bere hausnarketa batzuk, Iñaki Otxoa de Olzarekin bizitako hainbat pasarte. Mendian hil. Hirian hil. Mendian heriotza eta bizitza, hiltzeko lekua izan daitekeena, baita bizitzaz ondo disfrtutatzekoa. Mendia sendabidea, otoitz lekua, barneko bidaiak egiteko aproposa.

Pasa den astean Juanjo San Sebastianen hausnarketa hauek ez genituen komentatu, baina zorionez bibliografia ona eta zabala dugu aukeran honi guztiari buruz irakurtzeko. Plazer bat.

Baketik s(u/a)minera

26/May/2018 S(u/a)minetik bakera

referendum-de-cataluna-y-resultados-del-1-oAurrekariak ugariak izan dira. Ziur aski lehenengo dokumental handia, Richter eskalan ez dakit zenbat magnitudeko lurrikara erraldoia eragin zuena, Julio Medemen “Euskal pilota, larrua harriaren kontra” izan zen (2003). Akaso, tamaina handian, lehendabiziko ahalegin ikus-entzunezkoa izan zen “bi aldeetako” pertsonak aurrez aurre ipintzeko, elkarri entzuteko eta ikusteko.

Atzetik, pantailan “biktimak” eta “borreroak” literalki bata bestearen aurrean binaka jarri zituzten Gorka Espiauk eta Iban Gonzalez arrasatearrak 2012an hainbat pertsona, bi aldetako jendea,  “Parlen els ulls” (Begiak mintzo dira) dokumental gogoangarrian, Kataluniako TV3ekin elkarlanean egindakoa. Dinamika hau “Elkarri” elkarteak zeramatzanen guztiz antzekoa da, gerora Eusko Jaurlaritzak Maixabel Lasaren bidez aurrera atera zituenen  norabide berean, azken urte hauetan Gogora Institutuak Aintzane Ezenarroren eskutik daraman bera. Horrelako topaketetan egoteko aukera eduki dituzten pertsonendako, borreroak zein biktimak izan, neurri handi batean terapeutikoak suertatuko zitzaizkien ekimen hauek guztiak, zalantzarik gabe.

Umoretik ere jorratu daiteke gai arantzatsu hau, Aitor Merinok maisuki “Asier eta biok” (2013) dokumental zoragarri eta katartikoan egin bezala. Esplizituak dira, halaber, “De Txillarre a Aiete. Un largo camino en el proceso de paz”  (Arturo Puente, 2014), “Reconciliación”,” El reencuentro” eta “Las huellas perdidas” (Fermin Aio, 2014 eta 2016) eta “El valor de la autocrítica” (Karmelo Vivanco,  2015).

Beste egile interesgarrien artean Josu Martinez dugu, bereziki “Barrura begiratzeko leihoak” (2012) lanarekin, presoen senideen bizipenak jasotzen dituena.  Eta ETAren biktimen ikuspegitik, aldiz, Elías Querejeta kontsagratuak eta Eterio Ortega-k egindako “Asesinato en febrero” (2001), “Perseguidos”(2004) eta “Al final del túnel” (2011), bai eta Iñaki Artetaren “El infierno vasco” (2008) ere.

Izen handiko egile horien guztiengandik nahikoa urrun, Aitor Monje “Mudoh” eta biok “S(u/a)minetik bakera” Amaia Antzokian estreinatu genuen abenduan eta, Debagoienean emanaldi bakarra izango zela pentsatu bagenuen ere, Bergaran ere aurkeztuko dugu apirilaren 25ean, Zabalotegin, narratzaileak Naia Egiluz eta Petti izango direlarik.

Aipatzea merezi du, bestela, Arrasateko estreinaldia eta gero Bartzelonan otsailean egin genuen bigarren aurkezpenak. Robert Manrique eta Rosa Lluch izan ziren bertan narratzaileak, katalanez egin genuen emanaldian, Calàbria 66 aretoan. Lekua, ONCE erakundearen egoitza izandakoa da, Sant Antoni auzoan. Geure buruetan, Kataluniako egoera politiko latza zegoen, zalantza barik, ozta-ozta eutsitako gaia izan zena solasaldian. Publikoaren artean, “El Periódico de Catalunya” egunkariaren kazetari bat egon zen, eta hurrengo astelehenean artikulua argitaratu zuen emanaldiari eta solasaldian gertatukoari buruzkoa. Abans de la ira dauka izenburu Emma Riverolak idatzitakoa, “Sumina baino lehen” alegia. Eta, hain zuzen ere, elkarrizketa politikoaren aldeko mezu argia bota zuen testuan. Hildakoak egon baino lehen, biolentzia areagotu baino lehenago, alegia. Urrun ikusten den panorama da Katalunian, tamalez, konponbidearena. Bakean bizi zen herrialdearen irudia apurtu egin da azken hilabete hauetan, denok dakigun moduan. Baketik suminera eta saminera egin dute nolabait jauzia, Euskal Herriaren kontrako norabidean, izan ere. Asko sinplifikatzea dela badakit, kontua hain korapilatsua izanda han eta (oraindik) hemen, baina han sentitutakoa eta egunero iristen zaiguna, zoritxarrez, beltz samar bada. Riverolak gogoratzen duen moduan, ez dago berez herrialde baketsu edo biolentorik, historiako gora-beherek alde batera edo bestera posible zaituzte eraman zuk nahi ala ez.

Bien bitartean, hurrengo hilabeteetan aurrera jarraitu du gure taldeak, hiru probintzietan emanaldi bana eginda: Bilbon apirilaren 10ean (Kafe Antzokia), Bergaran apirilaren 25ean (Zabalotegi) eta Gasteizen maiatzaren 20an (Oihaneder). Uda baino lehen, Donostian ekainaren 18an (Okendo) aurkeztuko dugu, solasaldirako Izaskun Andonegi (Bidegin elkartea) gurekin egongo delarik. Narratzaileak, bestela, Maider Kortaxarena eta Petti izango dira.

Amaitzeko, Iruñean, Errenterian, Azpeitian, Durangon eta Zarautzen ere egiteko asmoa daukagu, udagoien aldean. Geure tamaina xumean.

Komunikazioa-Inkomunikazioa

20/May/2018 Humanizazioa, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

apostoles-arantzazuOstegunetik atzo arte, gai zentral hau hartuta, ehun bat osasungile komunikatzen ibili gara Arantzazuko paradisuan, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak antolatutako 28. biltzarrean. 2010ean egin bezala, Arantzazuko bidegurutze geografikoa aukeratu dugu egoitza moduan, eta horrekin ere asmatu dugula badirudi. Egitaraua ondo hornituta, luzaroan pozik egoteko moduan gelditu garela esango nuke. Urtean behin lankide (eta lagun) batzuk topatzeko, lanean jarraitzeko akuilu moduan, jende berria ezagutzeko, ezagutza konpartitzeko gune hau finkatzen joan gara ia 30 urte hauetan. Bejondeigula.

Ertz asko dauka (in)komunikazioak, eta zabaltasun horren ikuspuntu batzuk jaso ahal izan ditugu egun hauetan. Horien guztien artean bizitzaren amaieraren inguruan. Heriotzaren inguruko beldurrak ezarritako isiltasun konspirazioaz. Itoaldi existentzialak bultzatutako blokeoaz. Izan ere, heriotza horma ala atea da? Minez eta hutsuneetaz. Duintasunak eraikitako biografietaz. Maitasunez egindako zainketetaz. Errukiak ekarritako bakeaz. Isiltasunaren garrantziaz. Betetasunaz. Humanitateaz hitz batean.

Minbiziatik haratago, badaude onkologikoak ez diren gaixo hauek, gaizki lo egiten dutenak arnasestuagatik ez ezik kezkengatik eta burutazioengatik ere. Aldartea aztertzen ez diegunak. Pseudomonas karkaxean bilatu bai, eta buru belarri tratatzen saiatu ere bai. Psikea, ordea, zenbatetan hartzen dugu kontutan? Ps-z hasten dira bi hitzak, baina faktoreen orekatik urrun gaude. Bronkitiko kronikoekin morfina (eta inkluso bentzodiazepinak) erabiltzeari beldurra kentzen hasiak gara. Falta zaigu bronkopatekin (kardiopatekin, nefropatekin, hepatopatekin…) eta euren senideekin gai nagusiei buruz gehiago hitz egitea. Galdera potoloei buruz.

Hausnarketa hauek egiteko, Oñatiko paraje hauek erabat egokiak dira, eta zorte ikaragarria daukagu hain gertu edukita. Oteizaren apostoluen artean bezala, ondo konektatzen, idazten, isilarazten, komunikatzen saiatzen, isiltzen, abesten, keinuak egiten edo elkarri irakurtzen jarraituko dugu.

Gasteiz errukitsua

17/May/2018 Aulki Hutsak, Bizi gara!, Humanizazioa, Osatzetik Arintzera, S(u/a)minetik bakera

gasteizerrukitsuaHiri berdea, hiri zaharra, hiri jazz zalea, hiri saskibaloi zalea, hiri gupidakorra, hiri berria, hiriburua. Aurten SECPAL 2018 nazioarteko zainketa aringarrien biltzarra Gasteizen antolatzen ari dira (gara), Europa jauregian, ekainaren 7tik 9ra.

Mila inguru osasun profesional bildu baino lehen, Gasteizko hiritarrei begira hainbat ekitaldi antolatzen ari dira (gara) hirian zehar, baita hiru probintzietako beste udalerri batzuetan ere. Maiatz honetan zehar, hiria bete-betean izaerarik errukitsuena hartzen ari da. Lehenengo urratsa Zine Foruma izan da, lau pelikula lau astetan, Florida zinema areto zentrikoetan: “Aulki Hutsak” gurea, “Arrugas“, “Wit” eta “Los Demás Días“, hurrenkera honetan. Hauekin batera, poesia (“Poetas en mayo“),  antzerkia (“El sendero de las emociones“) eta elkarrizketa (“Mendian hil, hirian hil. Jorge Nagorerekin solasean”). “Vivir con Voz Propia” ekimena dago ekitaldi hauen gehien-gehien atzean. Eta borobiltzeko, maiatzaren 29an Death Cafe masiboa antolatu dute Gasteizko toki batean baino gehiagotan, baita Getxon, Orion, Donostian, Arrasaten eta Zarautzen ere.

Eta amaitzeko, errukiaren esanahiarekin bat egiten duen bestelako emanaldi bat antolatu dute (dugu) beste kontestu batean Oihaneder zentroan, hiriko erdigunean. Maiatzaren 20an, 19:00etan, plazer baduzue: “S(u/a)minetik bakera”. Koldo gasteiztarra eta Naia zeanuritarraren eskutik, Mudoh-ren musikarekin. Doluaren bideekin bat egiten duen obra eszenikoa, indarkeriak eragindako heriotzekin, bestearen begiradarekin. Martxoaren 3ko bost eraildakoen, Fernando Buesaren eta gainontzeko 37 biktima gazteiztarren hutsuneekin. Iñaki Etxaberen eta Isaias Carrasco arrasatearren aulki hutsekin.

Goizalde

10/May/2018 Onkologikoak ez direnak

amanecer-en-zarautz1-640x640x80Ipuin baten hasiera ematen du, baina benetako hiru ahizpa ziren Goizalde, Argiñe eta Eguzkiñe. Lehenengoa atenditzea tokatu zitzaidan, bronkioetako gaixotasun kroniko batekin. Betaurreko lodi-lodiak janzten zituen, gutxi ikusten zuenez, eta entzun ere gutxi egiten zuen. Aurkako faktore asko zituen, baina alde ere hainbat. Oso ondo zainduta zegoen hasteko. Dementziatuta dagoen ahizpa batekin eta zaintzaile batekin bizi zen, eta hirugarren ahizpa eurekin adi zegoen, Kontsultara ia-ia ez zuen hutsik egiten hirugarren ahizpa, behintzat. Eta alde zeukan Goizaldek beste puntu bat, irribarre eder hori, arnasestu guztien gainetik.

Aspaldian ez zen etortzen kontsultara, gaur jakin dut bere heriotzaz. Dementziadun ahizparekin kezkatuta egon da azken asteetan, gauzak zer diren. Beste rokero (bergarar) zahar bat hil da etxean, sekula hiltzen ez direla esaten duten arren. Poliki badoaz. Atzetik badatoz.

Argia, badoana Getaria aldetik eta badatorrena Orio alde horretatik. 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar