Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Hitz egin dezagun bizitzaz

27/Mar/2017 Bizi gara!, Dolua, Humanizazioa

deathcafeSexua zen debekatutako esparrua eta tabu handia duela hamarkada batzuk. Orain agerian dago, eta bere partez bizitzaren beste arlo batzuk ordezkatu dute. Heriotza da horietako bat, postmodernismoaren lizunkeria berria. Beste gauza itsusiekin batera ezkutatzen saiatzen garena, plazerra ematen ez dutenak, estetikoki atseginak ez direnak. Zahartzearen prozesua moduan. Soberan dauden gauzak, ukatzen ditugunak, euria bera bezala hainbatentzat…

Hala ere, hutsalkeria guztien azpian egarria egon badago, eta handia gainera. Azken urte hauetan konprobatu ahal izan dut: leku askotan sartzea bortitza izango zen modu berean, naturala eta erraza da jarioa beste bazter batzuetan. Bazterrak beti ere, baina gizartearen zati biziak direnak. Heriotzari buruz hitz egiten dugunok bizidunok garelako, bizirik gaudenok. Dolutik, filosofiatik, espiritualtasunetik, literaturatik, artetik, musikatik, zinematik.

Eta umoretik. Pasa den astean konprobatu genuen Zarautzen, jende biziak osatutako herri bizian. Umoretik ere bai. Infusio, kafe eta bizkotxoen artean, oso jende desberdina batu ginen. 6 osasungileak ginen, baina 8 ez. 7 emakume eta 7 gizon, emakumezkoen presentzia nagusia oraingo honetan berdinketa batean amaitzen. 50 urtetik beherakoak ere gehienak ginen, 50 urtetik gorakoen ohiko nagusitasuna ezerezean geldituz. Komunitate budista batetik etorri ziren, parrokia batetik, esoterismoaren mundutik, minbiziaren atzaparkadetatik (orainaldian bete-betean), kaleko normaltasunetik.

H-ren mugimendukoek eman ziguten bultzada Amaiari eta bioi hau martxan ipintzeko, eta orain indarrarekin gelditu gara beste saio bat herrian antolatzeko. Gasteizen ere gauza bera gertatu da. Eta munduan zehar, dirudienez, ere bai.Tabuak erakargarriak izango dira azkenean, gauza lizun guztiak bezala, hori izango da. Norberaren arrazoi guztiekin batera.

#hitzegindezagunheriotzaz

“Bizikidetza erein…

18/Mar/2017 Antzerkian, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

nafarroako bake jardunaldiak… Begiratu bat artearen bidez.” Izenburu ezin erakargarriagoa dute Bakea, Bizikidetza eta Giza Eskubideei buruzko jardunaldiek, Nafarroako Gobernuak Baluarte Jauregian antolatutakoak martxoaren 23tik apirilaren 6a arte, 19:30etako ordutegian, Iruñean.

Agendan apuntatu ditut bi ekitaldi: martxoaren 30ean “La defensa de las víctimas y la paz desde la literatura” izango den mahai-ingurua. Gabriela Ybarra, Luis Garde eta Ion Arretxe aurreikusita zeuden parte hartzen, eta moderatzaile moduan Aingeru Epaltza. Heriotzak hala ere partaideetako bat harrapatu du egun hauetan, Ion Arretxe alegia, eta norbaitek ordezkatuko du ziur aski egun hartan.

Bigarren ekitaldia aspaldiko partez ikus-entzuteko gogoa neukan “Adiorik gabe” antzezlana da, Mireia Gabilondok eta Teresa Calok zuzendutakoa eta Donostiako Kultura Hiriburutzan iaz aurkeztutakoa. Apirilaren 1ean izango da eta espero dut joan ahal izatea. Kriston itxura ona daukate biek ala biek.

S(u/a)minetik bakera.

Muturreko erresilientziaz

11/Mar/2017 Literaturan, S(u/a)minetik bakera

victorfranklInfernutik bizirik ateratako pertsona batek idatzitako liburua pasatu dit Aitor Monje lagunak: “Gizakia zentzuaren bila”, Victor Franklena. Nazien garaiko kontzentrazio-esparruen moduko muturreko bizipen latzak bakarrik gainditu daitezke muturreko erresilientziaz, Vienako psikoanalista ospetsuak egin zuen bezala. Sufrimenduak eta sakrifizioak barneko hazkuntzarako eta duintasunerako bidea erakutsi dezaketela baieztatzen du, eta konparazio eder bat egiten du preso judutar haien eta bizitzaren azken fasean dauden gaixo terminalen artean. Azken finean, eta izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren zentzua eta esanahia topatzeko bidea.

Liburuak, gordintasunaren erdian, oso tonu didaktikoa du. Eta azpimarratzeko tarte ugari baditu ere, post honetara pare bat bakarrik ekarriko ditut, adibide gisa:

“Giza onberatasuna topatu daiteke giza talde guztietan, gaitzesgarriak diren horiek ere barne. Giza talde horien arteko mugak lausotu eta bata bestearen gainean nahastu egiten dira sarritan. Ez ditugu gauzak sinplifikatu behar esanez batzuk aingeruak zirela eta beste batzuk deabruak”.

“Nor da, benetan, gizakia? Gas ganberak asmatu zituena da, baina baita ganbera haietan sartu zena pauso irmoz eta otoitz bat xuxurlatuz.”

 

Gutarrak

27/Feb/2017 S(u/a)minetik bakera

pipesofpeace.jpgJose Inazio Basterretxeak iaz argitaratutako liburu erabat gomendagarrian (“Begoñaren itzalpean”) definizio bikaina ematen du bando ideologikoei buruz:

Gerretan, xakean bezala, bando bi egon ohi dira. Baina, egia esanda, benetako alde biak bizitzarena eta heriotzarena dira. Heriotzak marrazten ditu benetako mugak eta marra gorri zeharkaezinak. Hor, non daude bando ideologiko biak?

Angel Errok, berriz, erremate dotorea egin du lehengo egunean egunkarian kaleratutako artikuluan, gai berbera hartuta, bandoak, biktimak, gutarrak… “Bandoak”:

Niri ez zait buruan sartzen nola pentsa daitekeen biktima batzuen omenaldi, oroitzapen eta ordaintza beste norbaiten kontrako ekitaldia daitekeenik. Hurbilagoko biktimei errugabetasuna eta haren biktimatasuna kendu nahian dabiltzanak ausartu daitezela argi eta garbi egiten. Edo aitor dezatela guztionak direla biktima guztiak.

Gora gu eta…!

 

Gaurtzaroan (2)

18/Feb/2017 Beste terapia batzuk, Bizi gara!

dervicheMindfulness budismoaren bidean oinarrituta badago ere, apur bat aldentzen baldin bagara beste eredu interesgarriak ere topatuko ditugu. Islamismoan adibidez badaude mistizismoan eta aszetismoan murgiltzen direnak, sufismo korrontekoak alegia. Eta hor barruan misterioa irudikatzen duten derbitxe edo derbixe dantzariak, trantzean sartuta borobilak marrazten dituztenak biraka eta biraka. Batez ere Turkian, Balkanetan, Afganistanen edo Indian finkatutako tradizio luzea dute, XVI. mendetik datorrena.

Izan ere, garai hartakoak dira meditazio kristaua, mistika eta kontenplazioaren erreferentzia nagusiak: Frantzisko Saleskoa, Inazio Loiolakoa, Joan Gurutzekoa eta Teresa Ávilakoa. Isiltasunean sustraituta hauek, musikan eta dantzan besteak, gaur egun meditazioa edo arreta osoa lantzeko hiru osagaiak dira: isiltasuna, musika eta dantza hain zuzen ere.

Kostalde honetan lehenengo esperientzia pixka bat jarraitua eduki dut mindfulness-ekin, Jon Kabat-Zinn-en testuak irakurri eta sarritan intuitiboki lehen egindako praktikei zentzu gehiago eman, arreta gehiagorekin. Kostaldea horretarako leku aproposa da, itsasoa eta mendia bertan edukita, eta gakoa “gaurtzaroan” apur bat gehiago murgiltzean eta iraganalditik eta etorkizunetik deskonektatzean dago.

Erreferentzialtasunak

12/Feb/2017 Onkologikoak, Sarean

sacksAste honetako (eta datozen asteetako) berri ona Jozulin blogari fin eta umoretsuak eman digu. Txingurri lana eginda, Oliver Sacks maisuaren testuak ekarriko dizkigu itzulita bere blogean, Esker Ona izenburupean. Sacks neurologo ospetsuaren bizitzaren azken gogoetak eta hausnarketak irakurri ahal izango ditugu astez aste, muxu truk, etxetik mugitu barik. Oso eskertzeko modukoa, beste maisu batek, Andu Lertxundik iradoki digun moduan egunkarian.

Jozulinen baimen barik (inplizituarekin hobeto) hemen lehenbiziko bala. Gogoratu, astean behin hartzeko dosiak izango ditugu:

Bart merkurioarekin egin dut amets: globulu itzel eta distiratsuak, gorantz eta beherantz. Zilarbizia, merkurioa, 80. elementua da eta ametsak ostegun honetan laurogei urte beteko ditudala gogorarazi dit.

 

Bigarrena

01/Feb/2017 Bizi gara!, Dolua, Oroimenean, Osatzaile zauritua, Zineman

lalalandTxikitako oroitzapenak ekartzen dizkidan lehenengo bi pelikula musikalak “Sonrisas y lágrimas” (Do, re, mi…) eta “El violinista en el tejado” (If I were a rich man, doobi, doobi,…) izango dira ziur aski. Horiekin batera “Jesucristo Superstar” dago, noski, urte haietan ere egindakoa. Eta “Grease”.

Holako batean antzokietara hasi ginen joaten, Madrilgo Gran Viako antzoki erraldoi horietara, “Les Miserables” bizpairu aldiz ikus-entzun nituen, “La Bella y la Bestia” geroago. Ederra izaten zen halaber Arriaga antzokira joateko ohitura, Gabon inguruetan, neguko garai honetan. Gogoratzen naiz euriaz ere, Bilbon garai hartan egiten zuenaz, antzokira sartzera are gehiago gonbidatzen zintuena. Gurasoekin joateko ohitura hori, guztiz zoragarria.

Gaur betetzen dira 2 urte ama hil zenetik (eta uztailean aitaren 10. urteurrena izango da). Eta gaixotasunaren urteetan eta lehenago ere ohitura hori mantendu genuen. Arriagan egon izan zen Oteizari buruzko emanaldi musikal bat, nahikoa zaila zena interpretatzen, baina gustura ikus-entzun genuena, aita ere bizirik zegoela oroitzen naiz. Geroago beste antzeko emanaldi bat egon zen euskal dantza garaikidearena, Kukai konpainiarena usted ut, hor amarekin bakarrik joan nintzen. Gozatzeko modukoa ere bai, Donostiako Antzoki Zaharrean. Azken urtean izango zen, Arriagan berriro, oraingo honetan ama 4 ilobekin Geronimo Stilton-en musikal batera joan zen, makal-makal baina poz-pozik.

“La La Land” oraindik ez dut ikus-entzun, baina itxura on-ona dauka. Amaren omenez eta musikalekin zuen zaletasun handiagatik soilik erakartzen nau. Pantaila handian ikusteko gainera, DVDn etxean aukeran ez. Malkoak disimulatu beharko ditut, orduan, edo ez…

PD.- Atzo arrebaren urtebetetzea izan da. Bizi gara!

Bake jendea

29/Jan/2017 Humanizazioa, S(u/a)minetik bakera

GetariaBakeaPolitikari guztiak ez dira berdinak. Edo futbolari, mediku,erizain guztiak (tira, erizain guztiak igual bai)*… Topikoak, etiketak eta epaiak behar ditugu arnas hartzen dugun haizea bezala, baina errealitatea bestelakoa da.

Getarian egon nintzen pasa den asteazkenean arratsaldez, “Zubigintza eta saregintza euskal bake prozesuan” solasaldi mamitsuan. Mahaian, Iker Uson (Baketik) moderatzaile, eta Juan Jose Ibarretxe (Agirre Lehendakaria Center) eta Julen Mendoza (Errenteriako alkatea) hizlari. Bake gizonak, bete-betean, hezur-haragizko pertsonak, sinesgarriak. Medikuntza edo osasungintza humanizatu behar dugula esaten dugunean berdin aplikatu daiteke beste edozein esparrutan, politikagintzan adibidez. Eta Getariako mahaian ikusten genuena bake jendea zen. Iberdrolan, Petronorren edo ez dakit zein enpresatan amaitu ez den lehendakari bat (1999-2009). Ustelkeriagatik ikertuta ez dagoen alkate bat (2011-).

Beste alderdi politiko batzuetan ere adibideak ez dira falta, eta gustatu zitzaidan Ibarretxek behin baino gehiagotan aipatu izana “Ahotsak” mugimendua, bake emakumeek osatutakoa, gogoratuko zarete: Gema Zabaleta, Jone Goirizelaia, Ainhoa Aznárez, Kontxi Bilbao, Nekane Alzelai, Elixabete Piñol, Gemma González de Txabarri, Itziar Gomez,… Gustukoa izan nuen halaber Ibarretxek pobrezia eta justizia soziala eza kontzeptuak kontrajarri izana bakearen definizioarekin. Eta pertsonen identitatea, kultura eta hizkuntza gako garrantzitsu moduan plazaratu izana.

Julen Mendozaren aurkezpenak laburbildu zuen Errenteria-Oreretan 2011tik alkatetzan dagoenetik egindakoa, alderdi guztiak bildu izana bakegintza eta elkarbizitza foro batean, adostasuna lortu izana indarkeriaren kontzeptuaren barruan sartzen denarekin (atentatuak, bahiketak, mehatxuak, jazarpena,  torturak, …). Honen haritik aipamen batekin gelditu naiz bereziki: Zelan ETAk mehatxatutako pertsona batek adierazi zuen, puntu bateraino iritsita, nahiago zuela hilketa jasatea bahiketa baino, sufrimenduaren beldurraren adierazle. Halaber, poliziak jazarritako beste pertsona batek nahiago zuen tiroketa batean hiltzea poliziaren eskuetan amaitu eta tortura pairatzea baino.

Galderen txandan, amaieran, Iker Usonek azpimarratu zuen bakearen aldeko saregintza Gipuzkoan dagoela batik bat presente, 12 udalerritik gora martxan dagoelarik, Errenteria buru, baina baita Azpeitia, Lasarte-Oria, Andoain, Tolosa edo Getaria bera ere. Bizkaian apenas, Nafarroan zeozer, Araban ezer ez eta Ipar Euskal Herrian, denon buruan, Luhusoko bakearen artisauak.

Konponbidea behetik gorako bidean dator.

 

*Txantxa besterik ez da.

Libertario Coscojalesen beste istorio harrigarri bat

27/Jan/2017 MikroIpuinak, S(u/a)minetik bakera

zubieskegiaLibertario Coscojales, Argalario Mendibil eta Olegario Serantes  1910eko hamarkadaren erdialdean jaio ziren Bizkaiko Ezkerraldean, Portugaleten, Trapagaranen eta Santurtzin hurrenez hurren. Txikitako garai haietan urrun zituzten anarkismoa, Gerrate Zibila eta, are gehiago, Bizkaiko Labe Garaietako urrezko arroa eta migrazio mugimendu handia.

Euren haurtzaroan herri haietako paisaietan baserriak, landak, itsasontzi batzuk eta etxe multzo bakanak baino ez zeuden. Portugaleteko zubi eskegia zutik zegoen bizpahiru hamarkada aurretik. Larrainetako funikularra urte haietan ipini zuten abian, hiru lagunek “La Reineta” deitzen zutena, adineko 7-10 urterekin. Santa Eulaliako ikastetxea ere ia estreinatu berria zeukaten, eta garai berekoa zen San Juan de Dios ospitalea. Olegario bertan jaio zen, eta hortik ez urrutiegi Gerra garaian Libertario eta Argalario fusilatuko zituzten, Santa Eulaliatik gertu xamar, Cabieces auzoan, hilerriaren hormaren kontra “Esperanto!” oihukatuz, “Itxaropena!” alegia.

Baina hori askoz geroago gertatuko zen, amaieran izan ere. Orduko haurtzaro hartan heriotza mutiko haientzat urruneko paisaia baino ez zenean, itsasadarraren bestaldean zeuden Eskumaldeko jauregi eta etxebizitza dotoreak baino urrunagoak. Hiruretatik Gudatik garaile eta bizirik aterako zen bakarrak, Olegariok, bizileku hartuko zuena. Irabaztea zer kontu polita den…

Libertario eta Argalario hil eta gero, euren arimak elkar topatu ziren urteerara, hamarkadetara, zubi esekiaren inguruan ikus-entzukizun harrigarri hori montatu zutenean, Bizkaiko Zubia izena monumentuari eman zioten garaian. Munduko jazz bandarik onena bertan zegoen transbordadorean sekulako kontzertua ematen, Penintsulako hego-mendebaldetik etorriak, “A Milhor Banda do Mundo”. Itsasadarraren alde bietan jendetza izugarria bildu zen. Eta “Abra K Abra” irratiari esker eskualdeko aspaldiko botere faktiko kulturalak ere entzuten egon ziren zuzenean, anarkia perfektuan, Kadira Qatifa, Ibai Zabala, Ingrid Erasmusson, Valeria Fetuccini, Aitor Mena, Itxaso Mendizabal, Andrés Karramarro, Peio Baroja, Monica Trelew, Jon Goikoetxea “Juangoiko” edota Manu Gandiaga “Gandi”.

Eskumalderaino ere iritsi ziren irratiko uhinak, baina Olegario beste zeregin batzuk zituen fenomeno kultural haren lekukoa izatea baino. Bizitzan garailea izatea zer den, aizue!

 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar