Etxea

24/Nov/2016 Dolua, Literaturan, Osatzaile zauritua

etxeaValentzian iaz egindako SECPAL jardunaldietan ezagutu nuen hiri hartan egindako dokumentala, Les veus de la memòria”, Vicent Peris, Dani Fabra eta Àlex Badiak egindakoa Alzheimer eta musikoterapiaren inguruan. Hain zuzen ere, dementzia, zahartzaroa, despertsonalizazioa eta bizitza adinekoen egoitza batean ziren “Zimurrak” (Astiberri, 2007) komikiaren ardatza, Paco Roca-k (València, 1969) idatzitakoa eta marraztuta. Liburua saritua eta euskaratua ez ezik zinemaratu ere egin zuten animazioaren bidez urte batzuk geroago (Ignacio Ferreras, 2011).

Paco Roca komikigile espainiarrik ezagunenen artean dago gaur egun, eta lehen aipatutako “Arrugas” gogoangarriarekin batera oso gomendagarria da “Las Calles de Arena” (Astiberri, 2009) ere bai, istorio surrealista eta hipnotikoa. “L’hivern del dibuixant” (Astiberri, 2010) etorri zen gero, Bartzelonan girotutakoa.

Baina gaur komentatu nahi nuena bere azken lana da, aurten kaleratutakoa euskaraz bere ohiko argitaletxe bilbotarraren bidez. Sustrairik gabe gabiltzanok eta gurasorik gabe (tokatzen zitzaigun baino lehenago) gelditu garenok erreferentziazko lan bilakatuko dugu hau zalantza barik. Nik behintzat bai, kasik autobiografikotzat hartu dezaket-eta: hiru anaia-arrebaren oroitzapenak eta euren arteko harremanak, familiaren etxe hustua mantendu ala ez / saldu ala ez, aitaren urteetako ametsa eta azken hilabeteetan etorritako gaixotasuna,…

“Home is where the heart is”.

Eliza 2000 Herria: Jaio, bizi, hil

18/Nov/2016 Antropologia apunteak, Aulki Hutsak, Bizi gara!, Dolua, Sarean

jaiobizihilKepa Martinez de Lagos-en bidez jaso nuen gonbidapena monografiko honetan parte hartzeko, Iker Bilboko lagunaren aitaren bidez. Eliza 2000 Herria elkarteari buruz entzuna neukan, eta Félix Placer teologoaz, eta egia esan kriston ilusioa egin zidan proposamena, azken finean Elizaren inguruko proiektua denez, neure biografiaren beste zirkulu bat osatzeko aukera bikaina.

Urrian argitaratu dute aldizkaria, 263 zenbakiduna, eta heriotzari buruzko monografia da, 38 urteetan lehenengo aldiz euren esanetan. Eta zinez aberatsa da emaitza, ikuspuntu askotatik lortu dutela jorratzea. Roberto Lazpita-k filosofia aldetik begiratzen dio heriotzari, Nietzsche eta Unamuno aipatuz besteak beste. Kepa Arrate-k bestela zen tradiziotik apunte batzuk ekartzen ditu. Aitxus Iñarra-k suizidioaz jarduten du, “Narayamako balada” pelikula japoniar klasikoa komentatuz adibide moduan. Arantxa Manterola luze dabil eutanasiari buruz, Nicolas Bonnemaison mediku lapurtarraren kasu ezaguna gogoraraziz. Jokin Urain-ek apunte antropologikoak egin ditu erritoei eta hileta kristauei buruz. Mikel Arizaleta-k, aldiz, “Jaungoikoa hil dela” iragartzen du. Maria Nely Vásquez-ek artikulu ederra idatzi du ondorengo bizitzari buruz, Hans Küng teologo ospetsuak ere “Heriotza zoriontsua” liburuan jasotzen duena. Heriotza arreba/ahizpa moduan kontzeptu frantziskotarra Donepetri-k aukeratu du.  Eta Gregorio Ubierna-k heriotzaren aurreko beldurra modu gordinean erakusten du.

“Heriotza eta gero: bizitza gelditzen garenontzat”  idatzi dut nik. Eskatu zidaten “Aulki Hutsak” -etik abiatzea eta egin dudana izan da disekzio bat. Hasteko, doluak pluralean tratatuz eta ondo hiltzearen desioari buruz bi hitz. Dokumentalaren arlo espirituala errepasatuz gero, Errenteriako Fatima parrokiaren taldearen aportazioa, Julio Etxeberriaren heriotza eta hiletaren, Arantzazuko santutegiaren presentzia, eta inguruan Marije Goikoetxea, Izaskun Andonegi eta Arantzazu Ibarrondo bereziki. Xabier Leteren otoitza hiru ahotsetan eta Julio Gómez-en “La hora de la verdad” liburua. Eta kontrapuntuan, Koldo Martinez-en pasarte gogoangarria eta Lori Thompson-en puntua hileta zibilei buruz. Ipar eta Hegoaren arteko kontrasteekin amaitzen dut, filmografia proposamen batzuekin batera.

Kanpoan gelditu dira Imanol Miner eta Naiara Palacín-en aipamenak haserreari buruz, Jaungoikoarekin, Arantzazuko amabirjinarekin, bete-betean hemen ere sartu behar zirenak.

Bizi gara!

A plebia amariella

09/Nov/2016 Antropologia apunteak, Dolua, Literaturan

plebiamariellaSan Juan de la Peña ikusgarria bisitatu ondoren, Mariano Bandrés-en aztarnak bilatzen ibili nintzen Bernués herri txikian. Argentinarrak hemen Mundu Zaharrean arbasoen bila dabiltzan moduan, hain zuzen ere. Ez nuen zehazki ezer topatu, ez hilerrian, ez elizako sakristian liburu zahar haien artean. Jacako katedraleko artxiboetan akaso, esan zidan herriko apaizak, eta hara jaitsi ginen.

Baina aitonaren bataio-agiria edo dena-delakoaren atzetik jarraitu ordez, katedral inguruan liburudenda batean sartu nintzen, oso itxura onekoa. Eta bertan benetako harribitxi bat aurkitu nuen, izan ere itxuraz gain mamia ere bazegoen dendaren barruan. Orain dela urte mordoa irakurritako liburua han zegoen, aragoierara itzulita. Julio Llamazaresek erretrataturiko Ainielle herrian egindako hizkuntzara itzulita. Nire aitona Marianoren familiak egindako hizkuntza, ziur naiz.

Gozamena izan da istorio hau berriro hartu izana, eta aragoieraz lehenengo aldiz liburu bat irakurri izana zer esanik ez. “Euri horia” galera askoren kontakizuna da, dolu anitzena. Heriotza, ihesa, bakardadea, zahartzaroa, burugogorkeria. Lehenaldi eta orainaldiaren arteko azken zubia. Huescako Pirinioetako mundu oso baten azken arnasak, agure baten begietatik eta ahotik jasota:

Muitos tiempos, ébanos prebau  de bibir de culas a o recuerdo y de xublidar mesmo l’asperanza. Pero ye difízil aconotar-se a combibir con un pantasma. Ye muito difízil borrar de l’esmo as racadas d’o pasau cuan o dandalo alimenta o deseyo y acamatona asperanzas sobre a negazión. A muerte tiene, por o menos, imáxens palpiables: a fuesa, as parabras, as flors que esbiellan a cara d’o recuerdo y más que más a conzenzia clara d’a inrebersibildá que s’encada en o tiempo y fa que l’ausenzia siga un costumbre adibiu. A disparixión, por contras, no n’e tiene de güegas ni sisquiera ta ella mesma; no ye un estau, sino a suya negazión.

 

Skeleton Tree

01/Nov/2016 Dolua, Zineman

skeletontreeNick Cave Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean bizi den abeslari australiar ezaguna da. Tom Waits, PJ Harvey, Lou Reed edo Leonard Cohen dira erreferentziak bere estiloa definitzeko, ondo jasotzen dena “20.000 days on Earth” dokumentalean. Eta iluna deskribatu daiteke bere musika ibilbidea, 1984tik aurrera “The Bad Seeds” taldearekin batera egindakoa eta 16 disko argitaratu ditu eurekin.

Azkena duela oso gutxi kaleratu du, “Skeleton Tree” izenburukoa eta 15 urteko bere semearen heriotzak markatutakoa eta bere musika are ilunagoa bilakatzen duena. Arima daukan disko bikaina, “One More Time with Feeling” dokumental ere ekarri duena eta zerrendan apuntatzen dudana, gaur bezalako egun batez.

Info+: “Dolua maisulan bilakatuta”.

Oroimenaren alde

29/Oct/2016 Antzerkian, Suminetik bakera, Zineman

memoryGaldetzen didatenean “Aulki Hutsak” eta gero ea beste proiekturen bat buruan dudan, oraintxe arte baiezkoa izan da erantzuna. Asmoa da ahalik eta gehien irakurtzea, ikustea, entzutea eta, lantzean behin, gune honetan idaztea. “Suminetik bakera” atalean irakurgai dituzue orain arte idatzitakoak, helburua da Euskal Herrian (eta akaso beste herrialde batzuetan ere) indarkeriak eragindako heriotzak, desagerpenak eta zauriak utzitako arrastoak aztertzea, arlo psikologikotik, doluaren ikuspegitik. Eta urruneko helmuga gidoi ona prestatzea zen ikus-entzunezko bilakatzeko, dokumental moduan. Izenburua eta dena bazeukan, kontaktu faltarik ez neukan, baina orain dela gutxi azkenean bertan behera utzi dut alimaleko egitasmo handizale hura.

Behar nuen argudioa Zarautzen jaso nuen lehengo egunean, “Gogora” institutuaren erakusketa ikus-entzun nuenean Munoa plazako karpan. Barruan, hiru gunetan bideo bana ikus-entzungai zegoen: gune batean ETAk eraildako pertsonen senideen testigantzekin, beste batean bestelako indarkeriek hildako jendearen  familiakoen bizipenekin, eta azken esparruan zarauztar jendearen parte hartzea jasotzen zuen bideoa. Herriz herri dabil egitasmo hau eta zinez gomendatzen dizuet hortik pasatzea. Neu seme-alabekin joan nintzen, uste dut gauza handirik ez zutela harrapatu, baina zeozer geldituz gero neu pozik. Hunkituta atera nintzen ni bestela, ondo prestatutako materiala da eta bihotzera iristen da. Gainera bi dokumental eskaintzen zituzten, baina horiek ez nituen ikusterik izan.

Laburbilduz: Ikus-entzunezko material handia eta ona dago jada, eta ez dut uste arlo honetan ezer berri aportatzerik dudanik. Beraz segituko dut orain arte bezala, irakurtzen, ikusten eta entzuten, eta zeuei proposamenak botatzen. Hurrengoak asteburu honetan bertan izango dira. Iruñean alde batetik “La mirada del otro” antzezlana, gaur eta bihar 20:00etan Nafarroako Antzerki Eskolan.

Eta bestea “Adiorik gabe” ikuskizuna, erdi antzerkia, erdi musika, erdi hitzaldia. Donostian Musikenean bihar 18:00etan, Europako Kultur Hiriburuan. Azken emanaldia abenduaren 18an izango da hala ere, ea hura harrapatzerik edukiko dudan.

Bakea!

Info+: Dokumentalak Euskal Herrian: EHko gatazka.

PD.- Bost urte dira Aieteko konferentziatik eta ETAren aldarrikapenetik.

 

 

 

AH Badajoz

24/Oct/2016 Aulki Hutsak

badajozVideomed zinemaldi oso berezia da, Medikuntza eta Osasunaren arloak uztartzen dituena Zinemarekin. Orain dela 31 urte abiatu zuten lehenengo aldiz Badajozen, han behean eskuinerantz, Espainia eta Portugal arteko mugan. Extremadurako erakunde publikoek sostengatua da eta nazioarteko izaera dauka, izan ere Latinoamerikarako ere erreferentziazko ekitaldia bada. Urtero herrialde gonbidatua aukeratzen dute, eta aurten esate baterako Kuba da.

Aurten 100 bideo, dokumental edo pelikula aukeratu dituzte lehiaketarako, eta horien artean geure “Aulki Hutsak” egongo dira. Azaroak 21ean proiektatuko dute, astelehena da eta han egongo naiz gure lana aurkezteko. Herrialde askotako jendea egongo da, eta arratsalde hartan konpartituko dugu kartela izenburu hauek dituzten filmekin: “Mi salud, mi derecho”, “El medicamento, un derecho secuestrado”, “Historias para contar” eta “Ars medica”.

Esango dizuet zinemaldi honetako lan ugari teknikei buruzkoak direla, Kirurgiari buruzkoak eta abar. Izan ere teknologia berriei eta telemedikuntzari arreta berezia eskatzen dietela Badajozeko topaketa honetan. Geureak bestelako ukitua dauka, bistan da, ez hain medikoa eta are gutxiago teknikoa, baina eskertzekoa da izaera humanista dauzkaten lanak ere plazaratzea.

Kontatuko dizuet.

Heriotzaren tabua Jon Sistiagaren begiradatik

15/Oct/2016 Osatzetik Arintzera, Sarean

sistiagatabuheriotzaEz da lehenengo hurbilketa ausart eta zintzoa gai arantzadun honi telebistaren mundutik. Beste euskal kazetari batzuk ere aurre egin diote erronkari euren ikuspuntutik. “Hil arte bizi” izan zen Jaime Otamendiren aportazioa ETB-1en, “Ur handitan” sorta bikainean. Umoretik, beltz generotik, Aitziber Garmendiak “Batek daki” saioan berea eman zuen, prisma fresko batetik.

Jon Sistiaga luzeago jorratzen ari da gaia “Tabu” saioan, eta baliabideak ere handiagoak izan ditu Italiako iparralderaino bidaiatzeko 116 urteko emakume batekin hitz egiteko (argazkian) eta heriotzaren aurreko bere serenitatea islatzeko. Edo Suitzara, lagundutako suizidioa zertan datzan ondo azaltzeko, zainketa aringarriekin eta eutanasiarekin dituen diferentziak nabarmenduz. Behin eta berriz kontzeptuak argi eta garbi gelditzeko errepasatzen ditu osasun profesionalekin, Koldo Martinezekin, Luis Montesekin, Eliza katolikoaren kide batzuekin. Hau da nire ustez saio sorta honen bertute nagusia, publikoari ondo azaltzeko ahalegina alegia, hedabideetan sarritan lortzen ez dutena.

Atalka ikus-entzuteko goiko paragrafoan linka daukazue. Osasuna!

Extremis

05/Oct/2016 Humanizazioa, Zineman

extremisUdaberri aldean blogera ekarri nuen HU-CI izeneko mugimenduaren berria, gero eta handiagoa egiten ari dena eta zabalduz doana munduan zehar. Udazken honetan, Kaliforniako ospitale baten Zainketa Intentsiboetako Unitate batean jasotako testigantzekin dokumentala egin du Dan Kraussek, “Extremis” izenburukoa eta bete-betean ildo beretik datorrena.

Zientzia, fedea eta humanitatearen arteko elkargunea. Heriotza aukera moduan jasotzen duena, familiek eta sendagileek (erlojuaren aurka) hartu beharreko erabakiak, pizten diren emozioak,… Geurean ere Koldo Martinez, Felix Zubia edo Iñaki Saralegi bezalakoak saltsa hauetan buru-belarri dabiltza, eredua gertu daukagu.

Hemen Javier Martínez de Sarríak egindako iruzkin mamitsutik aukeratutako pasarte bat, “Extremis; Afrontando la Decisión Final”:

Afortunadamente el sentido de la dignidad está volviendo a su sitio. En este documental se da un atisbo del movimiento de retorno a la muerte digna.

La lucha por el derecho a decidir sobre la propia vida ha sido abanderado sobre todo por ciudadanos/pacientes. En este caso la heroína es una doctora, Jessica Nutik Zitter, cuya compasión le empuja a tomarse la molestia, el tiempo y -por qué no decirlo- el mal trago de descubrir y respetar el deseo del paciente, cuando ya no hay más que hacer.

 

Info+: Zainketa aringarriak eta zinema.

Mari Karmen

25/Sep/2016 Onkologikoak, Osatzetik Arintzera

andramarizurielurtuaDatorren urriaren 8an ospatuko dugu mundu mailan Zainketa Aringarrietako Nazioarteko Eguna. Aldarrikatzeko data, geure lana ezagutarazteko, aurten #AringarriakIkusgarri lelotik #MinikGabeHil-era erdiratuz.

Aurtengo leloa hartuta, helburua lortzeko gaur egun gero eta baliabide gehiago daude. Alde batetik analgesikoen hiru eskailera-koskak, eta opioideak hirugarrenean. Beste alde batetik beste farmako batzuk eta farmakologikoak ez diren teknika eta aukera guztiak. Esan nahi dut: minik gabe hiltzea posiblea da, posibleagoa beti ere garatutako herrialde batean bizi bazara, eta are posibleagoa zainketa aringarrietan trebatuta dauden profesionalekin egoteko zoria baldin badaukazu.

Aurkako faktoreak bistan daude, oraintxe aipatu ditugun baliabideetara ezin iristea alegia. Hala zeure herrialdean orokorrean edo zeure erreferentziazko anbulatorioan edo ospitalean ez daudelako, nola nahiz eta egon bai baina zeure erabaki pertsonalaren bidez aukeratzen baduzu beste bide batetik joatea. Hau da, pazientearen autonomia aplikatzea irizpide medikoen gainetik.

Nola? Adibidez, uko egitea morfina hartzeari. Opiofobia deitzen da opioaren deribatuen aurkako jarrera (beldurra, errefusa, ukatzea, gaitzestea…), eta zergatiak era askotakoak dira,  kulturak, sozialak, ideologikoak edo politikoak, espiritualak …

Mari Karmen erizaina eta moja zen. Geure ospitalean lan egiten zuen eta herrian bertan bizi zen, erlijio-komunitate txiki batean. Nik ezagutzen nuenetik gaixorik zegoen, emakumeengan oso ohikoa den minbizi batek jota, eta gaixotasuna gainera oso zabalduta zeukan hezurretan, min handia eraginez. Bere muletekin eta txanoarekin etortzen zen poliki-poliki  ia egunero anbulatoriora lankideak agurtzea. Etsipena, duintasuna, kemena eta mina irakur zitekeen bere begiradan eta aurpegian. Beldurra ez hainbeste, ez dut uste izututa hilko zenik…

Azken finean, Mari Karmen beti izan zen galdera marka bat niretzat. Zergatik sufrimendu hori pairatzea, Goiko Jaunari egindako eskaintza latza iruditzen zitzaidan, baina aldi berean errespetua zor genion, eta ondoan egotea. Bere istorioa kontatzeko modukoa bada, eta “Aulki Hutsak” sortu baino lehen berari buruzko dokumental egitea otu zitzaidan, gidoia eta dena zirriborratzera iritsi nintzen. Baina errespetuz ere hartu genuen bere komunitateak azkenean emandako ezetza.

Behintzat blogeratzea merezi zuen.

Masaan

20/Sep/2016 Zineman

masaanZeluloidezko egunak dira iraileko hauek Donostiako Zinemaldiarekin. Udazkena usaintzearekin batera (ea aurten urtaro normalagoa edukiko dugun), filmez disfrutatzen saiatzen naiz ni behintzat.

Testu honetara ekarri dudan film hau oraindik ikus-entzun gabe daukat, baina itxura dotorea hartu diot. Izenburuak hasteko zerbait iradokitzen du, “Masaan”: Errausketa-labea. Indiako pelikula honetan maitasunezko istorioak tartekatzen dira bestelako paisaia batzuekin, heriotzarenak, gorpuen errausketarenak. Ohiko eszenak, agerikoak, esplizitoak, geurean ez bezala estali barik gertatutakoak.

“Bizitza eta heriotzaren ospakizuna, eta bien artean dagoen guztiarena”.

Trailer ofiziala azpidatziekin.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar