Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Arbejdsglaede (2)

18/Jun/2017 Bizi gara!, Osatzaile zauritua

arbejdsglaede

Zorionekoak gu lanean ez badugu inbidiarik, jelosik edo gorrotorik sentitzen norbaitengatik.

Zorionekoak gu lanean hurbilegi ez badaukagu inor geugatik inbidiaz, jelosez edo gorrotoaz amorratuta dagoena.

Zorionekoak gu lanean hurbilegi ez badaukagu inor geugatik inbidiaz, jelosez edo gorrotoaz amorratuta dagoena, gainera boterea duena geure gainetik.

Zorionekoak gu zauri zaharrak sendatzeko gai baldin bagara.

Zorionekoak gu lanean gure esparrua topatu baldin badugu, gure txokoa, gure onena emateko lekua.

Zorionekoak gu asteburuetatik edo oporretatik bueltan lanera konforme (edo hortik gora) itzultzen baldin bagara.

Zorionekoak gu lanean zoriontasuna oraindik sentitzeko gai baldin bagara.

 

PD.- Zer da arbejdsglaede?

PD’.- Berriki ospatu dute Coruñan Laneko Zoriontasunaren VIII Nazioarteko Biltzarra. Horrelakorik existitzen zirenik ere ez nekien. Zorionekoak gu!

Info+: Happiness at work.

Dolu gazteak

10/Jun/2017 Dolua

DolugazteaManchesterreko atentatuak eragindako dolu kolektiboan, biktimen artean umeak eta gazteak egotea gehien astindu gintuena izan zen. Lehen Munduan ez gaude ohituta behintzat, umeak eta gazteak hiltzea beste latitude batzuetako gertakariak dira, Ekialde Hurbilekoak, Afrika beltzekoak, herrialde urrun haietakoak.

Neure biografian, ordea, goiz hasi nintzen heriotzaren aurrean ipintzen. 12-14 urte edukiko nituen bi lagun hil zirenean, bat errepideko istripu batean (erabat ezohikoa adin hartan) eta bestea etxean gertatutako beste istripu batean, festa baten baitan, balkoitik behera amilduta. Hirugarren istripu bat ere gertatu zen urte haietan, pistola bat tarteko, geure eraikinean bertan. Urte haiek baino lehen, umetan aitona Marianoren heriotza ezagutu nuen. Eta egia esan galera garrantzitsuak dira etxe-aldaketak ere, bizitokiz aldatzea, leku batetik bestera joatea 10 urterekin, 17rekin, 24rekin. Lagunei eta tokiei agur esan behar izatea behin eta berriz. Baita buruko ileari goiz agur esan behar izatea ere! Guraso biak goiz galdu ditugula esan dezakegu hiru anaia-arrebok, datorren hilabetean 10 urte izango dira aita hil zela.

Horregatik hau guztia interesatzen zait modu honetan. Horregatik pozten naiz jende gazteak honi buruz interesa erakusten duenean. Aste honetan bertan adibidez, geure bigarren Death Cafea egin dugunean hemen Zarautzen eta 20 urteko mutil bat bere amarekin hurbildu denean Zumaiatik. Edo Gasteizko Hala Bedi Irratian saio bat egin dutenean aurretiazko borondateen inguruan (!), jende gaztea heriotzaren existentziaz hausnartzen entzutea. Pozgarria benetan.

Info+: “Duelo infantil y adolescente” (Artmemori)

El comensal

04/Jun/2017 Dolua, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

elcomensalGabriela Ybarra jaio baino 6 urte lehenago ETAk bere aitona, Javier Ybarra, bahitu eta hil zuen Barazar mendatearen inguruan, Zeanurin. Duela 6 urte, aldiz, bere ama hil zen minbiziak jota, ETAk bere jarduera behin betiko bertan behera lagako zuela aldarrikatu zue urtean, 2011an.

Hain zuzen ere, gaixotasunaren tarte guztian amaren alboan pasatako denborak eta bere heriotzak sortutako dolua egitean, ezagutu ez zuen aitonaren dolua egiteko balio izan dio idazleari, liburu honetan ederto islatzen duen moduan. Izenburuak erreferentzia egiten du mahai guztietan dagoen aulki huts horri, jada gurekin ez dagoen mahaikide horri…

Pasarte hau aukeratu dut ondo islatzen duelako pertsona baten eskuzabaltasun intelektuala, kasu honetan idazle honena. Familiaren dolu kolektibotik apur bat aldenduta, liburuaren amaiera aldera testu hau transkribitu du “El País” egunkaritik (2009/03/09). Hitzak Esteban Beltranenak, Giza Eskubideen irakaslea eta Amnesty Internationalen buruzagia:

“La tortura no se ve como un problema en España por nadie y tampoco por los medios de comunicación. (…) No conozco ningún país del mundo en el que no haya torturas y entiendo que el papel de los medios es investigarlas. Pareciera que el debate de la tortura está secuestrado por dos partes: una, el entorno abertzale que dice que siempre se tortura, lo cual no es verdad; y otra, el Gobierno y el resto, que dicen que nunca se tortura y hay suficientes garantías. Pareciera que no hay posibilidad de decir que los crímenes de ETA son terribles, hay que denunciarlos y sus responsables tienen que ir a la cárcel, y la tortura es otra crimen y hay que investigarlo.”

Aitajauna

30/May/2017 Antropologia apunteak, Oroimenean, Zaintzaileak

ikazkinaMenditerapia: Naturan zeharkaldiekin gozatu, tontorrez tontor gorputza eta arima elikatuz. Gauza gutxi bururatzen zaizkit hau baino betegarriagoak, laneko geure ur handietatik kanpo.

Beste garai batean, mendia bera zen ogibide. Eguraldi kontuak gaurko modu obsesiboan begiratu barik, benetako hotza, benetako lainoak eta benetako elurra eta euria zeudenean. Hori guztia egunez eta gauez, txondorra zaintzen adarrekin eta belarrarekin egindako etxoletan lo egiten (edo), orain ditugun arropa termikoak eduki barik.

Hizkuntzak ikasteko, hegazkin batean montatu ordez, mandoa hartu eta Elgeako mendilerroa zeharkatu Araba aldean gaztelania deskubritzeko. Elizmutil, abeltzain, ikazkin, senarra, aita, anaia… Desberdin bizi eta hiltzen da hirietan eta herrietan, ospitalean edo etxean, kalean edo baserrian. Kasu batzuetan oraindik ere horrela gertatzen da, zorionez. Familia alboan eta bikain zainduta, herriko medikuaren laguntzaz, historian beti izan den moduan. Baretasunez, naturaltasun osoz, dotoreziaz. Bizi izan zaren moduan hil, zirkulua osatuz.

Gainera maiatzaren egun seinalatu batean. Bestela ere ez ginen ahaztuko, baina horrela are gutxiago.

 

Zorioneko zoramena

20/May/2017 Aulki Hutsak, Humanizazioa

granadaUrte bat igaro ostean, HUCI proiektuaren bigarren jardunaldietan geure aulki hutsak Bartzelonan berriro egon eta gero, zorioneko zoramen honetan ostera ere parte hartu dugu AH eta biok. Oraingo honetan bete-betean, egitasmo honen atzean eta inguruan dauden hezur eta mamizko pertsonak ezagutuz, Granadan: Gabi Heras, José Manuel Velasco, José Carlos Igeño, Ruth Molina, Alfredo S Moraza, Mamen Segovia, Meritxell Naranjo, Enric Benito, Joan Carles March, Virginia Ruiz, … Gainera berriz ere topatu dut Jose Ignacio Ricarte aspaldiko laguna Ibizatik eta Leticia Ruiz granadarra, mediku humanista, lankidea izandakoa eta konplizea, Gasteizko taldea Iñaki, Elena, Patxi eta Esperanza. Baita ezagutu dudan jende berria ere.

Sinpletasuna azpimarratuko nuke lehenik eta behin. Bestelako osasun biltzarretatik urrun, sinpletasuna, naturaltasuna eta gertutasuna izan dira jardunaldi hauetan sumatu ditudan ezaugarri nagusiak. Formatu honen barruan, pasa den martxoaren 23an ekimen masiboan parte hartutako Death Cafe guztien kartelak erakutsi zituzten, tartean Zarautzekoa eta Gasteizkoa.  Leticia RR-ren “Límites” argazki erakusketa ere ikusi ahal izan nuen. Eta jardunaldien mamiari dagokionez, Joan Carles eta Bimbelak egindako sarrera hitzaldia, ZIUetatik pasatutako gaixoen testigantzekin osatutako mahai inguru hunkigarria. Emergentzietan, Pediatrian, Onkologian, Neurologian eta Nefrologian dauden ekimen batzuk, humanizazioarena arlo guztietako kontua delako. Musikoterapia ZIUetan, erabat zoragarria. Pazienteak bentilatzeko beste modu zoro bat. Eta errukia HU-CIn.

Lehenengo egunean, 6 tailerren eskaintzaren barruan doluari eta aurretiazko borondateei buruzkoa eman genuen María Escudero eta biok. Ia-ia beteta eduki genuen gela, gehiengo absolutua erizainak zirela, gehienak emakumezkoak, andaluziarrak, ekialdekoak edo mediterranearrak, eta Intentsiboetako esparrukoak. Solasaldi mamitsu eta luzea gozatu genuen, eta post scriptum moduan Miguel Hernandezen poema elegiakoa lagatzen dizuet. (Gràcies Lluís! ).

 

 

Errukia

15/May/2017 Humanizazioa, Osatzetik Arintzera, S(u/a)minetik bakera

errukiaErrukitu gaitezke diktadore txiletar batekin, eta ontzat eman bizitzaren azken hilabeteak kartzelatik kanpo pasatzea. Hilabete horiek zenbat diren kontuan hartu gabe. Gaixotasun sendaezina eta aurreratua kontuan hartuta. Gure buruari galdetu barik ea pertsona hori inoiz errukirik sentitu zuen beste milaka pertsona horiekin, hildako haiekin guztiekin, desagertutakoekin, torturatuekin. Ez dakigu berak inoiz sentitu zuen gupidarik edo antzeko zerbait, damurik. Ea sekula barkamena eskatzea burutik pasatu zitzaion noizbait, edo behin burua galduta bere senide edo gertuko baten bati.

Badakiguna da gu(tako batzuk) gai izan garela erruki minimo bat sentitzeko diktadore txiletar horrekin, edo estatu kolpea emandako guardia zibil batekin, edo terrorismoaz akusatutako beste guardia zibil horrekin. Ideologia begiratu barik, zein lubakitan zeuden (geunden) kontuan hartu gabe. Gutxieneko gupida guk.

Ez dakigu Josu Uribetxebarria inoiz errukitu zen bere biktima izandakoekin, damua sentitu edo barkamena eskatu ote zuen. Berdin Oier Gómez-ekin. Horrela, izen-abizenekin. Badakidana da gupidagabe agertzeak pertsona batzuekin eta beste batzuekin ez, ideologiaren arabera, asko urruntzen gaituela profesionaltasunetik, gizalegetik, praktika onetatik, humanizaziotik, zainketa aringarrietako funtsetik azken finean.

Bai, gutaz ari naiz.

 

 

Poz aldrebesa

03/May/2017 Aulki Hutsak, Bizi gara!, Dolua, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

pozaldrebesaGiza harreman (homosexual)en korapiloak, galerek sortutako sentipenak, dolua oso presente dago lehenengo orrialdeetatik liburu honen hondoan (eta azalean). 1980. hamarkadako Bilbo dago galdutako osagai horien artean, askori nostalgia ekartzen diguna, era pertsonal eta desberdinetan noski. Gainera, modu jostarian, egileak begiratzen die gaur egungo ikuspuntutik iraganaldiko elementu horietako batzuei. Azken finean osasuntsua den bidea hartuta, doluarena hain zuzen ere.

Juanjo Olasagarre (“Mandelaren Afrika”, 1998; “Ezinezko maletak”, 2004) ezagutu nuen zuzenean duela 2-3 urte, Botxo maitean. Mahaia konpartitu genuen eta pasatu nintzen bere irakurlea izatetik interlokutorea izatera. Atsegin handiz, afari eta afariondoko hartan luze egon ginen galeren inguruan, heriotzari buruz ere bai noski, baina beste zentzu bat bilatzen ari zen Juanjo lan honentzako dokumentatzen ari zenean. Orain deskubritu dut zer: Oroimena galtzeak ekartzen duen despertsonalizazioa da liburuaren gakoetako bat, baina kasu honetan ez (G)altzheimerrak eragindakoa, baizik eta adin ertaineko gizon bati bularreko infartu batek ekarritakoa. Hor ere ondo dokumentatzen ibili da gizona, eta horren gainean harilkatu du literatura lana, Iruñea eta Bilbo artean kokatutako istorioa.

Irribarrez ikusi dut zelan bihurtu duen benetako dokumental bat fikziozko beste bat. Eta irribarrez diot “Aulki Hutsak” bilakatu duelako euskal gatazka politikoari buruzko “Dolutan”, hain zuzen ere momentu hauetan biktima biren dolu prozesuak aztertzen ikus-entzunezko beste proiektu bat prestaketetan gabiltzanean Aitor Mudoh laguna eta biok. Bizitza zer den. Fondoan antzeko kezkak ditugu denok, eta bakoitzak aukeratzen du zelan adierazi, nola kanporatu. Hizkuntza aukeratzen dugu, edo hizkuntzak aukeratzen gaitu. Literatura, musika, antzerkia, zinema.

“Poz aldrebesa” (Susa, 2017) Donostian aurkeztean berriro konpartitu dugu mahaia Juanjok eta biok, zarauztarren eta zarauztarrak ez direnen konpainia onean, berriro ere atsegin handiz.

Bizi gara!

Barne-Medikuntzako zerbitzu batean hiltzea

27/Apr/2017 Artikuluak, Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

BasurtuEtxean ondo lagunduta hiltzea, baldintza egokiak daudenean, helburu argi horietakoa dugu. Lau urtez ospitaletik etxeetara joaten egon ostean, urte eta erdi pasa da jada Deba Goieneko ospitalean lan egitera itzuli naizenetik. Orain helburu berdinak dira baina ospitaleko geure solairura aplikatzekoak, gure zerbitzuan jendea ondo hiltzea, edo behintzat norberak tratatutako pazientearen amaiera ona izatea.

Medicina Paliativa” aldizkariaren azken zenbakian (2017ko apiril-ekaina), hain zuzen ere, honi guztiari buruzko artikulua dator, Galizian egindakoa (Eugenia Ameneiros-Lago, Carmen Carballada-Rico eta Juan Antonio Garrido-Sanjuán, Ferroldik): “Mortalidad esperable en Medicina Interna: ¿cómo son los últimos días de vida en los pacientes en los que la muerte es esperable?”. Esperotako heriotza da pazientearen mediku arduradunak aurreikusten duena eta testualki jasotzen duena historia klinikoan. Eta emaitzen dagokienez, adineko gaixoak dira gehien-gehienak (batez besteko adina ia 81 urtekoa), komorbilitate askorekin, hauskortasunarekin eta zainketa aringarrietako beharrizanekin. Charlson indizea da lan honetan erabiltzen dutena komorbilitateak aztertzeko, baina ikuspuntu aringarria aplikatzeko NECPAL eskalarik edo bestelakorik erabiltzen duten ez dago zehaztuta. Aipatu behar da halaber %18ak minbiziren bat pairatzen zuela, esan nahi duena gaixo gehien-gehienek ez zirela onkologikoak. Azkenik, azpimarratzea %34 inguruk jasotzen zuela sedazio paliatiboa azken egun haietan.

Galiziako ikerketa honekin alderatuta, azken urte eta erdi honetan biltzen ari naizen datuak nahikoa antzekoak direla esan dezakegu. Aurtengo SECPAL jardunaldietarako (Reus, urriak 27-28) lan bat aurkeztea gustatuko litzaidake, ildo honetatik doana: “Cuidados Paliativos en pacientes no oncológicos: Experiencia en Medicina Interna de un hospital comarcal de Gipuzkoa“:  100 paziente baino gehiago osatuko dute lagina, sexuen arteko erlazioa nahiko orekatuta (1:1 inguruan), %70a onkologikoak ez diren pazienteak dira, eta %66a hil da denbora honetan guztian (2015eko irailetik). Non hiltzen diren aztertuta, gehien-gehienak gure zerbitzuan, gehien-gehienak sedazioarekin (etengabeko perfutsioen bidez). Batez beste zenbat denbora bizi diren ikertzen nabil (NECPAL eskalarekin edo beste modu batzuekin identifikatuta daudenetik), zein komplexutasun maila daukaten (IDC-Pal indiziearen arabera), patologien arabera zeintzuk dira multzo nagusiak, zenbat elkarlanean artatzen ditugun Etxeko Ospitalizazioarekin edo ESAD-ekin (“Equipo de Soporte Domiciliario”), zenbat Matia Fundazioko EAPS-ekin (“Equipo de Atención Psicosocial“). Dolumin gutunak den-denek jasotzen dituztela esan dezaket oraingo momentuan, eta horrek bidea zabaltzen duela dolu konplikatuak detektatu eta abordatzeko, edo besterik gabe familiekin heriotza eta gero harremanetan ipintzeko.

Espero dut udazkenerako amaituta edukitzea. Osasuna!

 

Bi emakume arrasatear

17/Apr/2017 S(u/a)minetik bakera

besaideBueno, kontatu daiteke azkenean: Ikus-entzunezko beste proiektu bat daukagu esku artean, nolabait “Aulki Hutsak”-en jarraipena dena, eta espero dugu urtea amaitu baino lehen aurkeztu ahal izatea. Bi emakume izango dira protagonista, eurek inspiratu zuten lan hau duela 4 hilabete plazara atera zirenean, euren bizipenak, euren istorioa, euren doluak kontatzen. Biekin bildu gara, asmoak zeintzuk diren azaldu eta tarte honetan egindako zirriborroa aurkeztu diegu.

“Performance” bat izango da, ikus-entzunezko “collage” bat, musika konposizio batek lagunduko duena eta zuzenean interpretatzeko sortutakoa. Eszenatokian hain zuzen ere Aitor Mudoh laguna egongo da,musikaz arduratuta,  nire bikote artistikoa oraingo honetan.Eta berarekin batera bi narratzaile, gidoiaren gidariak izango direnak. Eszenatokiaren atzealdean, pantaila batean, irudiak eta testuak proiektatu dira bitartean, haria segitzen lagunduko dutenak. Geure bi protagonistak ikusi baino entzungo ditugu, hilabete hauetan grabatuko ditugun audioen bidez. Baina ikusi baita ere, euren argazkiak ikusiko ditugulako bitartean, eurak eta euren paisaia biografikoak. Oraindik argitu barik dagoena da zer lekua hartuko dudan neuk zuzenekoan, eszenatokian egongo naizen ordenagailuaz arduratzen ala zer. Momentuz gidoia idazten nabil, puzzle handi hau osatzen eta pertsona guztiak koordinatu nahian.

Lau ataletan garatuko dugu lana, ordu bat inguruko iraupena aurreikusten dugu, eta DVD-n editatzea ere pentsatu dugu. Eta non aurkeztu ere bai, Arrasaten estreinaldia egin nahiko genuke, noski, eta gero leku esanguratsuak buruan ditugu, gai hauek lantzen ari diren tokiak alegia: Errenteria, Azpeitia, Donostia eta Iruñea, adibidez, baina baita beste dozena erdi bat leku ere bai. Askoz gehiago ez.

Aurrera beraz!

PD.- Argazkian, hildako mendizaleen monumentua Besaiden, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak bat egiten duten topalekuan. Fondoan, Anboto mendia.

 

Ipar haizea

08/Apr/2017 Bizi gara!, S(u/a)minetik bakera

iparhaizea

Ez baditugu zauriak sendatzen ez gara sekula bakean izanen. (Anaiz Agirre Olhagarai).

Oraindik sentitzen dugu jendeen arteko harremanetan-eta badirela blokatze anitz. (Joana Hoki).

Nik ere 20 urte izan nituen, dena nekien, dena berehala egin behar zen, dena lehertu behar zen… Hori zen. Denborarekin ohartzen naiz bortizkeria ez dela zinezko bide bat eta bestelako bideak badirela esperantza hobe batzuetara iristeko. (Jeanot Lastiri).

Konponbidea da gizartea adiskidetzea. (Jakes Abeberri).

Bakea ez da dekretuz erabakitzen, eraikitzen da. (Martine Bouchet).

Orrialde hau itzuli eta hurrengora pasatu behar gara. (Pako Arizmendi).

Gure aldean izan ditugu biktimak, baina parean ere izan dituzte; eta horiek kontuan hartzea, parekoari begiratu eta haren mina sentitzen saiatzea, ulertzen saiatzea… (Panpie Sainte-Marie).

 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar