Profile photo of iñaki peña

by iñaki peña

Featured

Jackie

02/Mar/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera, Zineman

jackie Pablo Larraín-ek zuzendutako eta Noah Oppenheim-ek idatzitako film honetan dolu bat baino gehiagoren islada agertzen da. Nabariena, John Fitzgerald Kennedy hilketaren ostean Jackie Kennedy-k bizitakoa da, pelikula guztia betetzen duena, eta lehenengo egun traumatiko haiek islatzen dituena. Emakume hark emozioak zelan kudeatu izan zituen erlojuaren kontra, mundu osoak berarengan begiak ipinita zituenean, bi umerekin, AEBetako presidentearen emaztea izatetik emakume alarguna izatera, aginte kargurik gabe, Etxe Zuritik atera behar izaten gainera.

Emozioak kudeatu eta erabakiak hartu. Shock egoera hartan. Goi mundu hartan, jendea berarengana hurbildu barik, hitz egin beharra baina jenderik ez berari entzuteko. Senarraren anai bat izan ezik, Bobby Kennedy alegia, bera agertzen da pelikulan Jackie-ren pertsonarik gertuen moduan. Berak lagundu eta entzuten dio. Nahiz eta momentu batean, Jackie babestu nahian, egia ezkutatzen saiatzen den. Une kritiko batean non Kennedyren usteko hiltzailea, atxilo eginda, hil egiten duten telebistaren aurrean. Bere senarraren usteko hiltzailearekin hitz egiteko prest zegoenean, ulertu nahian, mina arindu nahian.

Jackiek hartu zuen erabaki potolo horietako bat senarraren aldeko hiletaz izan zen. Agur esateko modua erabat ezohikoa eta intimotasunetik at antolatu zuen, mundu guztiaren aurrean. Pelikularen une garrantzitsuetako bat da zalantzarik gabe. Detaile hauek eta beste hainbat kontatzen dio pelikulan kazetari bati, elkarrizketa ofizial batean non kontu batzuk argitaratzen uzten dion eta beste batzuk ez. Duintasun osoz.

 

Mendiak hilerri

10/Dec/2017 Antropologia apunteak, Oroimenean

hernioEdo mendiak bidegurutze, Nagore Etxeberriak gaurko egunkarian ederki idatzi duen moduan. Duela lau urte Gipuzkoako Foru Aldundiak mendi tontorretan dauden gurutzeen ondoan bestelako gurutzeen presentzia arautzen hasi zen. Begi bistakoak dira ondorioak. Hernion adibidez lehenagoko irudia post honen argazkian dagoena zen. Gaur egun dexente aldatu da kontua.

Hildako mendizaleen alde eginiko omenaldiak modu askotara egin daitezke, eta egia da politenetarikoa eta iraunkorrenetarikoa zuhaitz bat landatzea dela, plaka txiki batekin batera. Gaia arras interesgarria, kultura askotan ikusten dena eta gainera antzinatik datorrena, hildakoak mendietan omentzearena. Errautsak botatzearenak ere bere arauak eduki baditu. Azken finean lekua guztiontzat badago, baina hemen ere zibismoa erakustea are politago eta iraunkorrago bihurtzen ditu geure keinuak eta erritoak.

Espero dezagun seme-alabak sasoian egotea geuri tokatuko zaigunean.

 

Nunca mais?

29/Nov/2017 S(u/a)minetik bakera

ardegaliciaAkatsetatik ondo ikastea berriro ez errepikatzeko. Harri berberarekin birritan talka ez egitea. Geuk sufritutakoa datozen belaunaldikoek sufritu behar ez izatea. Ederra izango litzateke marea beltzaren ostean sute ikaragarriak pairatu behar ez izatea. Bagdadeko rap-ak berriro ez abestea. Arrasateko blues horiek ez jotzea. How long must we sing this song?

Badakiguna da ez dakigula etorkizunak benetan zer ekarriko digun. Ereiten dugu itxaropena mantentzeko eta horrela izan behar da. Eta erresilientziari kondenatuta gaude bestaldetik. Txapon guzti-guztiek bi aldeak dituzte. Batean bale eta bestean kale egingo dugu, hori ere argi badakigu. Domina ipiniko digun esku berak kendu ahal digula. Inbidia, gorrotoa eta indarkeria beti hor egongo diren errealitateak dira,  maitasunaren, orekaren eta edertasunaren ondoan. Bakea eta zoriona momentuak direla, eta horiek disfrutatzen ikasi behar dugula, datozenean.

Sumina atzean uztea eta, bolada luze baterako ez bada ere, bakea topatzea. Bizitzaren alde honetan gelditu garenok gure artean elkar ulertzen eta errespetatzen saiatzea. Ezinezkoa dirudien oreka hori topatzea. Tarteka bada ere baleak ikustea itsasoan, mendian libre ibiltzea, beste herrialde bat ezagutzea. Eskua eman beste pertsona horri, sekula pentsatuko ez zenuena. Arantzak kendu eta elkarri begiratzea aurpegira. Barkatzea edo.

Hitzordua badugu, eta norberak jasoko du zatiren bat, musika notaren bat harrapatuko du, irudiren bat, irribarreren bat.

Abenduaren 14an hor topatuko gaituzue. Eszenatoki gainean Koldo Rodríguez Bengoa eta Naia Egiluz Mojas. Eurekin batera, Mudoh.

 

Atlas of Palliative Care in Africa

26/Nov/2017 Osatzetik Arintzera

apcaJohn Y. Rhee, Emmanuel Luyirika, Eve Namisango, Richard A. Powell, Eduardo Garralda, Juan José Pons-Izquierdo, Liliana de Lima eta Carlos Centeno-Cortés-ek sinatzen dute  lan erraldoi hau, Nafarroako Unibertsitateak sostengatua “Atlantes” programaren bidez. 48 herrialde afrikarren baliabide aringarriak aztertu dituzte 2016-17an, eta Carlos Centenok berak zizkigun datu nagusiak pasa den asteazkenean Arinduz 2017 jardunaldian, Donostian:

  • Uganda, Hegoafrika eta Kenya dira arlo honetan garapen handiena daukaten herrialdeak, alde handiz. Hirurak ala hirurak mundu anglosaxoiak eragindakoak. Aldea nabaritzen da beraz frankofoniako, lusofoniako eta beste esparruetako herrialdeekin.
  • Morfinaren batez besteko kontsumoa biztanleko eta urteko 1 mg ingurukoa da. Europan 120 mg-koa. Diferentzia ikaragarria da eta azaleratzen du arazo handi bat: nahiz eta morfina oso botika merkea izan, eskuragarritasuna oso baxua da Afrikan eta opiofobia faktore kultural garrantzitsua da kontinente hartan.
  • 1.216 miloi biztanle duen kontinenteak 646 programa dauka zainketa aringarrien inguruan. Erresuma Batuak,  65 miloi biztanlerekin, 969 programa garatu ditu bitartean.
  • 21/48 herrialdek zainketa aringarrien hezkuntza jasotzen du modu batean edo bestean unibertsitate mailan.
  • 23/48 herrialdek HIESaren inguruko plangintza daukate, zainketa aringarrien atala barne. Gogoan hartu behar dugu sindrome honek gaur egun ere eragiten duen hilkortasun tasa handia Afrikan, minbiziak berak baino garrantzia handiagoa izanda.

Lan bikaina zinez, eta plazer itzela geure jardunaldian aztertzeko aukera eduki izana.

 

 

 

Azaroa

21/Nov/2017 Bizi gara!, Osatzetik Arintzera, S(u/a)minetik bakera

AzaroaHilabete ona da jaiotzeko. Nostalgiarako ere aproposa da, edo oso aproposa azaroa. Klima aldaketa gora-behera, udazkena oraindik sasoi egokia da mendian ibiltzeko lainoen artean, honetaz eta hortaz hausnartzeko. Ez daudenei buruz gogoratzeko eta hitz egiteko. Daudenekin egoteko eta bizitzaz disfrutatzeko. Agindua serio hartzeko eta topera bizitzeko.

Garai honetan urteroko jardunaldia antolatzen du Arinduz elkarteak, aurten Donostian izango da eta kooperazioa izango da gai nagusia. Bihar jardunaldia, Gipuzkoako sendagileen elkargoan. Eta etzi, erizainen elkargoan zainketa aringarriei eta etxeko ospitalizazioari buruz egongo naiz Amaia Artzerekin. Death Cafe-ak Zarautzen antolatzen Amaiak eta biok tandem majoa egin dugu egia esan, hurrengoa datorren hilabetean.

Eta datorren hilabetean ere ate joka daukagu SB obra berriaren estreinaldia Amaia Antzokian, Arrasaten. Jo eta ke gabiltza muntaketa lanetan, entseguekin, musikarekin, kartelarekin.

Azaroa hil ona da lagun eta lankide bergarar-zarauztar on bati agur esateko. Ostiralean izango da, Bergaran, eta ezkontza itxura hartuko du Pedro Otazuaren omenaldiak. Jaiotzak, heriotzak, erretiroak, denak gogoratu behar dira eta aintzat hartu. Kasu honetan erretreta.

Bizi gara!

 

Gauzaren inguruko beste liburu horiek

08/Nov/2017 Literaturan, S(u/a)minetik bakera

joxeenearBest-seller liburuez gain, worse-seller askok ere merezi dute. Bai, Patriatik landa badago Lur bat haratago.

Paula Corroto (“El País”, “El Confidencial”, “Jotdown”) kazetariak artikulu txit mamitsua idatzi du “The Basque Troubles” eta emakumeek egindako literaturaren inguruan: Arantxa Urretabizkaia, Katixa Agirre, Edurne Portela, Gabriela Ybarra, Luisa Etxenike, Aixa de la Cruz… Plazer baduzue, hemen duzue linka: “La violencia en el País Vasco se escribe en femenino” .

Iban Zaldua idazle eta blogari musikazale eta komikizaleak ere sorta erabat interesgarria osatu du aste hauetan Gauzari buruzkoa: Ramon Saizarbitoria, Bernardo Atxaga, Andu Lertxundi, Mikel Hernandez Abaitua, Jokin Muñoz, Xabier Montoia, Harkaitz Cano, Eider Rodríguez, Juanjo Olasagarre, Uxue Apaolaza, Unai Elorriaga, … “Un paseo por la zona negativa (I)” eta “Un paseo por la zona negativa (y II)” .

Corrotok eta Zalduak egindako konpilatze lanak ondo osatuta egon arren eta errebisio bikainak izanda ere, esku artean daukat beste liburu bat, euskal gatazkarekin oso lotuta eta Joxe Enear eibartar-zarauztarrak idatzitakoa: “Mi vida en una mirada“.

Bibliografia ederra suminetik eta saminetik bakera igarotzen saiatzeko.

PD.-Mila esker, Miren.

 

 

S(u/a)minetik bakera

29/Oct/2017 S(u/a)minetik bakera

udalatx anbotoBadauzkagu estreinaldirako data eta lekua: abenduaren 14an Amaia Antzokian, Arrrasaten. Bete-betean gabiltza muntaketa lanetan, musika osorik badu Mudoh-k eta entseguei ekin diete narratzaileek.

Kartela asmatu barik dago oraindik, eta bitartean argazki honetan bi mendi, bidegurutze bat, hiru probintzia. Ikus-entzunezko obra berrian bi emakume arrasatear dira protagonista, bi alaba doluaren aurrean. Zer gertatzen da heriotza hilketaren bidez datorrenean? Aita horrela galtzea… Lehenago ez omen zuten elkar ezagutzen, baina amek bai, gainera izen bera daukate. Eta auzo berean bizitzen ez amaitzea zori txar kontua baino ez zen izan.

Gehiago momentuz ez dut kontatuko. Badugu hitzordua.

Ur handitan (2 eta 3)

18/Oct/2017 Dolua, Sarean

urhanditanAzalean gelditu ala murgildu sakonerantz. Ez da hain erosoa barrura sartzea, beldurra ematen du ez jakiteak zer egongo ote den hondoan. Telebistako eredurik arrakastatsuenak azaleko kontuak haizeratzen dituztenak dira, futbola barne. Morboak ere bapo elikatzen gaitu. Txutxumutxuek. Inora ez doazen eztabaida saioek.

Baina badaude harribitxiak. Bete-betean asmatzen duten saioak, pentsarazi zaituztenak, publiko handiak ezagutu ere ez dituenak. Zentzu batean, delicatessen. Eta pozgarria da euskarazko telebista publikoan horietako gutiziak topatzea, publiko handi horrengana iritsiko ez direnak, geure artean dastatu eta gozatuko ditugunak.

Xabier Madariagak, Fermin Etxegoienek eta lantalde guztiak zerbait desberdina ekartzen digute astero. Jaime Otamendik eta lankideek bere garaian asmatu zuten modu berean: “Ur handitan”. Blog honetan lehenago aipatu duguna. Izan ere, hau da hirugarren aldia era batean edo bestean bertan parte hartu dudana. Dokumentalarekin Otamendiren etapan, eta azken hilabete hauetan Madariagarekin heriotzari buruzko saioan eta atzo doluaren esparrua jorratu duena.

Oso eskertzekoa da ahalegin selektiboa, sentiberatasuna, musika hautaketa undergrounda, jendetzatik aldentzen dena. Arretaz eta artifiziorik gabe egindakoa. Burura baino gehiago bihotzera iristen da eta hori gauza handia da. Telesperpento gehienetan ezin dute gauza bera esan. Ondo goazela seinale. Beldurrik gabe hondoraino.

Atzoko saioa osorik ikus-entzuteko.

 

Barne paisaiak

13/Oct/2017 Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Osatzetik Arintzera

BarnepaisaiakZeure ingurunea etxea eta etxekoak dira. Zeure ohea, zeure arropa eta zeure soinuak. Baita zeure zarata ere, baita zeure gurasoen arteko ohiko eztabaidek ere etxearen sentsazioa eman ahal dizute. Normaltasuna ere hori bada batzuetan. Azken momentua arte.

Ospitaletik batzuetan lortzen dugu gaixoak etxera eramatea bertan azken uneak igarotzeko, hala eurentzat nola geuretzat erabat gogobetegarria dena. Batzuetan, naipe dorrea eraikitzen denbora eman eta bihotza ipini eta gero, kanpoko norbaitek karta bat ukitu eta dena lurrera erortzen da instant batean.

Beste batzuetan ospitalea bera izan daiteke lekurik hoberena hiltzeko, gezurra badirudi ere. Eta gauez ospitaleetan ateratzen dugun zarata, medikazioaren gurdiekin, geure arteko barreekin, hainbatetan hain desatseginak direnak, konpainiaren esanahia izan daiteke bakarrik dagoenarentzat. Bizitzarekin azken lotura.

Baina hori baino askoz atseginagoa izan gaitezke ospitalean, minbizia tartean egon edo bestelako gaixotasun sendaezina, eta sua piztu barik barne paisaian epeltasuna ematea ere badaukagu.

PD.- Urriaren 14a, Zainketa Aringarrien Nazioarteko Eguna

.

 

Banaketak

03/Oct/2017 Dolua, S(u/a)minetik bakera

HausturaHeriotzak soilik ez du dolua ekartzen. Bestelako galeren artean harremanen apurketak daude. Lan harreman bat galtzea, langabezian gelditzea. Lagun biren artean haserretzea eta bakoitzak bere bidetik jarraitu. Dibortzioak.

Batzuetan jende komunitateak dira banatzen direnak. Lurralde bat beste lurralde batetik. Eta bi pertsonen artean bezala, baketsuagoa edo bortitzagoa izan daiteke prozesua. Gorrotoa, amorrua, errealitatea desitxuratzea. Sumina, irainak, gutxiesteak, mehatxuak, tratu txarrak. Indarkeria. Mina, zauri fisikoak eta psikikoak.

Baina badira egoera onartzera iristen direnak eta bakea azkenean topatzen dutenak. Nork esan du bikote harreman bat apurtu ostean, dolua pasatu ostean, ezin dela beste harreman mota bat aurkitu, zeozer zibilizatua? Heldutasun maila altuak eskatzen ditu. Barne hazkuntza pertsonal egokia. Auzolagunak besterik gabe, bakoitza bere etxean.

Norbanakoen artean bezala, lurraldeen artean ere.

Etxerako buelta

22/Sep/2017 Bizi gara!, Onkologikoak ez direnak, Osatzaile zauritua

UdagoienaUdagoiena maite dut, udagoiendarra naiz ni, azaroan jaioa. Blog hau bera ere oso udagoiendarra da, eta egun hauetan ospatzen ari naiz 2 urte Arrasatera lanera itzuli nintzela. Etxerako buelta, ‘Harribitxiren prophezia’ egia bihurtuta. Bizipoza, berriro topatutako guztiagatik, eta atzean gero eta urrunago lagatakoagatik, ilunkeria guztiak eta erraitetako itsuskeriak.

Berriz ere topatutako “rockero zaharrak” lantzean behin agertzen dira txoko honetan, onkologikoak ez diren paziente kroniko horiek, aspaldian ezagututakoak eta orain bizitzaren azken fasean atenditzen ari naizenak. ‘Lorentzo’, L, ‘aitajauna’, MK. Eta orain J. Badoaz banan-banan, batzuk hemen ospitalean, beste batzuk etxean (zorionez, gehiago).

J-k ere bazeukan L-ren dotoreziatik zerbait, eta bere herriko elegantziatik beste zeozer. Esango nuke denak “botak ipinita” hil direla. Ondo. J ere bai. Beste oroitzapen bat, beste ikasgai bat. Hor gelditu da J, besteekin batera. Hortxe, nonbait. Etxerako bueltan ziur aski.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar