You are browsing the archive for Literaturan.

Adiorik Gabe (2)

%A %B %e%q, %Y in Antzerkian, Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

Adiorik GabePasa den larunbatean, apirilaren 6an, Principal Antzokian aurkeztu zuten “Adiorik Gabe” ekimenaren laugarren ekitaldia. Inesa Ariztimuñok koordinatuta. Hain zuzen ere, DSS 2016ko hiriburutza kulturalaren haritik beste 3 ekitaldien jarraipena emanda. Gaur zortzi egindakoan, hiru izan ziren gogoratutako pertsonak: Jose Maria Elizegi “Mayi”, 1976an Donostian ETAk eraildakoa. Aiert Beobidek zuzendutako dantza saioa eskaini zioten. Gladys del Estal, bestela, Guardia Zibilak erail zuen 1979an Tuteran. Haren omenez, Koldo Almandozek zuzenduriko film laburra ikus-entzun genuen. Francisco Arratibel, azkenik, ETAk hil zuen Tolosako inauterietan 1997an. Juantxo Zeberiok zuzendu zuen haren omenezko pieza musikala. Mireia Galarza eta Isidoro Fernandez izan ziren haria josten batetik bestera ibili ziren aktoreak. Ekitaldi ederra, seme-alabekin konpartitzeko une hunkigarria.

Honekin oso lotuta, bereziki merezi duen testua publikatu zuen Pili Zabalak pasa den astean ere egunkarietan: “Sendabideak gure zauri kolektiboentzat”. Amu moduan lagatzen dizuet esaldi hau: “Indarkeriak kalte gehien egindako bost udalerrietan (Errenteria-Orereta, Arrasate-Mondragón, Elgoibar, Andoain eta Lasarte-Oria) akordioetara iritsi badira, Eusko Legebiltzarrean zergatik ez?”. Mikroan ahal da, baina makroan ezin.

Makroan, bitartean, posiblea izan da poliziaren abusuen biktimak aitortzeko legea aurrera ateratzea, hala Nafarroan nola Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Istilu artean atera ere, epaibideetara eramateko mehatxuekin lubaki batetik. Azken finean, besteen existentzia ukatuta, besteen humanitatea eta zauriei bizkarra emanda. Diagnostikoa bera ere (poliziek eragindako torturak eta erailketak) ukatzen baduzu, hurrengo urratsa blokeatzen duzu, sendabidea alegia. Zarataren erdian, zorionez, Maria Jauregi eta Iñaki Garcia Arrizabalaga desmarkatu dira Twitterren. Eider Hurtado telebistan “360 Grados” saioan. Edo Edurne Portela “El País”-en (“La caricia y la bofetada”).

Twitterren ere, Aitor Merinok ahotsa altxatu du TVEri ausardia gehiago eskatuz. “El silencio de otros” dokumental saritua (Almudena Carracedo eta Robert Bahar) eskaini dute telebistan egun hauetan, baina “Asier eta biok” ezinbestekoak blokeatuta jarraitzen du. Besteen existentzia ukatuta.

Ukazio eta blokeo horiei buruz zerbait badaki Harkaitz Canok ere, “Fakirraren ahotsa” (Susa, 2018) eleberrian jasotakoa, Imanol Larzabalen bizitza errealaren minetatik abiatuta. Bernardo Atxagak ere blokeoa pairatu behar izan zuen bere garaian “Soinujolarearen semea” (Pamiela, 2003) liburu bikainarengatik, orain zinemara eramandakoa. 

Adiorik gabe, gero eta gutxiago geratzen da “Suminetik eta saminetik bakera”  Zarautzen aurkezteko.

“Errealitatea ezagutzeko, errealitatea kargutzeaz eta errealitatea kargatzeaz gain, errealitatearen kargu ere egin behar da”. Ignacio Ellacuria.

Ez hiltzeko hamalaudunak

%A %B %e%q, %Y in Literaturan

lekunberriSarean arrantzatzen, Lekunberri eta Larraun aldean, Angel Urrutia Iturbe poeta nafarra ezagutu dut. Eta haren obran arakatzen, “Sonetos para no morir” olerki liburua (Morea, 1965) topatu dut. Behean transkribatu dut poema hau bere jatorrizko bertsioan. Luzea bezain mamitsua. Merezi du.

Astegoien on!

Asistiré a mi muerte

Me moriré de frío entre las alas,
de un hachazo en el nombre,
me moriré delante de mis dos apellidos,
del árbol euskaldún que hizo mis brazos.

Me moriré de sol para gaviotas,
de lunas sin balcones a mis ojos,
me moriré sin ojos donde poner el cielo.

Me moriré de un mar irrespirable,
de un espanto más grande que la nada,
me moriré de sangre declinada sin mí,
conjugada en futuros sin presente.

Me moriré de sed junto a mis sueños,
de hambre en verso y en prosa, de hambre vida,
me moriré de vida,
moriré de la vida de la muerte.

Me moriré de tanta muerte mía
que abriré el corazón para que entre
sólo la soledad por mi agonía.

Moriré varias veces. Y a la tarde
leerán unos versos de ciprés amarillo sepultándome.
Dirán que fui poeta, solamente poeta nada menos.

No lloraréis por mí. Lloraréis
del miedo a vuestra propia muerte,
que vendrá hasta la mía vuestra muerte.

Asistiré a mi muerte,
y os contaré los días y las noches que me pasé llorando,
o cantando, o llorando, o de nuevo llorando.

Acudiré a mi entierro desde lejos,
cavaré la medida de mi polvo
y extenderé mis huesos sin raíces,
me comeré mis heces y mi nada
pensando que ya es algo ser la nada.

Iré a mi funeral
vestido con el luto de la tierra,
tocaré las campanas en silencio,
volveré hasta mi casa
y haré en mi colección de campanillas
la oración del poeta enamorado.

Unos pocos amigos verdaderos
besarán mis pecados de amistad verdadera.
Las sangres de mi sangre
harán una familia de heridas visitadas.

Tan sólo
llorará una mujer toda su alma,
me buscará el azul por todas partes,
me dirá mariposas, y yo le escribiré
sonetos para no morir
y una luz imborrable de palomas

donde voy a salvarme de la muerte,
donde van a salvarme las alas de mi nombre
y el río enamorado de sus besos.

Barkamenaren mendekua

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera

barkamenarenmendekuaBarkamenaren kontzeptuari beste modu batez begiratzeko bidea. Indarkeriara, gizakien arteko gatazketara eta errukira hurbiltzeko saiakera ona. Liburuaren izenburua bera mundiala iruditu zitzaidan. Lau istorio kontatzen ditu: Barbarin ahizpa bikien istorioa, euren arteko lehia, gorrotoa eta gupidaren arteko sokatira. “Mademoiselle Butterfly” da bigarrena, opera famatuak bezala gizon boteretsu eta emakume apal baten arteko maitasun istorio ezinezkoarekin. Hirugarrena, “Barkamenaren mendekua” bera, kartzelan dagoen serial killer eta bere biktima baten amaren arteko harremana islatzen duena. Laugarrena, azkena, armada nazian ibilitako agure eta neskato baten arteko topaketarekin.

Éric-Emmanuel Schmitt idazle frantziar-belgiarrarenak dira halaber Monsieur Ibrahim et les Fleurs du Coran (2001) eta Oscar et la Dame rose (2002). Lehenengoarekin egindako pelikula erabat gomendagarria da, eta bigarrena ere zinemara eraman zuten arrakasta gutxiagorekin. Hala ere, jorratutako gaiak oso interesgarriak dira: minbizia haurtzaroan, isiltasun konspirazioa eta erlijiotasuna. Azken puntu honekin lotuta, erlijioaren alde ilunarekin zehazki, sexu indarkeriaren kasuak agerian gertatzen ari diren aro honetan, gomendagarria iruditu zait “Piztiak” artikulua, Goizalde Landabasorena.

Barka itzazu eragozpenak.

 

Oparirik handiena

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

elmayorregalo2018aren hondar hauetan, zubigile baten heriotzaren berria iritsi zaigu, olibondo eta errautsaren erresumatik. Amos Oz zendu da abenduaren 28an, Herodes errege juduak, Mesias delakoa akabatu nahian, hainbat ume errugabe hil zituenekoa  gogoratzen dugun egunean. Gaur egun “errege” judu berriek, Sharon eta Netanyahu horiek guztiek, ume errugabeak hiltzen jarraitzen dute. Eta, bien bitartean, Oz bezalakoak epeltzat, erdipurdikotzat eta traidoretzat jotzen dituzte. Oz bezala jerusalemdarrak diren Ada Yonath bake bilatzaileak. Hiri berekoa zen Isaak Rabin bezalakoa. Edo Kanadan jaiotako Yael Deckelbaum bezalakoa.

Urte honen amaieran ere, espainiar pelikula interesgarria ekarri digute zinema aretoetara: “El mayor regalo” (Juan Manuel Cotelo). Barkamenari buruzko filma da, barkatzen dutenei eta barkatuak direnei buruzkoa. Gatazka txikietatik hilketa eta atentatuetaraino. Tim Guénard frantziar boxeolari izandakoa, Irene Villa ETAren biktima izandakoa, Shane O’Doherty IRAren buruzagi izandakoa, Manuel Antonio Noriega panamar diktadore ohia eta Ismael Al Jatib hildako ume errugabea dira dokumentalaren protagonistak. Gorrotoaren apostoluek kritikatutako filma ikus-entzuteko irrikan nago. 2019an izango da. (Eskerrik asko Amaia!).

Urte berri on!

Zu berriro ez ikusteko ideia ganorabakoa

%A %B %e%q, %Y in Aulki Hutsak, Dolua, Literaturan, Zarautz Errukitsua

rosamonteroEz da doluari buruzko liburua, edo ez hori bakarrik. Plano paraleloetan Curie senar-emazteen bizitzak eta heriotzak ekartzen ditu Rosa Monterok alde batetik, eta bere arlo pertsonaleko gora-beherak bestetik, haren senarraren heriotza eta honek sortutako dolu prozesua barne. Irakurri beharreko liburuen zerrendan neukan hau sartuta, eta egun hauetan zorra atseginez kitatu dut. Idazleak ez ditu irakurlearekin aparteko hausnarketak konpartitzen, baina hain zuzen ere pertsona ezagun (ospetsu) batek gureak ere diren ezinegonak eta bestelako sentipenak plazaratzeak klandestinitate puntua gainetik kentzen laguntzen du asko. Are gehiago urteko sasoi urdin honetan.

Izan ere, hilabete erdi euritsu eta fresko hauek zeharo aproposak dira hausnarketarako. Domu Santuk, Arimen Egunak eta Eguberriak heriotzaz eta mundu honetan jada ez daudenetaz gogoratzeko aukera ematen digute. Urtero badaude garai honetan “Aulki Hutsak” dokumentalaz oroitzen direnak, eta aurten bereziki eskatua izan da: Leioan azaroaren 21ean (EHUren bidez), Hernanin abenduaren 13an (herriko Hezkuntza Plataformarekin) eta Eibarren abenduaren 18an (AECC). Bost  urte pasatu dira Elgetan lehenengo aldiz estreinatu genuenetik, aldaketak eduki ditugu gure esparru pertsonaletan edota profesionaletan lanaren egileek eta protagonistek, bizitzak aurrera egin du. Baina ausartuko nintzateke esatera denbora honetan aurrera egin dugula dolua eta heriotzaren arloan: Hezkuntza mailan txertatzeko urratsak ematen, gero eta pelikula eta liburu gehiagotan aipatzen dira gai hauek, Death Cafeak gurera ekarri ditugu, komunitate errukitsuak martxan ipini.

Hain zuzen ere, Zarautzen adibidez, abenduaren 14an Patxi Izagirre edukiko dugu gurekin, Gabonetan etxean ditugun aulki hutsei buruz aritzeko.

Lekeitioak

%A %B %e%q, %Y in Antropologia apunteak, Literaturan, Oroimenean

KurikUdarekin eta haurtzaroarekin lotzen dut nik Lekeitio. Otoio, Karraspio, uhartea, itsasargia, olatu-horma. Lopez izozkiak, Aralde liburudenda, Antzar Eguna, Itxas Soinua, kaxarranka. Mendexa, Amoroto, Oleta. “La muerte de Mikel“. Nostalgia. Gaur egun urtean behin edo birritan egiten dudan bidaia iraganaldira. Ez dauden pertsona askoren paisaia, ez dauden pertsona horiei esker ezagututakoa. Hizkuntzarekin (euskalkiarekin) kontzientzia piztu eta sendotu zidan herria. Orain dauden eta gero etortzen joan diren pertsonekin konpartitzen ditudan Lekeitio hauek guztiak.

Azken urte hauetan martxan ipini dute Lekeition aldizkari bat, inoizkari bat, kontu historiko eta kulturalak ekartzen dituena modu informal baina zehatz eta txukunean. “Kurik” ezagutarazi didan pertsona “gero etortzen joan diren” horietako bat da, Oier Gorosabel eibarnauta mutilmedia. Hirugarren eta azken zenbakiak kanposantuko kontuak, elizako hilobiak (“ars moriendi”), herriko lurperatzaileak, Izpazterreko hilketak, izurrite beltza Lekeition eta abar luzea ekartzen ditu. Mamitsua eta interesgarria guztiz.

Eta gainera, borobiltzeko, herriarekin (eta heriotzarekin) oso lotutako liburu bat erori zait eskuetara: “Erreka haizea”, Sonia Gonzalezena. Lekeitioekin txunditutako Bilboaldeko beste pertsona bat.

Badaukat oporren bigarren zati honetarako material ederra.

 

 

Gutunak gazte musulman bati

%A %B %e%q, %Y in Humanizazioa, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

OmarGhobashOmar Ghobash ez da odol garbiko hiritarra, erdi arabiarra erdi errusiarra. “Betiko hiritarrak” (bilbotarrak, gasteiztarrak, …) ez bezala, amaren aldetik amona bilbotarra, amaren aldetik aitona bilbotarra, aitaren aldetik amona bilbotarra, aitaren aldetik amona bilbotarra, ama bilbotarra, aita bilbotarra eta seme-alaba bilbotarrak.

Abantaila horrekin idatzi dizkio egileak Saif semeari gutunak, liburu batean bildu dituenak. Aita baten maitasunaz, errukiaz, errespetuz, argitasunaz. Islam eta inguruko hainbat osagai aztertzen ditu semearentzat. Biolentziaz eta azken urteotako eraso islamista lazgarrietaz sakon hausnartzen du semeari begira.

Eta beste abantaila batekin hitz egiten dio Saif semeari. Saif aita txikitan erahilda galdu duen baten “abantailarekin”, urte luzeetan egindako doluaren bizipen samingarritik. Jatorri politiko-erlijiosoa duen biolentzia pairatu duen umezurtz heldu baten eskutik idatzita.

Oso liburu gomendagarria (“Letters to a Young Muslim”).

 

 

Intxaurrondoaren itzala

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera

ionarretxeTortura gaitzat hartzen duen liburu bat zelan da posible, momentu askotan, barregarria izan? Hogeita hamar  urte kostatu zitzaion “Intxaurrondo, la sombra del nogal” azkenean idazteko animatzea. Idazleak 20 eta piko urte zeukan Intxaurrondoko basakeriak jasan zituenean, eta nolabait zurrunbilo hori guztia barnetik botaka egitea erabaki zuen.

Ezikusiarena eta ezentzunarena (suediarrarena) egitea da jarrerarik ohikoena, ofizialki eta estraofizialki. Existituko ez balitz bezala. Nire lankide batek ederki laburbildu du zein den planteamendu belikoa:

“Hay que ser consecuente con lo que le pides a tu gobierno: la paz o la victoria. Si le pides la paz, quizás tenga que ceder en algo que es tuyo. Si le pides la victoria, quizás tengas que mirar para otro lado mientras lo consigue”.

Bestela, galdera zaharra da: Ez zaizu ondo iruditzen pertsona bat torturatzea, horren bidez atentatu bat ebitatzen baldin badute, adibidez? Galdera hau berriagoa da: Zer sentitu zenuen, esate baterako, iazko abuztuan Bartzelonako atentatua eta gero, Mossoek egileetako bat harrapatu eta tiroz hil zutenean?

Modu batean, torturatua edo hildakoa erruduna baldin bada (erruduna hizki guztiekin, esan nahi dut), zalantza gutxi edo bat ere ez dauka jende gehien-gehienak, publikoki edo pribatuan aitortu ala ez. Korapilotsuagoa da asuntoa jipoitutakoa errugabea denean. Intxaurrondoaren itzala deskribatu digun idazleak esan bezala, “marra gorria zeharkatu ez dutenak” zanpatu dituztenean, pertsona moduan deuseztatu, infernua erakutsi hitz batean. Idazlea bera bezala, errugabea, eta bere hitzetan kasuen %80a bezala, gutxi gora-behera. Euskal Herrian egindako kalkuluen arabera, azken hamarkada hauetan 1.000 pertsona inguru atxilotu dituzte, eta 10etik 2 ‘bakarrik’ amaitu dira kartzelan, epaituta, kondena irmo batekin.

Bistan da ETA garaitzeak prezio bat zeukala Estaturako, ordaintzeko prest zegoena (bera eta gizarteko zati handi-handi bat), albo ondorioekin beste leku batera begiratuta. Nahiz eta orain albo ondorio horiek guztiak (eta bilatutakoak) aurre-aurrean eduki. Pako Etxeberriaren txosten mardula izan ala Amnesty Internationaleko urteroko jakinarazpenak. Garaipena garaipena da.

Iaz hil zen Ion Arretxe idazle eta egile polifazetikoa, birikako minbiziak jota, 52 urte zituelarik. Haren liburuagatik berari eskertzeko gehien daukadana, gordinkerien artean umorea modu eder horretan landu izana da, deitu umore beltza, deitu tonu tragikomikoa, nahi duzun moduan, baina erresilientzia itzela erakusten duena eta ziur aski bizirik mantendu izan zuena urte hauetan guztietan.

Gorri-berdea

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

gorriberdeaSangre y tierra dokumentala aurkeztu zuten atzo Donostian, Europan egindako biraren barruan.Odolaren gorria eta lurraren berdea uztartzen ditu Caucako departamenduan kokatutako lan honek, Nasa herriaren ibilbide historiko gatazkatsua islatzen duena, “Nasa significa humano” proiektuaren barruan. Kolonbiako bake prozesuan egindako aportazio honek beste lan erraldoi bat ekarri dit oroimenera, kolore jolas berekoa.

Izan ere, “Verdes valles, rojas colinas” beste gatazka politiko baten isla da, Getxoko herrian zentratutakoa baina gure Herri osoa sinbolizatzen duena. 2005ean Ramiro Pinilla idazle getxoztarrak argitaratutako trilogia mardul erreferentziazkoak barne hartzen ditu hiru liburu, La tierra convulsa, Los cuerpos desnudos eta Las cenizas del hierro. Aspaldiko irakurtzeko gogoa berpiztu zait, eta akaso momentu egokia da horri ekiteko.

Kristo irakiarra

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera

hassanblasimBagdad hiri martiria. Dolu kolektibo anitzen kokalekua. Izan ziteken Damasko, edo Alepo. Baina Bagdadek ez du, zoritxarrez, gaurkotasuna galdu. Hiri martiria Nagasaki, Sarajevo edo Gernika izan ziren moduan, bakoitza haren garaian.

Hassan Blasimek idatzitako ipuinek (Ana Moralesek itzulita) garraiatzen gaituzte hiri garaikide kolpatu hartara, batzuetan era gordinean, beste batzuetan fantasiaz eta sarritan umorez. Ekintzaile suizidak, gerra garaiko bonbardaketak, muturreko islamismoa, Saddam Hussein, Jesukristo. Errealitatetik guztiz hurbil dabilen fikzioa.

Eta orain ia 3.200 kilometro egiten badugu ia lerro zuzenean ekialdetik mendebaldera, Tunisiara iritsiko gara. Gaur egunean kokatuta segituko dugu. Eta Ezezagunen hilerria ezagutuko dugu. Xams Eddin Marzugena arrantzale tunisiarrak erruki handiz egindako lan itzela, Mediterraneoan hildako 300 bat migratzaileren gorpuak jasotzen dituena. Erruki, Jauna.

Eta buelta gurera. Ia 1.500 km ipar-mendebalderantz Tunisiatik Euskal Herrira. Gaur egun jarraituko dugu. Norbait errukitzen da torturatuetaz? Norbaiti axola zaio?

Orokorrean, arazo handiak dituzte emozioez-eta hitz egiteko. Gaur egun ere alerta egoeran jarraitzen dute askok, amorrua ere oso ohikoa da, eta kontzentratzeko eta deskantsatzeko arazoak dituzte, besteak beste. Sintoma batzuen kronifikazio mailarekin harrituta geratu gara. Eta ikusi dugu sintoma horiek gaixotasun batzuen atzean daudela, gaixotasun psikosomatiko asko traumen ondorio baitira.

(Olatz Barrenetxea. Psikologo klinikoa).

 

Kristo (irakiarra edo Nazaretekoa), erruki.

Bagdad Rap (Selekta Kolektiboa).

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar