You are browsing the archive for Mendian Hil Hirian Hil.

Hitzordua tontorrarekin …Pagasarrin

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

pagasarrilainoaLaino, ipar haize eta euriarekin, hain zuzen ere behar genuena. Ura eguzkia bezain garrantzitsua da, landareentzat, animalientzat eta pertsonontzat, noski. Eta atzoko grabaketa ikusgarria izan zen horren aldetik. Ez dakit ez ote dugun ekarri kartelerako argazkia eta guzti.

Atzoko protagonista, Juanjo San Sebastian, Fika kaleko 4. portalean jaio zen, etxean. Pello eta Aiora, geure seme-alabak, Fika kaleko 12. atarian jaio ziren, ospitaletik igarota. Etxean jaio, ospitalean jaio, bi garai desberdinak. Ni neu Bilbon jaio ez nintzen arren, neure hirira itzuli nintzen atzo, ahal dudan bakoitzean egiten dudan moduan. Sarritan Pagasarrin egondakoa, atzokoa igoera berezi-berezia izan zen, Juanjorekin egindakoa.

Atxo Apellanizen heriotzarekin edukitako bizipenetatik abiatu ginen, K2ra bidaiatu ginen, hitzordua tontorrarekin geneukan. Karakorum eta Bilboaldea, tamainak axola du. Eta axola du bibak batean bizi dezakezun bakeak, mendian zeru azpian lo egiterakoan, hau izan da atzoko solasaldian gelditu zaidan mezu nagusietako bat. Axtxikin probatu dut nik bibakeatzea, Urkiola aldean, eta zoragarria da. Zer izan behar da 4.000 metrotan? 5.000tan? Axola du altuerak.

Axola du baita ere etxera itzultzeak, tontorrera igotzea bidearen erdia da. Felipek eta Juanjok argi laga digute. Eta egokitzea norberaren mugak erronketara, izan adinarengatik edo beste baldintza batzuengatik. Mendian eta hirian, herrian, kalean… Atzokoa Bilbao la Vieja-ko kaleetan amaitu genuen, San Antoneko zubiaren inguruan. Botxon euripean egon ez denak ez du Bilbo ezagutzen.

Hurrengo hitzordua, Pagoetako tontorrean.

 

 

Leku ona hiltzeko?

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

chooyuXabi Ormazabal 2004an hil zen 22 urterekin Cho Oyu menditik jaistean. Lau urte geroago, Iñaki Ochoa de Olza hil zen Annapurnara igotzean 2008an 40 urterekin (egun batzuengatik ez zituen 41 urte bete). 285 km daude zortzimilako batetik bestera. 85 km daude Urretxutik Iruñera. Zergatik distantziak neurtu?  Zergatik neurtu mendiak metrotan eta bizitzak urtetan?

Jorge Nagore Iñakiren laguna eta Esperanza Fraucaren semea zen. Rol horietatik abiatuta, solasaldi publikoa eduki genuen Gasteizen duela urte bi, SECPAL 2018 zainketa aringarrien biltzarraren ateetan. “Mendia hil. Hirian hil” zuen izenburua, eta helburua zen heriotza eta doluaren inguruko hausnarketa berezia hurbiltzea kaleko jendeari, dokumental honekin dugun berbera. Pasa den asteazkenean elkarrizketa hura berriro eraiki genuen, Esperanza (zein izen polita) eta Iñakiren kokaleku biografiko bitan, Pirinio aldeko Ariben eta Iruñeko Zitadelan hurrenez hurren. Irati ibaiaren xuxurla, trumoi urrunak eta enaren txioak izan ziren lagundu ziguten soinu batzuk. Ezpelaren usaina, hiriko zumarrena. Aezkoako haitzak, Gaztelu Berriko hormak.

Ariben etxearen kontzeptuaren adibide arimadun bat ezagutu genuen bertatik bertara. Eta hortik bidaiatu ginen Nepal aldera, eta denboran 12 urte atzera egin genuen (pasa den astean urteurrena izan da) erreskate saiakera hura berreraikitzeko, Iñaki bakarrik ez hiltzea arrakastaz lortu zuena. 14 pertsonako taldelana, bizitza hutsa. Ondorengo urteetan, SOS Himalaya fundazioaren lanak katea ez du eten. Are gehiago Nepalgo 2015eko lurrikararen ostean, baita 2020ko oraingo pandemiak hainbat espedizio bertan behera laga ostean ere.

Andoni Ormazabal, bestela, Xabiren anaia izan zen. “Lehoinabarraren aztarna” dokumentalarekin bidea zabaldu zion doluari, anaia hil eta hurrengo urtean. Prozesu pertsonal hauetan oso lagungarria da inguruan komunitate bat edukitzea, familia, lagun taldea, herri bat. Eta ondoren jarraitzen duen bizitzan mendizale gazteentzako beka eta mendi festa bana antolatzen badituzu, pertsona (Xabi) omendu ez ezik zentzua apur bat bilatzen diozu gertatutakoari. Tragediatik maitasuna, elkartasuna eta bizipoza piztea. Posiblea da, Urretxu-Zumarragan gertatzen da.

Andonirekin solasaldia leku magiko batean eduki genuen, harkaitzean sartutako Sandaili baselizako kobazuloan. Ojo Guareña Burgosen, San Juan de la Peña Huescan, Reignac Dordoinan, Predjama Eslovenian… eta Sandaili Araotzen (Oñati). Oso eskalada gune bisitatua da, eta horretarako denbora ere eduki genuen. Patxadaz eta momentuaz disfrutatzen. Mindfulness erabatekoa. Datorren astean hirugarren umea datorkio Andoni eta haren familiari,  aitatasunaz ere gogoeta egin genuen, bizitza badator. Beraz zeri buruzkoa da geure dokumentala, heriotza ala bizitzari buruzkoa?

Galdera gehiago: Himalaia al da leku ona hiltzeko? Eta bizitzeko? Aezkoa? Urola Garaia? Iruñerria?

 

PD.- Petti da bakarra, Izaskun Andonegirekin batera, errepikatuko duena “Aulki Hutsak”-etik hirugarren proiektu honetan. Abesti batekin, orduan bezala: “Azken aetzaren balada”. Betor lainoa, Arpeatik sigi-saga…

Zirkuluak mendian eta herrian

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

KurtzebarriHerniora igo nintzen lehenengo aldia duela 18 bat urte izan zen, Alkiza izan zen abiapuntua. Gurutze pilo bat zeuden tontorrean, benetan ematen zuen hilerri bat, behe-laino horrekin. Ez dut sekula horrelakorik ikusi beste inon. Orain dela urte gutxi batzuk Aldundiak erabakia hartu zuen gurutze horietako gehienak kentzeko, espazio publikoa denez, jende askok ez duenez begi onez ikusten heriotza hain lizunki plazaratzea. Atzo berriro igo nintzen Alkizatik hara gora.

Mendiek, gutxiago edo gehiago, deitzen naute. Kurtzebarrik (argazkian) pilo bat adibidez. Batzuk, erakargarriak bezain beldurgarriak dira. Eta Balaitus da horietako bat niretzat. Mikel Cresporentzat, erakargarritasuna zen nagusi. Eta zoriontsua izan zen hara gora iristea lortu zuenean. Ibilaldiaren bigarren erdia, hala ere, ez zuen amaitu. Gutariko inork ez du benetan imajinatu ere egiten zer den guraso batzuentzat horrelakorik gertatzea. Atzo hurbildu nintzen Juxe Zuazua eta Txema Cresporen minera, grabazio erabat emotiboa izan zen, eta esango nuke bakerako bidean ondo doazela. Anai-arreben mina, bestela, sarritan ahaztutakoa da. Ez atzo.

Egileor baserriko ganbaran egin genuen grabaketa, itzela lekua. Antonio Zuazuaren jaiotetxean, Mikel eta Lideren aititea. Eta Izaskun Andonegiren ahotik entzun genuen zein onuragarriak izan daitezkeen dolu kolektiboak dolu prozesu pertsonaletan. Horren testigantza jaso genuen atzo Aretxabaletan, eta datorren astean Iruñean eta Urretxun ere beste hainbeste gertatuko da. Richter eskalako dolu kolektibo erraldoia egon bada Herri honetan, bertako Felix Iñurrategirena izan da. Iñaki Otxoa de Olzarena beste adibide on bat da. Baita Xabier Ormazabalena ere, bakoitza bere tamainan.

Zirkulua apur bat borobiltzeko, soinu-bandan lanean dagoen pertsona, Eñaut Zubizarreta txelo-jolea, Mikelen herrikidea ez ezik haren monitorea eta soka-laguna izan zen. Eta ez hori bakarrik, Eñautek jo zuenez Mikelen aldeko hiletan.

Bistan da, esker ona zerbait zirkularra da.

Etxeko sua

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

subaxuaGauza gutxi ezagutzen ditut nik su baxu bat baino hipnotikoagorik eta atseginagorik. Gainera telebista, telefonoa edo internet baino osasungarriagoa da, bururako behintzat.

Ez naiz gogoratzen ea tximiniarik zegoen “Betelu” jatetxean, Madrilgo bihotzean. Leku abegikorra zen, jantoki txikiarekin eta, atenditzen, oso pertsona atseginekin. Geure Diasporako urte haietan EHko zati bat, arnasgune emozional bat. Hori baino gehiago, hortik gertu bizi zen Lesakan jaiotako osaba bat, aitaren lehengusua. Eta jatetxe hartan bertan ospatu genuen gurasoen ezkontzaren 25. urteurrena.

Ama 1941ean, aita 1942an eta Felipe 1944an jaio ziren. Betelu hartatik hemengo eta gaurko Betelura. Gaintzara. Balerdi azpira, Mallopera. Felipe Uriarte izan da atzo  lehenengo elkarrizketatua dokumentalerako. Nekez topatu dugu paisaje ederragorik hurrengo asteetan, edo etxe ederragorik, su baxua eta guzti. Gaintza, Intza, Azkarate… Gainera zonaldearekin lotura biografiak ditu ostiralean elkarrizketatuko dugun beste aspaldiko lankide batek.

Eta non dago Feliperen etxea? Gaintzan, Oñatin, Pasaia Donibanen? “Etxea ez da jaio zinen lekua. Etxea da ihes egiteko zure saiakerak amaitzen diren lekua”, idatzi zuen Naguib Mahfuz-ek. Oso identifikatuta sentitzen naiz esaldiarekin. Susmatzen dut Felipe apur bat ere bai.

Beste modu bietan esanda:

“Etxeko sutondoa, norberaren ariman beti pizten da”

“Gure etxean sua batu eta aingeruak sartu”

Grabaketei ekiteko prest

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

DSC05578Askatasuna berreskuratuko dugunean, bistan da, mendira itzuliko naiz irrikaz. Bien bitartean, etxe barruko arrastatzeak bere fruituak eman ditu dokumentalerako, hala gidoia sendotzeko eta aberasteko, nola soinu-bandari ekiten hasteko.

Etxetik mugitu barik bidaiatzea, aditua naiz horretan, eta pandemia garai honetan are beharrezkoagoa daukat. Honi esker, Nepal aldean nabil txangoak egiten. Himalaiako ekialdean, Everest, Pumori eta Cho Oyu inguruetan, eta erdialdean, Annapurnan. Baita mendebaldean ere, Karakorumen, Baltistanen, K2 mendiaren parajeetan.

Noski, tamainak ez du axola, eta Tenako ibarrera itzuli naiz, Tramacastilla, Sandiniés, Sallent, Lanuza eta Pirineos Sur jaialdi haietara. Anayetera, Respomusoko aterpetxera, Gran Fachako tontorrera eta Balaituseko magalera. Eta paisaiekin batera, une haietan egon nintzen pertsona horiek guztiak. Pista asko ematen ari naiz.

Aste honetan, ekoiztetxearen eta partaideen eskuetan gelditu da gidoiaren zirriborroa. Grabaketei ekin baino lehen, pozgarria eta lasaigarria da egituratua edukitzea elkarrizketen nondik-norakoak. Pozik nago, halaber, protagonisten artean topatutako loturengatik, datu eta data batzuk bat egiten dutelako. Jakinda, gainera, grabaketek beti ekartzen dituztela ustekabe onak, are gehiago aberasten dutena proiektua. Mamia, alde batetik, eta bestetik azala: soinuak eta irudiak. Hor sartuko da ikus-entzunezkoen teknikarien magia, horren zain nago.

Hiru ataletan joango da banatuta hirugarren dokumental hau: “Mendian hil”, “Etxean ala ospitalean hil” eta “Mendian bizi. Hirian bizi”. Laugarren atala, berriz, epilogo mamitsua izango da, dedikatoria berezi batekin. Momentuz horrela.

Ortzemugan, Mendi Film 2020ko egunak zehaztuta ditugu, abenduaren 4tik 13ra. Bertigoa ematen dit, ezin uka, baina estimulua ezinhobea da aldi berean.

 

 

Prototxeloa

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

prototxeloaNonbaitetik ekin behar diogu proiektu berriari. Esate baterako soinu-bandatik. Arimaren musikatik. Eta hamaika aukeretatik, zergatik ez esperimentatzea. Zergatik ez konbinatu egurrezko musika tresna bi, bata tradizio klasikoarekin lotutakoa, nahiz eta prototxeloa ere izan daitekeen. Eta bestea, baserri mundutik kalera ekarritakoa azken hamarkada hauetan, Artze anaien eskutik lehenik eta behin.

Mendiko oihartzunak Himalaietakoak izan daitezke, gainera, baina baita askoz gertuagokoak ere. Edo adibidez Kilimanjarokoak. Musikaria bera ere eskalatzailea izan daiteke. Edo ikus-entzunezkoen kooperatiba batean lan egitea. Hileta zibilen mundu berrian sartu, gaztetxeetan, kontserbatorioan, tabernetan, martxan dagoen dokumental honen soinu-bandan…

Menditerapia. Musikoterapia. Biek garuneko eskuin hemisferioa garatzen laguntzen dute, intuizioarena, sormenarena, izpirituarena.

Leku batetik edo bestetik hasi, baina ilusioz.

 

 

Doluaren trilogia

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Zineman

Otsagabia19Urte berria martxan dago, eta horrekin batera proiektu berriak. Eta ilusioa. “Aulki Hutsak” eta “S(u/a)minetik Bakera” lanen osagaia izango den hirugarren dokumentala buruan, doluaren trilogia osatuko duena. “Mendian hil, hirian hil” elkarrizketa hura, Jorge Nagorerekin batera Gasteizen 2018an edukitakoa da abiapuntua. Santiago de Compostelatik bueltan piztu zitzaidan bulkada 2019aren amaieran (merci pour la magie, Marisa). Eta hilabete hauetan joan naiz elikatzen egitasmoa pentsatutako parte hartzaileekin. Dozena bat pertsona, hilabete honetan ondo finkatzen saiatuko naiz. Izen ezagunak, hainbeste ez direnekin batera.

Aurtengo Mendi Film Festival ere guztiz argigarria izan da, horixe baita gure helburu nagusia. Arteman Komunikazioa izango da aurreko bi dokumentaletan bezala ekoiztetxea. Gipuzkoa eta Nafarroa izango dira kokaleku nagusiak. Nepalgo bazterrak ere ez dira urruti egongo. Annapurna, Cho Oyu, Pumori, K2… Badaukat bereziki nori dedikatu, gainera. Eta gauza gutxi gehiago kontatu dezaket.

Pista asko laga dizuet dagoeneko…

Lehoinabarraren aztarnak

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Zineman

IMG_20191210_194758Doluak pluralean datozen prozesuak dira. Galera bakar batek inguruan eragiten duena ez da emaitza bakarra eta berdina. Inguruan zenbat pertsona egon, hainbat dolu eragin. Bakoitzak bere moduan kudeatzen du emozionalki eta arrazionalki.

Andoni Ormazabalek berba egitearen aukera hartu zuen Xabier anaia hil zenean Himalaietan, Nepal eta Tibeten arteko mugetan, Cho Oyu mendian. 2004. urteko urria zen. Eta hurrengo urtean dokumental batez erditu zen (bai, gizonok ere haurdun gelditu gaitezke): “Lehoinabarraren aztarna”. Aspaldi-aspalditik ikus-entzun nahi nuen, eta atzo Bilbon azkenean iritsi zen unea, Mendi Film Festival-aren barruan. Bejondeigula aretoa bete genuenoi.  

Batzuentzat ez zen lehenengo aldia, noski, Andonirentzat adibidez. Baina zirrara hor zegoen, nabarmen, Jabi Baraiazarra-k ere isladatu zuen aurkezpenean. Gainera, etxeko bi eduki zituen publikoaren artean Andonik. Anaiak parte hartu zuen dokumentalean bere garaian, baina ez ziren animatu ez bera ezta arreba ere solasaldian ateratzen. Euren amak oraindik ez du ikusi ikus-entzunezkoa. Bakoitzak bere moduan eramaten du, bistan da. Batzuetan urteak eta urteak behar dira. 

Argi dagoena da elurretako lehoinabarraren aztarna ez dela bakarra izan, singularrean, baizik eta pluralean. Xabi ezagutu zutenentzat pluralean, baita ezagutu ez genuenontzat ere.

 

PD.- Betigazte? Gazte hil direnak betirako gazte gelditu dira eta horrela gogoratuko ditugu, Jabik atzo esan zuen moduan.

Espiritualtasunaz

%A %B %e%q, %Y in Beste terapia batzuk, Bizi gara!, Humanizazioa, Mendian Hil Hirian Hil

ArantzazuGaur Arrasateko ospitalean, Juan Rodríguez lankideak (Familia Medikuntzaren R4 egoiliarra) saio kliniko bikaina eskaini digu “Espiritualtasuna zainketa aringarrietan” izenburupean. Hitz potolo hauek izpiritu asko uxatu ditzaketen arren,  “errukia” berbarekin gertatzen den moduan, gaurkoan bete-beteta egon da aretoa. Eta hori, hasteko, oso pozgarria izan da. Juanek ederto tira egin du SECPALeko espiritualtasun lan-taldeak egindako monografiatik, Enric Benito, Pilar Arranz, Javier Barbero, Ramón Bayés, Javier Barbero, José Carlos Bermejo, Iosu Cabodevilla eta Julio Gómez egileen artean ditugularik.

Espiritualtasuna edo galdera potoloak, bizitzaren misterioa eta heriotzarena. Planetaren sorreraren misterioa (planetaren suntsipenean hainbeste misteriorik ez dago). Bizitzaren esanahia. Nondik gatoz eta nora goaz? Txikitatik egindako galderak, larritasun existentziala sortzen digutenak, baina adinarekin berreskuratzen ditugunak. Are gehiago bizitzaren amaieran egonez gero.

Jaungoikoa hil eta gero, eta Juanek bineta mundiala ekarri digu gaurkoan (Marx, Freud, Nietzsche eta Darwin gangster moduan beltzez jantzita pistola banarekin), noraeza eta hutsaren sentimenduak orokorrak dira. Hortik Ekialdeko tradizioetatik etorritako heldulekuak, yoga, tai-chi, mindfulness, chikung eta abar luzea, kulturalki kristaua izan den gure munduan ondo txertatzen ari direnak. Eta oso lagungarriak izan daitezkeenak bizitzaren amaieran, bakearen eta orekaren bila, zentzuaren xerka. Ongi zabalduta daude zainketa aringarrien profesionalon artean. Ongi etorriak.

Bestela, nire uste ‘harroan’, kristautasunak badauka ehundaka urtetako ondarea oso aprobetxatzeko modukoa dena, boladaz pasata egon arren. Gregoriar kantua esate baterako, mantra modukoa egindakoa eta meditaziorako ezin hobea. Monasterioak eurak zure baitan biltzeko leku moduan, zarata guztietatik at. Etxetik hain gertu dauden aukera horiek guztiak.

Izan ere, eta galdera batekin amaituko naiz, zer d(ir)a sentitzen d(it)uzun hori(ek) Arantzazu bezalako paradisuan?

Mendian heriotza eta bizitza

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Mendian Hil Hirian Hil

elkarrizketanagoreSECPAL 2018 biltzarraren ateetan gaude, eta pasa den astean amaitu genituen honekin lotuta eta hirira begira egindako kultura ekitaldiak Gasteizen. Esperientzia itzela izan da, eta zikloa amaitzeko Jorge Nagorerekin egindako elkarrizketa egiteko zortea eduki nuen. Naturaltasuna eta hurbiltasuna izan ziren elkarrizketaren bi ezaugarri nagusiak, nire ustez pertsona askok baloratzen ditugunak. Eta bitxikeria bat, mediku bat kazetari bat elkarrizketatzen!

Jorgerekin konpartitu genituen Maria Coffeyren testu horiek, jakinimina piztu zuen liburutik. Jorgek elkarbanatu zuen gurekin haren ama hil zenean berak idatzitakoa, doluari buruzko bere hausnarketa batzuk, Iñaki Otxoa de Olzarekin bizitako hainbat pasarte. Mendian hil. Hirian hil. Mendian heriotza eta bizitza, hiltzeko lekua izan daitekeena, baita bizitzaz ondo disfrtutatzekoa. Mendia sendabidea, otoitz lekua, barneko bidaiak egiteko aproposa.

Pasa den astean Juanjo San Sebastianen hausnarketa hauek ez genituen komentatu, baina zorionez bibliografia ona eta zabala dugu aukeran honi guztiari buruz irakurtzeko. Plazer bat.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar