You are browsing the archive for Mendian Hil Hirian Hil.

Etena

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

50112966212_3ac97d7d0c_cHaurdunaldia aurrera doa, hor etenik ez dago, zorionez. Azken ekografian gorputzaren formak gero eta zehaztuago agertzen dira. Neskatila da MHHH, aurreko biak bezala (AH eta SB), hori ere zehatz badakigu. Eta ez da gehiegi falta, hirugarren hiruhilekoan sartu gara… Badakizue zer sentitzen den holakoetan, zuetariko batzuk bai behintzat.

Baina etena behar da. Urte gogorra izan da, arraroa, kezkagarria, ziurgabea. Behelainoan ibiltzea, gerizpean, itzal artean, zeuk aukeratuta, ederra da. Baina bertan eta horrela bizitzea ez hainbeste, inposatua denean, are gehiago arerioa ikusezina denean.

Atsedena hartu, ikuspuntua aldatu, paisaia berriak deskubritu, Illas de Sal, adibidez. Lagun zaharrarekin bertopatu, zer eta alaba jaioberria ezagutzeko, Africa. Penintsulako ipar-mendebaldeak ez du hutsik egiten sekula. Izan ere, MHHH han bertan sortu zen, kontzepzioa lurralde lainotsu zoragarri hartan gertatu zen duela 9 hilabete.

Boa viaxe ti tamén!

 

 

 

Aizarna-Tamu

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

SantaEngraziZazpigarren eta azken grabaketa egunean lehenengora itzuli ginen, borobila eginez. Felipe Uriarterekin hasi eta amaitu ditugu grabazioak, atzo hurbildu baitzen Aizarnara, Izan ere, berriro lanean ipini genuen, Suku Mayarekin nepaleraz berbetan jardun baitzuten biek. Felipe orain dela 40 urte baino gehiago hasi zen Nepalera bidaiatzen, eta hango hizkuntzekin izan duen zaletasunak fruitu eder hauek ekarri dituzte, dokumental honetan islatu nahi izan duguna.

Bestela, Sukuren istorioa zen atzoko elkarrizketa xede nagusietakoa, eta harekin batera Beñat Arrue  mendigoizale aizarnar gaztearena. “Pumori. Mendiaren alaba” (Iban Gonzalez, 2019) dokumentalean jasota daude bi istorioak, baina geurean beste ikuspuntu bat eman nahi izan diegu, puzzle zabalago batean txertatuta.

Atzoko igoera laburra izan zen, azpiko benta zaharraren ondoko aparkalekutik abiatu ginenez. Hala ere, material guztia igotzean konturatu ginen zein urrun gauden xerpa herriak Himalaietan egindako esfortzu itzel haietatik, tona horiek guztiak altuera haietan garraiatzen dituztenean. Suku bera lan hauetan ibili izan da nerabetan.

Orain dela 3 urte Euskal Herrira ekarri zuten Nepalgo Tamu herri txikitik Beñaten gurasoek, Pello Arrue eta Arantxa Gurrutxagak. Sukuk giltzurrun-gutxiegitasun aurreratua zuen, eta dialisia behar zuen bizirik jarraitzeko. Aizarnatik Donostiara joan-etorriak egiten egon da denbora honetan, harik eta pasa den otsailean giltzurrun-trasplantea Gurutzetan egin dioten arte. Tragediek batzuetan bigarren aukerak ekartzen dituzte, eta Beñaten heriotzak Pumorin nolabait ekarri dio bizitza Sukuri, bigarren aukera bat. Oparia izan da berarentzat, baita Arantxa eta Pellorentzat ere.

Bizitza krudela bezain eskuzabala izan daiteke. Aulki hutsek hutsik jarraitzen dute, inor ez da eseriko bertan, baina gertatu daiteke norbaitek gehitzea beste aulki bat mahaira eta bertan eseri. Norbait hori Suku izanez gero, alaitasuna, gaztetasuna eta  bizipoza ekarriko ditu mahai horretara. Bai, esker ona zirkularra izaten da sarritan.

Eguraldia lagun, euria eta lainoa alegia, atzo elkarrizketekin amaitu genuen. Orain muntaketa dator, pelikula baten beste lan handia bezain gozagarria.

Itsasoari begira

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

santarbaSeigarren egunean, Pagoetan aterperik ez, eta ezin izan dugu azkenean bertan grabatu. Muino txiki batekin ordezkatu dugu, Santa Barbarakoa. Eta Telmo Esnalek aukeratu zuen Torreoiarekin, gogoratuko zarete ba “Dantza” pelikularen ezkontza sekuentziarekin… Hor aterpe dotorea topatu genuen.

Aurreko astean bezala euria eta lainoak lagun, Felix Zubiak itxaropenak bete zizkigun. Apostu segurua zen, eta jorratu genituen gaien artean Xabier Leteren heriotza, intentsiboen unitateen humanizazioa eta geure inguruko mendiak egon ziren. Felixek badaki zer den modu intentsiboan bizi, eta horixe da dokumental honen mezu nagusietakoa. Opari gisa, bertso ederra bota zigun, jasota gelditu dena. 

Atzoko grabaketarako hilerri batean gelditzea erabat koherentea zen, hor agertu zitzaigun Iñigo Suberbiola, aspaldiko saltsakide, lankide eta musikaria. Etxean hil, baserrian edo kalean. Horri buruz, eskuineko hemisferioaz eta mendebaldeko munduaz solasean ibili ginen. Abesten ere ipini genuen, Santarbako zelai batean, itsasora begira. Bizitzari zuku-zuku ateratzea, hor erronka, irrikaz eta errukiz.

Sortu zen giroa oso atsegina izan zen lauron artean, eta jario naturala. Hainbeste, non Susana Llavina euskarara igarotzen zen ohartu barik haren katalan gozotik. Bartzelonako hizkera eta Vicekoa nahikoa desberdinak dira, eta hala da leku batean bizitzea (eta hiltzea) ala bestean. Ospitalean ala etxean. Mendian ikasten den guztiaz ere jardun genuen, jakina, Torreoia ordubetez geure etxea bihurtuta.

Bilbotik Zarautzera. Etxetik etxera. Hilabete honetan 5 urte beteko dira hona etorri ginela bizitzera.

“Azken arnasa ematen dugu eguzkitik eguzkira. Azken arnasa eman nahi nuke itsasoari begira”

 

Hitzordua tontorrarekin …Pagasarrin

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

pagasarrilainoaLaino, ipar haize eta euriarekin, hain zuzen ere behar genuena. Ura eguzkia bezain garrantzitsua da, landareentzat, animalientzat eta pertsonontzat, noski. Eta atzoko grabaketa ikusgarria izan zen horren aldetik. Ez dakit ez ote dugun ekarri kartelerako argazkia eta guzti.

Atzoko protagonista, Juanjo San Sebastian, Fika kaleko 4. portalean jaio zen, etxean. Pello eta Aiora, geure seme-alabak, Fika kaleko 12. atarian jaio ziren, ospitaletik igarota. Etxean jaio, ospitalean jaio, bi garai desberdinak. Ni neu Bilbon jaio ez nintzen arren, neure hirira itzuli nintzen atzo, ahal dudan bakoitzean egiten dudan moduan. Sarritan Pagasarrin egondakoa, atzokoa igoera berezi-berezia izan zen, Juanjorekin egindakoa.

Atxo Apellanizen heriotzarekin edukitako bizipenetatik abiatu ginen, K2ra bidaiatu ginen, hitzordua tontorrarekin geneukan. Karakorum eta Bilboaldea, tamainak axola du. Eta axola du bibak batean bizi dezakezun bakeak, mendian zeru azpian lo egiterakoan, hau izan da atzoko solasaldian gelditu zaidan mezu nagusietako bat. Axtxikin probatu dut nik bibakeatzea, Urkiola aldean, eta zoragarria da. Zer izan behar da 4.000 metrotan? 5.000tan? Axola du altuerak.

Axola du baita ere etxera itzultzeak, tontorrera igotzea bidearen erdia da. Felipek eta Juanjok argi laga digute. Eta egokitzea norberaren mugak erronketara, izan adinarengatik edo beste baldintza batzuengatik. Mendian eta hirian, herrian, kalean… Atzokoa Bilbao la Vieja-ko kaleetan amaitu genuen, San Antoneko zubiaren inguruan. Botxon euripean egon ez denak ez du Bilbo ezagutzen.

Hurrengo hitzordua, Pagoetako tontorrean.

 

 

Leku ona hiltzeko?

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

chooyuXabi Ormazabal 2004an hil zen 22 urterekin Cho Oyu menditik jaistean. Lau urte geroago, Iñaki Ochoa de Olza hil zen Annapurnara igotzean 2008an 40 urterekin (egun batzuengatik ez zituen 41 urte bete). 285 km daude zortzimilako batetik bestera. 85 km daude Urretxutik Iruñera. Zergatik distantziak neurtu?  Zergatik neurtu mendiak metrotan eta bizitzak urtetan?

Jorge Nagore Iñakiren laguna eta Esperanza Fraucaren semea zen. Rol horietatik abiatuta, solasaldi publikoa eduki genuen Gasteizen duela urte bi, SECPAL 2018 zainketa aringarrien biltzarraren ateetan. “Mendia hil. Hirian hil” zuen izenburua, eta helburua zen heriotza eta doluaren inguruko hausnarketa berezia hurbiltzea kaleko jendeari, dokumental honekin dugun berbera. Pasa den asteazkenean elkarrizketa hura berriro eraiki genuen, Esperanza (zein izen polita) eta Iñakiren kokaleku biografiko bitan, Pirinio aldeko Ariben eta Iruñeko Zitadelan hurrenez hurren. Irati ibaiaren xuxurla, trumoi urrunak eta enaren txioak izan ziren lagundu ziguten soinu batzuk. Ezpelaren usaina, hiriko zumarrena. Aezkoako haitzak, Gaztelu Berriko hormak.

Ariben etxearen kontzeptuaren adibide arimadun bat ezagutu genuen bertatik bertara. Eta hortik bidaiatu ginen Nepal aldera, eta denboran 12 urte atzera egin genuen (pasa den astean urteurrena izan da) erreskate saiakera hura berreraikitzeko, Iñaki bakarrik ez hiltzea arrakastaz lortu zuena. 14 pertsonako taldelana, bizitza hutsa. Ondorengo urteetan, SOS Himalaya fundazioaren lanak katea ez du eten. Are gehiago Nepalgo 2015eko lurrikararen ostean, baita 2020ko oraingo pandemiak hainbat espedizio bertan behera laga ostean ere.

Andoni Ormazabal, bestela, Xabiren anaia izan zen. “Lehoinabarraren aztarna” dokumentalarekin bidea zabaldu zion doluari, anaia hil eta hurrengo urtean. Prozesu pertsonal hauetan oso lagungarria da inguruan komunitate bat edukitzea, familia, lagun taldea, herri bat. Eta ondoren jarraitzen duen bizitzan mendizale gazteentzako beka eta mendi festa bana antolatzen badituzu, pertsona (Xabi) omendu ez ezik zentzua apur bat bilatzen diozu gertatutakoari. Tragediatik maitasuna, elkartasuna eta bizipoza piztea. Posiblea da, Urretxu-Zumarragan gertatzen da.

Andonirekin solasaldia leku magiko batean eduki genuen, harkaitzean sartutako Sandaili baselizako kobazuloan. Ojo Guareña Burgosen, San Juan de la Peña Huescan, Reignac Dordoinan, Predjama Eslovenian… eta Sandaili Araotzen (Oñati). Oso eskalada gune bisitatua da, eta horretarako denbora ere eduki genuen. Patxadaz eta momentuaz disfrutatzen. Mindfulness erabatekoa. Datorren astean hirugarren umea datorkio Andoni eta haren familiari,  aitatasunaz ere gogoeta egin genuen, bizitza badator. Beraz zeri buruzkoa da geure dokumentala, heriotza ala bizitzari buruzkoa?

Galdera gehiago: Himalaia al da leku ona hiltzeko? Eta bizitzeko? Aezkoa? Urola Garaia? Iruñerria?

 

PD.- Petti da bakarra, Izaskun Andonegirekin batera, errepikatuko duena “Aulki Hutsak”-etik hirugarren proiektu honetan. Abesti batekin, orduan bezala: “Azken aetzaren balada”. Betor lainoa, Arpeatik sigi-saga…

Zirkuluak mendian eta herrian

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

KurtzebarriHerniora igo nintzen lehenengo aldia duela 18 bat urte izan zen, Alkiza izan zen abiapuntua. Gurutze pilo bat zeuden tontorrean, benetan ematen zuen hilerri bat, behe-laino horrekin. Ez dut sekula horrelakorik ikusi beste inon. Orain dela urte gutxi batzuk Aldundiak erabakia hartu zuen gurutze horietako gehienak kentzeko, espazio publikoa denez, jende askok ez duenez begi onez ikusten heriotza hain lizunki plazaratzea. Atzo berriro igo nintzen Alkizatik hara gora.

Mendiek, gutxiago edo gehiago, deitzen naute. Kurtzebarrik (argazkian) pilo bat adibidez. Batzuk, erakargarriak bezain beldurgarriak dira. Eta Balaitus da horietako bat niretzat. Mikel Cresporentzat, erakargarritasuna zen nagusi. Eta zoriontsua izan zen hara gora iristea lortu zuenean. Ibilaldiaren bigarren erdia, hala ere, ez zuen amaitu. Gutariko inork ez du benetan imajinatu ere egiten zer den guraso batzuentzat horrelakorik gertatzea. Atzo hurbildu nintzen Juxe Zuazua eta Txema Cresporen minera, grabazio erabat emotiboa izan zen, eta esango nuke bakerako bidean ondo doazela. Anai-arreben mina, bestela, sarritan ahaztutakoa da. Ez atzo.

Egileor baserriko ganbaran egin genuen grabaketa, itzela lekua. Antonio Zuazuaren jaiotetxean, Mikel eta Lideren aititea. Eta Izaskun Andonegiren ahotik entzun genuen zein onuragarriak izan daitezkeen dolu kolektiboak dolu prozesu pertsonaletan. Horren testigantza jaso genuen atzo Aretxabaletan, eta datorren astean Iruñean eta Urretxun ere beste hainbeste gertatuko da. Richter eskalako dolu kolektibo erraldoia egon bada Herri honetan, bertako Felix Iñurrategirena izan da. Iñaki Otxoa de Olzarena beste adibide on bat da. Baita Xabier Ormazabalena ere, bakoitza bere tamainan.

Zirkulua apur bat borobiltzeko, soinu-bandan lanean dagoen pertsona, Eñaut Zubizarreta txelo-jolea, Mikelen herrikidea ez ezik haren monitorea eta soka-laguna izan zen. Eta ez hori bakarrik, Eñautek jo zuenez Mikelen aldeko hiletan.

Bistan da, esker ona zerbait zirkularra da.

Etxeko sua

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

subaxuaGauza gutxi ezagutzen ditut nik su baxu bat baino hipnotikoagorik eta atseginagorik. Gainera telebista, telefonoa edo internet baino osasungarriagoa da, bururako behintzat.

Ez naiz gogoratzen ea tximiniarik zegoen “Betelu” jatetxean, Madrilgo bihotzean. Leku abegikorra zen, jantoki txikiarekin eta, atenditzen, oso pertsona atseginekin. Geure Diasporako urte haietan EHko zati bat, arnasgune emozional bat. Hori baino gehiago, hortik gertu bizi zen Lesakan jaiotako osaba bat, aitaren lehengusua. Eta jatetxe hartan bertan ospatu genuen gurasoen ezkontzaren 25. urteurrena.

Ama 1941ean, aita 1942an eta Felipe 1944an jaio ziren. Betelu hartatik hemengo eta gaurko Betelura. Gaintzara. Balerdi azpira, Mallopera. Felipe Uriarte izan da atzo  lehenengo elkarrizketatua dokumentalerako. Nekez topatu dugu paisaje ederragorik hurrengo asteetan, edo etxe ederragorik, su baxua eta guzti. Gaintza, Intza, Azkarate… Gainera zonaldearekin lotura biografiak ditu ostiralean elkarrizketatuko dugun beste aspaldiko lankide batek.

Eta non dago Feliperen etxea? Gaintzan, Oñatin, Pasaia Donibanen? “Etxea ez da jaio zinen lekua. Etxea da ihes egiteko zure saiakerak amaitzen diren lekua”, idatzi zuen Naguib Mahfuz-ek. Oso identifikatuta sentitzen naiz esaldiarekin. Susmatzen dut Felipe apur bat ere bai.

Beste modu bietan esanda:

“Etxeko sutondoa, norberaren ariman beti pizten da”

“Gure etxean sua batu eta aingeruak sartu”

Grabaketei ekiteko prest

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

DSC05578Askatasuna berreskuratuko dugunean, bistan da, mendira itzuliko naiz irrikaz. Bien bitartean, etxe barruko arrastatzeak bere fruituak eman ditu dokumentalerako, hala gidoia sendotzeko eta aberasteko, nola soinu-bandari ekiten hasteko.

Etxetik mugitu barik bidaiatzea, aditua naiz horretan, eta pandemia garai honetan are beharrezkoagoa daukat. Honi esker, Nepal aldean nabil txangoak egiten. Himalaiako ekialdean, Everest, Pumori eta Cho Oyu inguruetan, eta erdialdean, Annapurnan. Baita mendebaldean ere, Karakorumen, Baltistanen, K2 mendiaren parajeetan.

Noski, tamainak ez du axola, eta Tenako ibarrera itzuli naiz, Tramacastilla, Sandiniés, Sallent, Lanuza eta Pirineos Sur jaialdi haietara. Anayetera, Respomusoko aterpetxera, Gran Fachako tontorrera eta Balaituseko magalera. Eta paisaiekin batera, une haietan egon nintzen pertsona horiek guztiak. Pista asko ematen ari naiz.

Aste honetan, ekoiztetxearen eta partaideen eskuetan gelditu da gidoiaren zirriborroa. Grabaketei ekin baino lehen, pozgarria eta lasaigarria da egituratua edukitzea elkarrizketen nondik-norakoak. Pozik nago, halaber, protagonisten artean topatutako loturengatik, datu eta data batzuk bat egiten dutelako. Jakinda, gainera, grabaketek beti ekartzen dituztela ustekabe onak, are gehiago aberasten dutena proiektua. Mamia, alde batetik, eta bestetik azala: soinuak eta irudiak. Hor sartuko da ikus-entzunezkoen teknikarien magia, horren zain nago.

Hiru ataletan joango da banatuta hirugarren dokumental hau: “Mendian hil”, “Etxean ala ospitalean hil” eta “Mendian bizi. Hirian bizi”. Laugarren atala, berriz, epilogo mamitsua izango da, dedikatoria berezi batekin. Momentuz horrela.

Ortzemugan, Mendi Film 2020ko egunak zehaztuta ditugu, abenduaren 4tik 13ra. Bertigoa ematen dit, ezin uka, baina estimulua ezinhobea da aldi berean.

 

 

Prototxeloa

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

prototxeloaNonbaitetik ekin behar diogu proiektu berriari. Esate baterako soinu-bandatik. Arimaren musikatik. Eta hamaika aukeretatik, zergatik ez esperimentatzea. Zergatik ez konbinatu egurrezko musika tresna bi, bata tradizio klasikoarekin lotutakoa, nahiz eta prototxeloa ere izan daitekeen. Eta bestea, baserri mundutik kalera ekarritakoa azken hamarkada hauetan, Artze anaien eskutik lehenik eta behin.

Mendiko oihartzunak Himalaietakoak izan daitezke, gainera, baina baita askoz gertuagokoak ere. Edo adibidez Kilimanjarokoak. Musikaria bera ere eskalatzailea izan daiteke. Edo ikus-entzunezkoen kooperatiba batean lan egitea. Hileta zibilen mundu berrian sartu, gaztetxeetan, kontserbatorioan, tabernetan, martxan dagoen dokumental honen soinu-bandan…

Menditerapia. Musikoterapia. Biek garuneko eskuin hemisferioa garatzen laguntzen dute, intuizioarena, sormenarena, izpirituarena.

Leku batetik edo bestetik hasi, baina ilusioz.

 

 

Doluaren trilogia

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Zineman

Otsagabia19Urte berria martxan dago, eta horrekin batera proiektu berriak. Eta ilusioa. “Aulki Hutsak” eta “S(u/a)minetik Bakera” lanen osagaia izango den hirugarren dokumentala buruan, doluaren trilogia osatuko duena. “Mendian hil, hirian hil” elkarrizketa hura, Jorge Nagorerekin batera Gasteizen 2018an edukitakoa da abiapuntua. Santiago de Compostelatik bueltan piztu zitzaidan bulkada 2019aren amaieran (merci pour la magie, Marisa). Eta hilabete hauetan joan naiz elikatzen egitasmoa pentsatutako parte hartzaileekin. Dozena bat pertsona, hilabete honetan ondo finkatzen saiatuko naiz. Izen ezagunak, hainbeste ez direnekin batera.

Aurtengo Mendi Film Festival ere guztiz argigarria izan da, horixe baita gure helburu nagusia. Arteman Komunikazioa izango da aurreko bi dokumentaletan bezala ekoiztetxea. Gipuzkoa eta Nafarroa izango dira kokaleku nagusiak. Nepalgo bazterrak ere ez dira urruti egongo. Annapurna, Cho Oyu, Pumori, K2… Badaukat bereziki nori dedikatu, gainera. Eta gauza gutxi gehiago kontatu dezaket.

Pista asko laga dizuet dagoeneko…

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar