You are browsing the archive for Oroimenean.

Adeitasuna

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Onkologikoak ez direnak, Oroimenean

gardelGabonetan James Stewart blogera ekarri genuen, 1940ko hamarkadako pelikula eguberritar eta gogoangarri harengatik, “It’s a wonderful life” alegia, “¡Qué bello es vivir!” gaztelerazko itzulpenean. Stewartek aktore dotore eta adeitsuaren rola eduki zuela esan dezakegu, Carlos Gardelek (argazkian) musikaren munduan hartu zuen antzeko moduan. Garaikideak izan ziren biak ala biak, bata hegoamerikarra eta bestea iparamerikarra.

Hego Amerikatik ere itzuli zen aspaldian gurera L., ospitale honetan ezagutu nuen eta urteak betetzen joan da, gaixotasun asko gaindituz edo haietara egokituz. Aparteko gasolina zuen gaixoa zen, zalantzarik gabe, familia ingurune bikainetik hasita, kalean lagunartea, futbolaren zaletasuna, eta gauza guztien gainetik jendetasuna, adeitasuna edo gizalegea erakusten zuen modu nabarmenean L.-ek. Neure belaunaldiko jendeak galtzear dugun balorea (belaunaldi berriek hiztegian begiratuta ere kontzeptua arrarotzat hartuko dutena). Pertsona baten barruko dotorezia erakusten duen balorea, beste garai batekoa tamalez.

Atzo amaitu zen Espainiako football Ligako lehen itzulia Lehen Mailan, eta L.-en eta neure taldeak zenbaki ezin hobeak sinatu ditu, kualitatiboki hainbat partida gogoangarri eginda, ikusle moduan disfrutatzeko modukoak. Horrela hil zen gaur zortzi L. jaioterrian, 90 urte baino gehiagoko bizi-ibilbide gogoangarria atzean utzita, dotore, adeitsu, zaratarik atera barik. Heriotza onartuta eta bakean.

Chapeau!

Eten barik

%A %B %e%q, %Y in Oroimenean

lesakaHelmuga, abiapuntua eta topagunea. Hiruetatik apur bat dauka herri honek niretzat (guretzat). Atzoko topaketa antolatu duenak argi zeukan hiletetatik haratago bazegoela biltzea, elkarrekin egotea eta aurrez joandakoak oroitzea. Transmititutako guztiarekin eten egin gabe. Bizitzan aurrera, zirimiri azpian Zubigainekoa dantzatzen neguaren amaieran, zergatik ez?

Eta oroitzea, bai noski. Alzheimertar proposamenen aurrean entzungor, ez dugulako ahaztu behar, ez dugulako ahaztu nahi. Erabat alderantziz, oroimena delako barne-bakerako bidea. Elkarbizitzaren giltza.

Aitaren eguna izan zen atzo, eta gure artean oso present egon zen gure aita, norbaitek esplizituki aipatu zuen moduan. Ondorengoei ondarea transmititzea tokatzen zaigu (zait), martxoaren 19a egunero delako. Esker onekoak garelako.

Stille hjerte

%A %B %e%q, %Y in Onkologikoak ez direnak, Oroimenean, Zineman

stillehjerteDaniar film hau 2014ko Zinemaldian estreinatu zuten, eta ordutik ikusteko gogoekin egon naiz, lankide batek biziki gomendaturik. Aukera etorri zait azkenean Gasteizko zineforum baten bitartez, duintasunez hiltzeko eskubidea defendatzen duen elkarte baten bidez, eutanasia eta lagundutako suizidioaren aldekoa.

Hori da hain zuzen ere pelikularen muina, eta inguruko mataza osatzen dute familia baten barruko harremanek, Alboko Esklerosi Amiotrofikoak jotako emakume baten duintasun sendoak, maitasunak gidatutako erabakiek, Danimarkako bazter bakarti eta idilikoak. Hasiera-hasieratik ama ikusi dut islatuta pantailan, aita, arreba, anaia, emaztea, geure seme nagusia eta neure burua bera. Ez zuzenean pelikulako pertsonaiekin lotuta banan-banan, baina bai bakoitzetik apur bat.

Asko dago hausnartzeko hau bezalako lana ikusi eta gero, “Mar Adentro” (2004) edo “Miele” (2013)  pelikulen ildo beretik. Zein berde dagoen gure jendartea, eta atzetik zein berde legeak eta politika. Munduko oso toki gutxitan legeztatuta daude praktika hauek, ezta Danimarkan ere, eta beti ere Lehen Munduan. Baina hori baino askoz lehenago guztiz txundigarria da  morfinaren eskugaragarritasunari dagokionez mapamundia ikustea. Klik eginda ondo ikusten da munduko herrialde gehien-gehienetan morfina ez dela iristen mila miloika herritarrengana.

Bihotz isil gehiegik ez dute aukerarik ezta duintasun pittin bat edukitzeko ere, ezta bizitzaren amaieran ere.

Eguberri urdinak

%A %B %e%q, %Y in Dolua, MikroIpuinak, Oroimenean, Osatzaile zauritua

gabonakubanZaila izango da aurten Gabonak ospatzea. Eguberria zerbait baldin bada umezaroa da, geure hirurona aspaldian atzean gelditu zen eta Igorrek eta Pellok euren haurtzaroaren etapa hori gainditu dute jada. Etxeko sutondo barik aulki hutsak garrantzitsuegiak dira aurten, geure artekoa apurtu da eta, kristalezko puskak batzeko makurtu bagara ere, gaitza izango da anaitasunari eustea.

Euria egingo bazuen sikiera, hotza, freskura, behelainoa. Baina ez, eguraldiak ere momentuz ez du batere laguntzen. Ezer ez da berdin ezta kontu horietan ere. Eta urri, azaro eta abenduko hilabeteak atzera nork itzuliko dizkigu ez dakigu gainera, inoiz gertatzekotan.

Galerak pisutusuegiak dira batzuetan, oskarbi urdinarekin batera arima ere dundu kolorekoa dagoenean. Badakigu elurra egin behar duela, zerua itsaso zikin bat izango dela berriro. Batzuetan gertatzen dira horiek ere.

Sutondoaren bila mendebalderantz aurten. Agian ura ere topatuko dugu azkenean.

 

Buzzin’ in my head: Euriaren zain.

Arimen Eguna

%A %B %e%q, %Y in Antropologia apunteak, Bizi gara!, Oroimenean

 

800px-Jakub_Schikaneder_-_All_Souls'_Day

“Beti iruditu izan zait denik bertsorik zailena dela eskelakoa. Eskakizun dexente izaten ditugu eta abailune hori jasaten ari denari nekez esango diozu ezetz. Baina baiezkoarekin hasten dira arazoak. Izan ere, ez baita distantzia oneko hilik. Hurbilekoa bada, den-dena adierazi nahiak eta bikaintasunaren bila derrigor ibiltze horrek kamusten zaitu. Urrutikoa delarik, hasten zara bila eta inpostore sentitzen, beste batek hain eder ez izan arren zinez eta egiaz esango zituzkeen gauzak esaten.”

Andoni Egaña. “Nola agurtu.”

“Maite dut gaurko eguna, gaurko egunean beren hildakoei loreak eramaten zizkieten hildakoak baditudalako. Maite dut gaurko eguna, ohitura bat galdu ondoren, horixe baino ez zaidalako gelditzen.”

Anjel Erro. “Omiasandu.”

“Bizitzaren azken egunetan artearen edertasuna sentitu nahi dute zenbait gaixok. Donald Amsterdameko Rijksmuseumera eraman zuten elkarteko boluntarioek. (…) Rembrandten koadro baten aurrean gelditu zen Donald. Ez zuen ordura arte ikusi. Lana amaitu gabe omen zegoen pintorea hil zenean. «Bizitza bat inoiz ez da amaitzen. Nire bizitza amaitu gabe dago, eta koadro hau ere amaitu gabe dago», esan zuen.”

Jose Maria Pastor. “Azken eguna Rembrandtekin.”

 

Oroimina

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Oroimenean, Osatzaile zauritua

saudadeInork ez daki zehatz-mehatz zer den, baina uste dut hauxe dela zehazki sentitzen dudana, azken aldi luzeotan. Dolumina, jendemina edota herrimina, norbaitekin edo norabait ezin garenean itzuli… zelan itzuliko genuen? Hori baino are urdinagoa, dunduagoa eta bluagoa den sentimendu goibela.

Larregizko oroimena, oroimina. Haurtzaroko aberri urruna. Galdutako heldulekuak. Segurtasun eza. Umezurtza izan umea izan barik.

Herri migratzaileek hain ondo deskribatutako sentimendua, galiziar-portugesak, galestarrak, errumaniarrak…

hiraeth (welsh language):  a homesickness for a home to which you cannot return, a home which maybe never was; the nostalgia, the yearning, the grief for the lost places and the people of your past.

Buzzin’ in my head: “Sodade” (Césaria Évora&Elefhteria Arvanitaki).

Omenezkoak

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Oroimenean

iñakibeitia“Zure familiak beti gogoan edukiko zaitugu”. Edo “zure lagunok ez zaitugu inoiz ahaztuko”. Batzuetan ez dira hitz hutsak, eta badago jendea omenezko erritoak huts egin barik egiten dituena, urtero loreak ipintzen dituena errepide bazter edo hilerri batean. Are gehiago, benetan betirako egindako oroigarriak. Plaza publiko batean oroitarria, kale baten izena pertsona baten oroimenez, … edo beso batean egindako tatuajea hildako pertsona maitearen izenarekin.

Blog honetan menditerapiaz hitz egiteko beti prest egongo gara, eta oraingoan omenezko mendi martxa baten berri jasotzeko. Iñaki Beitia gogoan Urretxu, Zumarraga, Antzuola, Bergara eta Azkoitiako lurraldeetan egindakoa. Aurtengoa 19. edizioa da, eta neuk lehenengo aldiz parte hartuko dut.

Bizi gara!

MDCCCCLXIX

%A %B %e%q, %Y in Oroimenean

1969Georges Pompidou, Olof Palme, Willy Brandt eta Anwar-el-Sadat izendatu zituzten presidente, besteak beste, eta Neil Armstrongek Ilargia zapaldu zuen.

Woodstock jaialdi erraldoia antolatu zuten NY-en, “Tommy” rock opera aurkeztu zuen The Who talde londondarrak eta The Pink Panther Show” ipini zuten lehenengo aldiz AEBetako telebistan.

Boris Karloff, Judy Garland, Ho Chi Minh eta Ignacio Aldecoa hil ziren alde batetik. Eta bestetik Michael Schumacher, Steffi Graf, Javier Bardem eta Lutxo Egia jaio ziren. Baita Alberto nire anaia ere.

Urte hartan Elisabeth Kübler-Ross psikiatra suitzar-estatubatuarrak argiratu zuen “On Death and Dying” (“Heriotzaz eta hiltzeaz”) liburu famatua, mugarria izan dena psikologia eta zainketa aringarrien historian.

 

Buzzin’ in my head: “Summer of ’69” (zuzeneko bertsioa).

Omayra Sánchez

%A %B %e%q, %Y in Oroimenean, Osatzetik Arintzera

omayrasanchez1980ko hamarkada bete-betean bizi izan zenuten guztiok gogoratuko zarete ziur aski argazki honetaz, begi horietaz eta neskatoaren izenaz. 13 urte neukan telebistan irudi latz horiek ikusi nituenean, mundu osoa hunkituta utzi zuten irudi horiek.

Labur-labur, 1985eko azaroa zen Nevado del Ruiz sumendia lehertzean Armero herrian (Tolima, Kolonbia) 25.000 pertsona inguru hil zirenean. Omayra hildako horietako bat izan zen, gezurra zirudien arren bere aldameneraino joandako pertsona guztiek ezin izan zuten zegoen putzu horretatik erreskatatu. Hiru eguneko bere hilzoria ezagutu genuen kazetari horien bidez, zer pentsatzen zuen, eduki zituen aluzinazioak, eutsi nahi zion itxaropena… 13 urte zeukan berak ere bai.

Isabel Allendek “De barro estamos hechos” istorio laburra idatzi zuen eta Azucena zen fikzio horretan Omayra. Rolf Carlé, bestela, azken momentua arte ondoan eduki zuen pertsonaia zen, ahalegin guztiak alferrik egin zituena zulo horretatik ateratzeko. “Hainbeste min jasan ezin zuenean, neskatoa behingoz hiltzearen alde isilik otoitz egin zuena. Dena amaitu zenean salbamendu-jaka kendu ziona, betazalak itxi, bularraren aurka minutu batzuetan estutu eta azkenik askatu zuena. Azucena astiro-astiro lokatzetan behera murgilduz desagertu egin zen.”

Horixe da geure lana, hain zuzen ere. Salbatu ezin dugunaren aldamenetik ez joatea, bakarrik ez uztea azken momentua arte.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar