You are browsing the archive for S(u/a)minetik bakera.

Non dago enpatia?

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera, Zineman

mikelzabalzaGizaki guztiok enpatiarako gaitasuna dugu, garatuagoa edo ezkutuagoa. Nire ustez, beste pertsona baten oinetakoak jantzi eta eurekin ibiltzea da bizitzan izan dezakegun esperientziarik ahalik eta interesgarrienetakoa.

“A la sombra del nogal” liburua ez baduzu irakurri, egitera animatzen zaitut, konbentzimendu osoarekin. Ion Arretxeren zapatak ipintzeko kuriositatea baldin badaukazu, animatzen zaitut. Torturari buruzko Biblia txiki bat da, eta bertan umorea behin eta berriz topatuko duzu, gezurra badirudi ere.

Ion “Non dago Mikel?” dokumental bikainean agertzen da, Amaia Merinok eta Miguel Angel Llamasek zuzendutakoa. Pelikularen pasarte batean, Ion Arretxek enpatia zantzuak bilatzen zituen Intxaurrondoko kuartelaren barruan, gizatasun zantzuak, infernuaren erdian. Gizakiak gizakiarekin bat egiteko ahalegina da, desesperatua agian, baina hor dagoena. Ziur aski bahitutako guztiak bahitzaileekin saiatutako ahalegin antzekoak dira, bidenabar.

Mikel Zabalza dokumentalaren protagonista nagusia da (argazkian), bestela, eta berak pairatutako torturak (eta Ion Arretxe eta beste pertsona batzuenak) 1985eko azaroan gertatu ziren. Desagertutzat jo zuten eta hainbat egun igaro behar izan ziren gorpua topatu arte. Nebulosa ilun batean egon da hamarkada hauetan guztietan orbaizetarraren bizitzaren amaiera, horrek familiarentzat dakarren sufrimenduarekin.

1985eko azaroaren 26a Mikelen erailketaren eguna da. 1970-80ko hamarkadetan akzio-erreakziozko dinamika basatiak errepikatzen ziren, mendekuaren ekintza gordin eta gupidagabeak. Egun hartan, ETAk José Herrero guardia zibil erretiratua erail zuen Lasarte-Orian, taberna batetik semearekin ateratzen zenean. Bezperan, Rafael Melchor eta José Manuel Ibarzábal militarrak erail zituzten ametrailatuta Donostian autobus batean beste lankide batzuekin batera  joaten zirenean. Azaroaren 25ean ere, Isidoro Díez guardia zibila akabatu zuten Pasaiako portuan.

Begia begi truk. 1975eko urriaren 5ean ETAk Jesús Martín, Juan Moreno eta Esteban Maldonado guardia zibilak erail zituen Arantzazuko santutegiaren inguruan. Hurrengo egunean, Kanpazarko mendatean BVE-k Iñaki Etxabe akabatu zuen, familiaren aurrean.

Hortza hortz truk. 1981eko otsailaren 6an ETAk José María Ryan ingeniaria erail zuen, egun batzuk bahituta eduki eta gero (Lemoizko zentral nuklearrean lan egiten zuen Jose Mariak; “El ruido de entonces” liburua kaleratu berri du honi buruz Anton Arriolak). Urte hartako otsailaren 13an, Joxe Arregi asteasuarra atxilotu eta  torturatu zuten poliziek Madrilen, eta egun batzuk geroago hil zen horren ondorioz. (Urte hartako otsailaren 23an guardia zibil eta militarren talde batek estatu kolpe bat eman zuten Madrilen).

Mikel Zabalzak eta Iñaki Etxabek loturarik ez zeukaten ETArekin, Joxe Arregik bai. Hainbeste aldatzen du edukitzeak ala ez edukitzeak? Guardia zibila edo militarra izateak ala ez izateak?

Ez begiratzea, bistan da zein den modurik hoberena enpatiarik ez sentitzeko. Eta begiratuta ere, ez ikustea. “Ojos que no ven...”. Irakurtzea arriskutsua da zentzu horretan, zeozer sentituz gero enpatia garatu dezakezula. Eta, are arriskutsuagoa, errukia adieraztea.

Hau guztia idatzi dut Mikelen dokumentala ikusi eta entzun eta gero. Halaber, zainketa aringarrietako kontsultan gizon bat, guardia zibila izandakoa, atenditzen hasi eta gero.

Herriak ez du barkatuko

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Literaturan, S(u/a)minetik bakera

HerriakEzDuBarkatukoBarkamena ez da postmodernitatean “trending topic”. Hitzak gainean dauka zama bat, eta kontzeptu zaharren ganbaran sartu dugu. Baina egia da, sarritan, asko kostatzen dela barkatzea. Irati Goikoetxearen liburuko pertsonaia nagusietakoa Oihana da, aita ETAk hil zutena, ziotena. Liburuaren hasiera horrela esaten dio amari: “Nik ez diet inoiz barkatuko“. Hain zuzen ere, barkamena da doluaren eginbeharretako bat, baina “Oihanak ez du batere landu bere mina. Eta garrantzitsua da dolua ondo egina izatea“.

Hasieratik, “fikziozko” istorio honetan, gauzak ez ziren ondo egin. Berri txarrak emateko modutik bertatik: “Denek jakin zuten berak baino lehenago bere aita hil zela“. Badaude gainera, indarkeriarekin lotuta, oso elementu bereziak, eta ezohikoak gutako gehienontzat. Eta bizkartzainarekin bizitzea da horietako bat. Latza iruditu zait beti. Enpatiari dagokionez: “Ez da erraza aita hil dioten pertsona baten tokian jartzea“. Oihana zorrotza da: “Ezinezkoa da“. Errazagoa da, ordea, biktimen senideen artean. Oihanak hildako guardia zibil baten aita hori ezagutu zuenean bezala: “Beldurra antzeman zion zerion lurrinari. Eta arantzak zilborrean“.

Doluaren mina modu sakonean aztertzen du Irati Goikoetxeak liburuan, lan bikaina egiten du: “Beti pentsatu izan du Oihanak min fisikoa definitu ezin daitezkeen beste min batzuk arintzeko izan zela sortua“. Beldurraren aurrean: “Minaren beldur denak beldurrak ezkutatu eta minak jartzen ditu agerian“. Are gehiago:  “Eta hori beharrezkoa du minaren beldur denak, minaren hitzorduetara garaiz eta arretatsu iristea“. Xeheago: “Barruko mina mingarria da, azalekoak erre egiten du, eta norbaiti mina kontatzen diozunean, azala da sumintzen dena“. Eta desio bat: “Urtu zitekeen mina horrela“, izozkia urtzen joaten den moduan.

Denborak sendatzen du dena? “Denbora kontua da” medikuak Oihanari. “Itota bizitzen ikasi du Oihanak. Komunean sartzen da helduleku bila. Korrika egitera joaten da bestela“. Heldua, baina umezurtz: “Aita bat behar dut“. Hori bai: “Beti ez dago zerbait egon zen tokian beste zerbait egon beharrik“.

Bizizalea den pertsona bat hiltzea: “Denok maite dugu bizitza, baina batzuk maitasuna diote, eta beste batzuk maitemina. Aitarena sua zen“. Oihanaren aitak errepikatua: “Benetan ederra da bizitza“.

Doluan dagoena maiz bakarrik gelditzen da: “Bakardade hau traidorea da oso, hizketan hasten da eta ez da isiltzen. Non da jendea?” Are gehiago indarkeriaren testuinguruan: “Nire etxea lagunez beteta egoten zen beti. Denak desagertu ziren, den-denak“. Zure emozioek lagunduta, hori bai: “Emozioak poltsiko batetik bestera alda zitezkeen kristalezko kanika koloretsuak zirela pentsatzen zuten“.

Herriko hormak, nonbait, ez dira denonak: “Ezin zuen ulertu, ezin zuen jasan, ezin zuen onartu hormetan zintzilik zeuden preso herritarren argazki erraldoien ondoan bere aitarena ez egotea“.

Hildakoek zenbat urte dituzte? Zahartzen jarraitzen al dute?“.

Lan bikaina, Irati. Mila esker.

 

“Minari erreparatzean mina erreparatzen da. Eta elkarbizitza elkarrekin bizitzea da, eta ez elkarren ondoan”.

Soinu-banda

%A %B %e%q, %Y in Aulki Hutsak, Mendian Hil Hirian Hil, Musikan, S(u/a)minetik bakera

soinubandaMusika da pelikula baten arima. Gorputz eder bat izan dezakezu, irudi zoragarriak bai eta gidoi bikaina ere, baina izpiritua soinu bandak ematen dio. Arima beltza, zuria, berdea, gorria edo urdina. Horrela izan zen “Aulki Hutsak”-ekin (Gorka Urbizu-Katamalo, Anari, Ruper Ordorika, Gari eta Petti). Eta horrela izan zen “S(u/a)minetik bakera”-rekin ere, Mudoh-k propio sortutako soinu bandarekin, esperimentazioaren bide elektronikoetatik.

MHHH azken katebegi honetan, irudi bakar bat grabatu baino lehenago ere, musika nondik nora joango zela erabakita genuen. Prototxeloa hitza ikasi genuen garaia zen, 2020ko martxoa (gogoratzen non zeunden/geunden?), eta maiatzean hasi ginen grabaketekin. Kontua da Eñaut Zubizarreta, musikagilea ez ezik, eskalada monitorea dela. Mikel Crespo herrikidearen sokalaguna izan zen, eta haren aldeko hiletan txeloa jotzen jardun zuen. Mendian eta h(il)errian lagun. Arimaren zati handi bat Eñautek eman dio beraz filmari. Eta aste honetan argitaratu egin ditu abestiak disko batean (ikus argazkia), Forbidden Colours diskoetxe bizkaitarrarekin.

Eñautenarekin batera, Audio Network-etik hautatutako musika piezek osatzen dute puzzlea. Interesgarria da kanta guztien izenburuak irakurtzea, zein kontzepturen inguruan dabilen mamia iragartzeko: Agurra, hileta, requiem (birritan), azkena, mina, hauskortasuna, argitasuna, itxaropena, profezia. Bestela, seigarren kantak bakarrik ditu letrak, besteak instrumentalak dira.

Hamalauak bilduta, hemen duzue dokumentalaren abesti guztien zerrenda, musikagile guztiek egindakoak. 45 minutu inguruko soinu banda ederra:

  1. Badoie (Eñaut Zubizarreta): 03:00.
  2. Burial Grounds (Jordan Gagne): 02:43.
  3. Hotza (Eñaut Zubizarreta): 02:04.
  4. Agur (Eñaut Zubizarreta): 02:31.
  5. Requiem (Eñaut Zubizarreta): 03:04.
  6. Azken aetzaren balada (Petti): 05:07.
  7. Requiem of the Streets  (Dave James & Keith Beauvais): 02:28.
  8. Fragile Wonder (Paul Mottram): 02:59.
  9. Egunak argitu du berriz (Eñaut Zubizarreta): 02:27.
  10. Himalayas (Jordan Gagne): 02:55.
  11. Polepole (Michael Levine & Bijan Olia): 03:13.
  12. Hopeful Progress (Paul Mottram): 02:23.
  13. Fateful News (Luke Richards): 02:34
  14. Oinaze (Eñaut Zubizarreta): 04:55.

 

“Isiltasunaren ostean, musika da hurbilen dagoena adierazezina azaldu ahal izateko”. Aldous Huxley.

 

PD.- Hiru dokumentalen soinu bandei buruz, Radio Vitorian (30 minutu, gazteleraz).

PD’.- Eñaut Zubizarretari egindako elkarrizketa Naiz Irratian (10 minutu, euskaraz).

Murugainetik Murumendira

%A %B %e%q, %Y in Aulki Hutsak, Mendian Hil Hirian Hil, S(u/a)minetik bakera

MuruakZinema asmatu baino askoz ere lehenago, historian dexente atzeraka eginda, gizakiek mundua interpretatzen zuten mitotik. Mitologia hortik dator, eta horren arabera, Murugainen herensuge bat bizi zen, Mondragoe herriko ikurra hain zuzen ere. Murumendin, bestela, Mari bizi zen, etxea Goierritik kanpoko beste mendi batzuetan ere bazeukan Dama bera.

Mitoaren aurrean zientzia joan da garatzen gizakia mendez mende. Baina, gaur egun ere, badaude hainbat esparru zientziaren irismenetik kanpo oraindik ere (zorionez) gelditzen direnak. Heriotza bezain esparru misteriodunak. Edo maitasuna, dolua ahalbidetzen duen osagai nagusia. Honi buruz hitz egiten dugu bete-betean MHHH pelikulan, eta hausnarketa hauek, normalean, adin batetik behera oso urrun gelditzen dira, Horregatik izan zen hain pozgarria Arrasateko Amaia Antzokian hainbeste gazte ikusi izana (benetako gazteak, 20-30urtekoak).

Juxe Zuazua animatu zen solasaldian parte hartzen, eta isiltasuna eta errespetua zabaldu ziren. Une zirraragarriak izan ziren, sarrerak agortu zirenez hainbat pertsonak galdu zituztenak. Albiste ona da badagoela beste egun bat programatuta Amaian, otsailaren 2an. Albiste txarra da ez dakigula zer lagako digun egiten pandemia luze honek, ea Murumendiko Damak lagunduko digun ala ez.

Murugainetik Murumendira. Deba ibaitik Oria ibaira. Ordizian egin genuen atzo Mendi Filmetik kanpoko bigarren emanaldia. Andoni Ormazabal izan genuen solasaldian, benetan bizia eta sakona izan zena. Pertsona baten ondoan zaudenean eta komunikazio jario natural bat pizten denean, aldez aurretik ezer prestatu gabe, gauza handia da. Eta hori sentitu nuen atzo Andonirekin.

Besaulkietan, Iban Toledo ordiziarra eserita zegoen. Berarekin egin nuen “Aulki Hutsak” 2013an, trilogiaren lehenengoa eta hainbat eta hainbat tokitan aurkeztu duguna. Borobil bat izan zen atzo Iban bertan egon izana. Iztuetako Ainitze eta Gorka lazkaotarrak ere hurbildu ziren, Otsagabian ezagututako lagunak. Han konpartitutako bazkari batean zerbait garrantzitsu piztu zen, dokumental honekin lotutakoa. Patxi Aierbe zaldibiarra ezin izan zen etorri. Baina oso presente eduki dut egun hauetan, berak gomendatu eta laga zidan “Cita con la cumbre” liburua, Juanjo San Sebastianena. Dokumentalaren bibliografiako zutabe sendoetako bat.

Kapela kentzeko moduko heriotzak egon badaude, Iñigo Suberbiolak pelikulan gogorarazten digun moduan. Ordiziako erdigunean izan nintzen horietako baten lekuko orain dela urte batzuk, Zumarragako Etxeko Ospitalizazioan lanean nengoenean, Amaia Apaolaza atenditzeko pribilegioa (letra guztiekin) izan nuen, eta beti gogoratuko naiz etxe horretan zegoen musika giro atsegina. Ezin zen beste modu batean izan musika manager batentzat. Garai hartan, AH hara eta hona mugitzen genbiltzan, eta Angel Katarainek lagundu zigun soinua fintzen. Angel egun haietan ezagutu nuen aurrez aurre, Amaiaren etxean. Atzoko solasaldian, hileta zibilak eta garai berrietako erritoak aipatu genituen. Amaia hil ostean, Fermin Muguruzak aktiboki parte hartu zuen agur zibiletan, kultura mundutik, Baita Ruper Ordorikak ere, besteak beste, Kafe Antzokiko urteroko kontzertuan.

Eta borobila ixteko, trilogiaren bigarrenean jorratutako hausnarketetatik, doluaz eta indarkeriaz, ezinbestean Dolores Gonzalez Katarain “Yoyes”-engana iristen gara. Angelen arrebarengana. Dolu kolektiboei buruz ari garela. Suminetik eta saminetik bakera.

Ederra izango litzateke Murumenditik Murugainera berriro itzultzea. Aretxabaleta zain daukagu, herensugeak uzten baldin badigu hurbiltzen. 

Zenbaki hotzak

%A %B %e%q, %Y in Oroimenean, S(u/a)minetik bakera, Zineman

paris-france2015eko azaroaren 13an 130 hildako eta ehundaka zauritutako pertsona laga zituzten eraso basatiek Frantziako hiriburuan. Ondo gogoratzen naiz non nengoen gau hartan: Ordurarte egon gabeko herri txiki batean, Altzon nengoen, Tolosaldean. “Aulki Hutsak” aurkeztera joan nintzen, bertan afaldu eta azken portukoa hartu ostean autoan muntatu nintzen. Irratia piztu eta entzun nuen albistea. Hurrengo egunean hegazkina hartu behar nuen Maputoraino (Mozanbike) joateko, Istanbuldik igarotzen.

Egun hauetan, izugarrikeria horri buruzko seriea ikus-entzun dut Netflixen: “13 novembre: Fluctuat nec mergitur (Gédéon eta Jules Naudet, 2018). 3 ataletan banatuta dago dokumentala. Eta akaso interesgarriena da azken atalaren amaiera, doluan bete-betean sakontzen duena. Eta elkartasun keinuetan fokua ipintzen duten tarteak ere, chapeau!(Eskerrik asko Basi!). Hain zuzen ere, aurtengo mezua iritsi zait Baketik elkartetik, bere soiltasunean: “2020ko krisi honetan ikasi dugun erresilientzia elkartasun bihur dadila 2021ean”.

Zenbaki hotzak dira, izen-abizenak falta dira eta hainbat azalpen, 2020ko azaroaren 11an Covid19ak Frantzian 1.220 hildako laga zituela esaten badugu. Azaroaren 14an 931. Azaroaren 18an 1.219. Egia da zenbakien dantzak zorabiatu egiten gaituela, perspektiba galdu arte. Konparaketak egin dira koronabirusaren heriotzen kopurua eta hegazkin istripuen artean. Nolabait konturatzeko bat-batean gertatzen diren heriotza hauek guztiek zein magnitude daukaten. Berdin egin genezakeen atentatuekin konparaketa: Parisko atentatu hura halako 10, halako 7…

Goian beude.

 

SB Soraluzen

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

soraluzeHamaseigarren emanaldia ia 3 urtetan, hamargarrena Gipuzkoan. Soraluze, Plazentzia edo Plaentxi bi izen oso desberdin dituen herri horietakoa da, Arrasate, Gasteiz edo Auritz bezala. Gaztelerazko izenak, Placencia de las Armas, ondo islatzen du herriak armagintzarekin edukitako lotura, Eibarrek ere eduki zuena.

Armagabetzea ETAk duela 3 urte egin zuen. Atzoko galderetako bat hori zen, zenbat gauza aldatu ote diren tarte horretan. Sandra Carrasco eta Olatz Etxabe izan genituen solasaldian, lehenengo aldiz, eta maila altukoa izan zen, sakon-sakona eta bihotz betegarria. Memoriaren Eguna izan zen atzo, “atzera begiratu aurrera jarraitzeko” leloarekin. Doluaren edozein esparrutan aplikatu daitekeena, iraganaldia eta etorkizuna uztartzen dituena.

Arlo instituzionalean, Jose Antonio Rodriguezek hartu du Jonan Fernandezen lekukoa Eusko Jaurlaritzan Giza Eskubideen inguruan. Berea da honako esaldia:«Memoriaren liburu osoa irakurri behar dugu, eta ez soilik norberaren atala». Enpatia lantzeko ariketa oso askatzailea da bestearen “lurralde debekatu” horietan sartzen ausartzea. Honi buruz Sandrarekin solastatu ginen atzo, bestearen ahotsa entzuteko garrantziaz. Neuk ez ditut Fernando Arambururen “best-seller” ezaguna ezta telebista serie estreinatu berria irakurri edo ikus-entzun orain arte. Hain mediatikoak diren gauzen oso zalea ez naiz sekula izan. Hala ere, akaso hartuko dut egunen batean Zarautzeko liburutegian aurrekoan topatu nuen komikia, Toni Fejzulak egokitutakoa eta izenburu bera duena.

Enpatia eta errukia  urrats sendoak dira barkamenerako bidean, eta atzo honi buruz bereziki egin genuen berba. Olatzek barkamenaren atea zabalik laga zuen, biktimarioen aldetik barkamena eskatzearen garrantzia azpimarratu eta gero. Sandra zorrotzagoa izan zen zentzu horretan, argi eta garbi uko eginez bere aldetik barkatzearen aukerari (ez ordea  haren aitaren hiltzailearekin inoiz hitz egiteari). Iñaki Arregi “Izan” lagun elgoibartarra publikoan zegoen, barkamenaren gaian oso interesatuta dago aspalditik eta aportazio pisutsua utzi zuen. Borobiltzeko, Koldo Rodríguez narratzaileak ederto harilkatu zuen gaia, eta barkamena abaniko baten zabalera daukan zerbait dela aipatu zuen, graduala, grisa, ez beltza edo zuria. Mundiala.

“Suminetik eta saminetik bakera”. Besarkadekin sendotu genuen atzoko apostua, zenbat sumatzen ditugun denok faltan! Eta gogoratu: kultura segurua da.

Mila esker Baketik elkarteari eta Soraluzeko Udalari.

 

PD.- Atzo “Ur Handitan”-en, ETB1en, Yoyesen erailketari buruzko saio eskaini zuten. Hemen osorik ikus-entzungai. Angel Katarain SB geure proiektua abiatu baino lehen itzalean gelditu den laguna izan da, asko estimatzen diot bere denbora eskaini izana.

PD’. Atzo abiatu da 2017ko abuztuaren 17ko atentatuen epaiketa. Robert Manriquek izugarrizko lana egiten ari da justiziaren bila, lan nekoso eta eskuzabala. Robert SBren aitabitxi nagusietakoa izan da, geure zorionerako.

Kultura segurua eta osasuntsua da

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil, S(u/a)minetik bakera

MendiFilm2020

Joan da uda, oporraldi bitxiak izan dira aurtengoak, bitxia da bizitza hau bera. Jairik ez hiriburuetan, ezta herrietan ere. “Bertan behera” eta “datorren urtean” mezuak behin eta berriz entzun behar izan ditugu.

Birus honen bigarren olatua uztailaren erdialdean hasi zen altxatzen, ekainean askok beste panorama bat edukiko genuela pentsatzen (desiratzen) baldin bagenuen ere. Momentuz ez gaude martxoan edo apirilean bezala, zorionez, olatua apur bat moteltzen ari dela dirudi. Ikusiko dugu…

Bitartean, geldirik egon ez den jendea martxan ibili da. Eta hori bihotz altxagarria eta arima betegarria da. Donostian aurrera atera dituzte Jazzaldia, Musika Hamabostaldia eta Zinemaldia, ezohikoak, baina ez dira burumakur etxean geratu. Gasteizen ere Jazzaldi modukoa. Iruñean “Flamenco on Fire” . Baionan “Rencontres sur les docks”. Bilbon Alondegiaren 10. urteurrena orain ospatu dute, eta udaberrian izan behar zen Loraldia udazkenean berreskuratuko dute. Zarautzen Literaturia antolatu ahal izan dute. Arrasaten martxan daude berriro Kooltur Ostegunak… Kulturaz ari garenez, pandemiaren alde ona izan da udaran zezenketarik ez dela egon gure herrialdean. Betiko izango balitz, askoz ere pozgarriagoa izango litzateke.

Bestela, azpimarratu behar da beldurren artean bizitzea ez dela batere osasuntsua, arlo psikologikoa bigarren planoan ezkutatzen batzuk saiatzen badira ere, arlo fisikoarekin orekan mantentzea ez da luxuzko kontu bat, zerbait behar-beharrezkoa baizik. Eta kultura da beharrezko txerto emozional horietako bat, benetako txertoen zain gauden bitarte honetan.

Donostiako Zinemaldian, ‘best seller’ liburu ezagun batean oinarrituta, aurrekontu handiko ekoizpen handi bat aurkeztu dute, hamarkadetako indarkeria politikoaren ondorioak aztertzen dituena. Promoziorako erabilitako kartel erraldoiek sumindu dituzte aberriaren ikuspuntu bat daukatenak. Orain dela ia 20 urte aurkeztu zuen Julio Medem zinemagileak mugarria izan zen dokumentala, “Euskal Pilota, larrua harriaren kontra”. Ariketa ausarta, ederra eta zintzoa. Orduan uko egin ziotenak bertan agertzeari, suminduta filmaren kontra egin zutenak, orain suminduta daudenengandik oso urruti ez dira egongo.

Ia 20 urte igaro dira, eta tamalez mugimendu gutxi egon dira aberriaren ikuspuntu hori duten horien artean. Medemen pelikulan bezala, hala ere, antzerkian, literaturan eta zineman bertan ez dira gutxi izan proposamen itxaropentsuak denbora tarte honetan. Eta hoberena dena, bizitza errealean ere. Julen Mendozak eta José Miguel Cedillok eduki zuten topaketa gogoangarri hura duela pare bat urte, eta Cedillok orain animatu da orduko bideoa publiko egiteko Twitterren: Gogoratuko zarete, polizia zen haren aita ETAk erail zuen Perurena baserriaren inguruan, gaur egun oso jatetxe ezaguna dagoen aldean, Errenteriako baserri gune batean. Merezi du bideoa entzuteak, Gipuzkoan jaiotako sevillar bat euskaraz egiten saiatzen entzuteak. Dolua aurrera zelan eraman duten berak eta amak entzuteak. Adiskidetze eta elkarbizitzaren aldeko ariketa ausarta, ederra eta zintzoa.

Geure txikian, “S(u/a)minetik bakera” ere geldialditik ateratzeko prestatzen ari gara. Soraluzen martxoan egin behar genuen emanaldia berreskuratu nahi dute “Baketik” elkarteak eta Udalak, eta saiatuko gara Olatz Etxabe eta Sandra Carrasco gurekin egoten solasaldirako. Bestela, Mikel Zabalzaren erailketaren 35. urteurrena da, eta Orbaitzetan emanaldi bat egitea proposatu digute. Hain zuzen ere, aurtengo Zinemaldian “Non dago Mikel?” dokumentala aurkeztu dute. “Patria”-ren oihartzun mediatikoa sekula edukiko ez duena, baina berdin-berdin lan interesgarria, eta are ezinbestekoa, izango dena.

Amaitzeko, abendua aldean Bilbon urtero antolatzen duten Mendi Film Festival ere zutik dago, antolatzaileek aurrera ateratzeko enbidoa egin dute. Bertan, doluaren trilogia borobilduko duen “Mendian hil. Hirian hil” aurkezteko aukera edukiko dugu, birusaren baimenarekin. Geldirik ez egoteko erabakia hartu nuen apirileko etxealdian gidoiarekin, maiatzean eta ekainean jo eta ke filmatzen ibili ginen, eta azken hilabete hauetan muntaketa lanei modu dotorean ekin diegu Arteman Komunikazioaren etxean. Sufrimendurik gabe, ondo lagunduta eta leku egokian, mendian ala hirian heriotza, Himalaian ala Debagoienean. Bihotzez egindako lan hau bihotz askotara iristea da geure helburua, aurreko bi lanekin egin dugun moduan.

Kultura segurua ez ezik, bihotz eta arimaren pozgarria ere badelako.

 

Postigoren kronikak: Urte haiek

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

postigoFernando Postigo Silva argazkilari donostiarrak urteetan lan egin zuen “Diario Vasco” egunkarian. Haren biografia interesgarritik haratago, 1977-2001eko tartean egindako argazkien bilduma erakusgarri dute San Telmo museoan azaroa arte.

20 eta piko urte haietako gehien-gehienak Euskal Herritik kanpo eman nituen. 1971an jaio nintzen ni, eta 77-79ko lehenengo argazki horiek Diasporakoa garai hartara eramaten naute. Badago bat Star Wars-eko lehenengo pelikula Zinemaldian Carrie Fisher eta Harrison Fordek aurkeztu zutenekoa. Bestela, Arconada, López Ufarte eta Satrustegi gazteen erretratua aldagelan, irribarretsu, natural, gaurko aditibo horiek guztiak barik. Eta Atotxa! Tenplua ezagutzeko zortea eduki nuen, eta giro hura. Madrilen eta Valladoliden bizitzen harrapatu ninduen txapeldunak izan ginenekoak.

Donostiako portua, ordukoa, itsasontzi horiekin guztiekin bete-beteta. Lekeitiokoa ezagutu nuen nik urte haietan, uda zoragarri haietan. Kaleko manifestazioak, gizon bizardunak, ukabilak, ezinbestean Edurne Portela idazle santurtziarraz eta “Mejor la ausencia” haren liburuaz gogoratu naiz. Hor ere heroina agertzen zen, Postigoren argazkietan bezala, “27 horas” pelikulan bezala, bere gordintasunean.

“Argala”. Aita Barandiaran. Carlos Garaikoetxea. Adolfo Suárez. Felipe González. Joseba Arregi. Mikel Zabalza. Joan Paulo II.a. Albako Dukesa. ETA p.m. (VII. Biltzarra). Joan Manuel Serrat. Lou Reed. Alfredo Landa. Victoria Abril. Enrique Rodríguez Galindo. Pakito Arriaran. Leonard Cohen. Txomin Iturbe Abasolo. Luis Roldán. Jorge Oteiza. Eduardo Chillida. Joaquín Sabina. José María Ruiz Mateos.

Eta Morlans auzoko tiroketa 1991an. Zarautzen nengoen, eta “Hertzainak” ikus-entzutera joan behar ginen Donostiara. Manifestazioa eta kale borroka egon ziren kontzertuaren ordez. 1996an Fernando Múgica eta Gregorio Ordóñezen erailketak. Negu hartan sekulako elurtea kostalderaino iritsi zen, eta udaberrian Euskal Herrira lan egin eta bizitzera etorri nintzen, bertan gelditzeko asmoarekin. Euria dago presente ordurarteko argazki haietan, ordutik badakigu zer gertatzen ari den klimarekin.

José Ortega Lara, 1997 (4 urte geroago Arrasateko ospitalean hasi nintzen lanean, udalerri horretan bahituta eduki zuten). Miguel Ángel Blanco, urte hartan bertan, lurrikara 24ko magnitudekoa Richter eskalan. Lekeition nengoen erail zutenean, eta Bilbon bertatik bertara bizi nuen ondorengo egunetan kaleko giro tentsio handikoa. José Luis López de Lacalle. Odón Elorza. María San Gil.

Iñurrategi anaiak. Kursaal Jauregia (eta Guggenheim). Harkaitz Cano. Rigoberta Menchú. Mikel Laboa. Lilatoia. Pedro Subijana, Juan Mari Arzak, Karlos Argiñano. Anjel Lertxundi. Irungo San Martzial…

Eta agertzen ez direnak baina gogoratzen ditugunak.

Dolu kolektiboak

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

zugarramurdiPasa den uztailaren 28an 20 urte egin dira Felix Iñurrategi Karakorumen  hil zela, 33 urterekin, Gasherbrum II menditik jaisten ari zela. Nire ustez, Euskal Herrian azken hamarkadetan piztu den dolu kolektiborik handiena izan da. Zergati askotako heriotza ezagunak egon dira geurean, istripuek, gaixotasunek, hilketek, suizidioek eta abarrek ekarritakoak. Batzuk benetan mediatikoak eta oihartzun handikoak. Baina Felixen heriotzak sortutakoa erabat berezia izan zen, gizarte mailan lurrikara emozional itzela eragin zuen, ez zegoen oztopo ideologikorik hurbiltasun enpatiko hori eragozteko.

Asko eta asko gogoratzen gara non geunden albistea jakin genuenean, neu lanean Gurutzetako ospitalean, eta samina konpartitutakoa izan zen Larrialdietako zerbitzu hartan. Amankomuneko geure lehengusu edo lagun bat hil izan balitz bezala gertatu zen, benetan bitxia izan zen. Urteetara, Felixen aita eta ama ezagutzeko abagunea eduki nuen, Arrasateko kontsultan, eta Alberto anaia bera. Hunkitu nintzen Albertok egindako dokumentalarekin Kafe Antzokian arratsalde hartan, bertako publiko guztia bezala, hunkimen kolektibo gogoangarria izan zen.

Uztailaren 29an 20 urte ere bete dira Juan Mari Jauregi Tolosan ETAk erail zuenetik, 48-49 urterekin, nik orain ditudanak. Albistea jakin nuen Zugarramurdirako bidean, kotxean nihoala gurasoekin, Euskaldunon Egunkariak antolatutako jaialdi eder batera gindoazen uda betean, 2000. urtean. Askok nabaritu genuen astindua, baina gizarte mailan oztopo eta blokeo mordo bat zegoen enpatia sentitzeko, eta are gehiago adierazteko, dolu kolektibitate zabalagoa izateko. Urteetara, Maria alaba ezagutzeko abagunea izan dut, “S(u/a)minetik bakera” proiekturako jaso genuen kolaborazioa dela-eta, Jon Maiarekin batera egin zuena.

Publikoa da Mariak egindako lana berradiskidetzearen alde, bakearen alde, eta are ezagunagoa Maixabel emazteak ildo honetan egindako jarduera ofizial guztia, erreferentzia argi bat. Nolako egurra, halako ezpala. Zorionez, badago jendea hau guztia axola zaiona, eredua dena gizarte eraikuntza positiboa egiteko, ahazteko, estaltzeko eta ukatzeko jarrera ez duena. Eskertu besterik ezin dugu egin.

Uztailaren 31an, azkenik, Joan Mari Torrealdai hil da aurten, 77 urterekin, etxean. Gure aitak egin izango zituenak. Minbiziak hil da Joan Mari ere, eta tamaina handiko dolu kolektiboa eragiten ari da, batez ere mundu  euskaldunean, bereziki euskal hiztun aktiboen komunitatean. Hemen erdaldun gehienen autobaztertze kulturala alde batetk, eta bestetik batzuengan blokeo ideologikoak egon dira. Edozein modutan, lurrikarak Richter eskalan oso goian jo du, ez bakarrik Joan Marik lagatako ondare zabalagatik. Baita Euskaldunon Egunkariaren aurkako atentatuak bete-betean jo zuelako ere, 2003an.

Ondo oroitzen naiz sentitutako amorrua, gorrotoa, tristura, erabateko enpatia piztu zidaten Joan Marik, Txemak, Martxelok, Iñakik, Pellok eta enparauek. Autoinkulpatu nintzen auzi horretan, egin kontu. Horrelako pertsonak torturatzea eta kartzelaratzea zen geure aita torturatzea eta kartzelaratzea bezala. Ulertezina, justiziatik guztiz kanpo zegoen zerbait zen. Alferrikako mina. Mariak eta Maixabelek sentitutakotik oso hurbil.

Hortan datza dena. Hain hurbil egon barik hurbiltasuna sentitzean.

 

PD.- Uztailaren 22an 13. urtemuga izan da aita hil zenetik, etxean. Gugan dago geroztik. Eta bizi gara.

Hiltzeko beldur barik

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

SensePordeMorirHiltzaileen buruan eta biografian arakatzea lanak eskatzen dituen ariketa da. “Paradise Now” (Hany Abu-Assad, 2005) akaso izango da ikus-entzun dudan pelikularik inpaktanteena zentzu honetan. Zelan prestatzen diren mutil gazte palestinar bi atentatu suizida bat egiteko. Zeintzuk diren zergatiak, indarkeria praktikatzeko arrazoiak, paradisura lasterbidetik iristeko. Bizitzeko urte mordo bat aurretik edukita, bizitza galtzeko beldur barik jokatzea.

Antzeko helburuak ditu Anna Teixidor kazetariak “Sense por de morir” liburuarekin (Pòrtic, 2020). Zer ote zegoen Rambletako eta Cambrilseko atentatuak egin zituzten “Ripolleko mujahidin” haien buruen barruan, 2017ko abuztuaren 17an? Zelan bihurtzen den hiltzaile pertsona gazte bat erlijioaren (!) izenean? Interesgarria da horrelako barrunbeetara hurbiltzea, behin eta berriz errepikatu diren atentatu mota hauek ulertzen saiatzeko.

Liburuaren beste helburu bat izan da atentatu hauen atzean ea egon den beste ardurarik ikertzea. Esku zikinak ezkutatzen dituzten sekretu ofizialak. Aste hauetan, 1980ko hamarkadetan 27 erailketa egin zituen GAL erakundearen atzean ezkutatzen ziren esku zikinen “sekretu” ofizialak berriro azaleratu dira. (Ingelesezko Wikipedian sartuz gero, honi buruz zalantza gutxi dituztela irakur dezakezue).

Egia jakitea beti da garrantzitsua, eta horren bidez justizia lortzea. Emaitzak, halabaina, ez dira beti gogobetegarriak. Alderantziz, etsigarria da kasu askotan (edo gehienetan). Bihotzak altxatzen dituena (neurea bai behintzat), enpatia eta elkartasun adierazpenak nabaritzea da, bestela. Ustez “aurreko lubakian” egon beharko ziren pertsonek horrelako keinuak egiten dituztenean… Miresgarria da. Eta, hoberena, ausardia hori daukan jendea egon badagoela. ETAren biktimak GALen biktimei elkartasuna adierazten, eta alderantziz,

Ulertzen saiatzea, behintzat.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar