You are browsing the archive for S(u/a)minetik bakera.

Mandarinak gudaren erdian

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera, Zineman

TangerinesGeorgia da SESBetik sortutako errepublika bat, geografikoki Turkia eta Errusia artean kokatutakoa. Herrialdeko mendebaldean, Abkhaziako lurralde autonomoa dago, Itsaso Beltza eta Kaukasoko mendien artean. 1992 eta 1993 artean guda piztu zen independentziaren eta batasunaren aldekoen artean.

Estonia beste errepublika sobietar ohia da, Itsaso Baltikoaren kostaldean kokatutakoa, Finlandiatik gertu. 1.500 km dago bateko hiriburutik bestekora, Tallindik Tbilisira. Berez, distantzia handia kulturalki eta geografikoki. “Tangerines”  (Zaza Urushadze, 2013) herrialde bien artean ekoiztutako pelikula da, eta hain zuzen ere kontatzen du orduko gerraren erdian bi gizon baserritarren istorioa. Gatazka lehertu zenean, gutxiengo estoniar bat bizi zen abkhaziar lurralde haietan, eta euretako gehienek alde egin zuten ihesean. 

Filmeko bi protagonista, hala ere, bertan gelditu ziren. Eta, luze barik, euren bizimodu baketsua bete-betean astindu zuen gerrak. Bata arotza, eta bestea fruituzaintzailea (mandarinondoen zaintzailea, filmaren izenburua hortik dator-eta). Bando bateko eta besteko soldadu bana amaituko dira arotzaren etxean, zaurituta. Bi gizonen artean zainduko dituzte eta, errekuperatu bitartean, bi soldaduen artean tira-birak sortuko dira.

Bakearen aldeko filma da hau, gerraren absurdokeriak agerian uzten dituena. Zaila egiten da, momenturik gorenean, zeintzuk dira bando batekoak eta zeintzuk bestekoak ulertzea. “’71”  film irlandarra gogora ekartzen du, zentzu horretan. Pelikula xumea eta mezu zuzenekoa, musika doinu ederrak ekartzen dituena. 

Milesker Jabi B, gomendioagatik.

Inor ez da terrorista jaio

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

HernaniGoiko esaldia Achaleke Christian Leke aktibista kamerundarrak bota du. Indarkeria bete-betean ezagutu zuen haurtzarotik, eta hain zuzen ere horregatik badaki nola lagundu hango kartzeletan dauden hainbat presori. Izan ere, Boko Haram-ekoak ere ez dira terrorista jaiotzen.

Gernikako SBren emanalditik bueltan, “Bakearen Hiria. Elkarrizketa” izeneko bideo interesgarria ikus-entzun izan dut, Gernika Gogoratuz-ek ekoiztua. Bertan bi pertsonek parte hartzen dute, bi alemaniarrek: Dieprand von Richtofen alde batetik dugu, eta bestetik Karl Benedikt von Moreau. 1937ko bonbardaketan parte hartu zuten soldadu biren senideak dira, eta hamarkadak geroxeago Gernikara hurbildu dira herria ezagutzeko. Barkamena eskatzeko beste modu bat. Euren senideak ere ez ziren ba jaioko herritar zibilak bonbardaturik erailtzeko, pentsatu nahi dut.

Atzo bestela, Hernanin aurkeztu genuen SB. Egun batzuk lehenago, auto istripu batean 3 pertsona hil ziren bertan herri horretan. Bat-bateko heriotza hauek eragindako doluak desberdinak dira indarkeriek eragindakoekin alderatuta. Baina hutsuneak eta sentimenduak hain desberdinak dira?

Orain dela asteburu bi “El País Semanal” aldizkarian “Hernani, paisaje después de ETA” izenburuko erreportajea argitaratu zuten. Azken hamarkadetan indarkeria politikoek (edo deitu nahiago duzun moduan) utzitako ondorioak aztertzen dituzte, ondo datorren memoria ariketa delarik. Artikuluan, baina, ez dute jaso bertako udalak urte hauetan egindako lana elkarbizitzaren alde. Esate baterako “Bizikidetza Hernanin, iraganetik etorkizunera” izeneko zikloa. Atzo hasi genuena gure aportazioarekin, eta datorren astean amaituko dena “Bizimiñak” antzezlanarekin.

Biktima guztiak esaten dugunean, horixe esan nahi dugu ziur aski.

“Ez naiz heroi jaio, ez naiz biktima jaio”. (‘Lerro zuzena non’, Ruper Ordorika).

Bake prozesua?

%A %B %e%q, %Y in Dolua, S(u/a)minetik bakera

IMG-20200226-WA0004SB Gernikan aurkeztu genuen pasa den martitzenean, Gernika Gogoratuz elkartearen adeitasunari esker. Emanaldia baino lehen, aukera izan nuen Bakearen Museoa bisitatzeko, modu ezin hobean. Erabat pedagogikoa da bakea zer den ondo hausnartzea, gatazkak zein mota askotarikoak, indarkeriak zenbat aurpegi dituen. Bonbardaketa eta gerren izuaz gain. Terrorismoen ikara barne.

Emanaldiaren ostean, eszenatokiaren gainean bi gonbidatu berezi eduki genituen Mudoh, Naia, Koldo eta laurokin batera, lehenengo aldiz. Solasaldian Maria Jauregi eta Jon Maia lagun eduki genituen. Maria azken bolada honetako ahotsik aktibo eta interesgarrienetarikoa da. Gutxiengo absolutuan egon arren, bake keinuak etengabean botatzeko adorea dauka Jauregik. Eta nire ustez hauxe da dolua burutu eta gero pertsona batek egin dezakeen gauzarik ederrenetarikoa, ederrena ez esatearren. Aitaren (eta amaren) lanari jarraitzea. Eraildako aitarendako omenaldirik hoberena. Nolako egurra, halako ezpala. Praktikan modu dotorean ipinita, gainera.

Maixabel Lasa bera publiko urriaren artean egon zen, eta ez ziren falta izan berari buruzko erreferentziak solasaldian. Fabián Laespadak bertan parte hartu zuen, halaber, eta gai interesgarria laga zuen hausnarketarako. Hain zuzen ere, SBren puntu gakoetako bat: Zer den herriaren sostengua edukitzea eta ez agintariena. Eta alderantziz. Olatz Etxabek eta Sandra Carrascok ondo azaltzen duten moduan.

Jon, bestela, azken urteotan jo eta ke dabil bertsotan ez ezik musikan eta dokumentalgintzan ere. “Hezurbeltzak” izena dauka oraingo bere musika taldeak, sarkasmo guztiarekin. Jon eta taldekideek zaplazteko ozen bat ematen diete hainbeste axola zaienei ea pertsonak bertan ala kanpoan jaiotakoak diren, euskaldun zaharrak ala berriak, erdaldunak ala elebidunak, oinaztarrak ala ganboatarrak. Maria eta Jon, bi mundu desberdinetatik etorri arren, bata txuri-urdina, bestea zurigorria, zubiak non dauden ondo dakite.

Bestela, gaur egunkarian irakurri dut El Salvadorren ere katuak oinutsik dabiltzala: Justizia trantsizionalaren, erreparazioaren eta adiskidetzearen legeak polemika piztu duela, biktimek salatu dutela “ezkutuko amnistia” dela. Eta Ignacio Ellacuria jesuita bizkaitarraren kasuari eragingo diola, besteak beste.

Dolu kolektibo hau hobeto kudeatuta egonez gero, herritarrongandik hasita. Zauriak ondo ixteko garrantziaz jabetuta egongo bagina. Altsasukoa bezalako mendeku ariketak desaktibatuta eta goitik arbuiatuta egongo balira. Ermua izango ez balitz soilik Zaldibarren ondoan dagoen herri bitxi hura. Baketik gertuago egongo ginateke, eta urrutiago suminetik (eta saminetik) .

Info+: “Dolu oso ezberdinak daude, baina amankomuneko puntuak topa ditzakegu” (Busturialdeko Hitza)

Azpeitia-Andoain-Gasteiz-Gernika

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

SB GernikaAzken aste hauetako mugimenduen artean, Azpeitia 1936-2017 lana azpimarratzekoa da. Giza eskubideen urraketa guztiak biltzeko lau liburu argitaratu dituzte Azpeitiko Udalak eta Aranzadi Zientzia elkarteak. Ez da erraza norberaren lubakitik ateratzea eta besteen istorioak eta bizipenak entzutea. Badaude puztutako memoriak, baimendutakoak eta mediatikoak. Eta isildutako, debekatutako eta ahaztutako oroitzapenak.

Martin Ugalde Foroan, Naiara Zamarreño, Eneko Etxeberria, Maria Jauregi eta Nagore Otegik enpatia ariketak proposatu dizkigute, teoriatik baino praktikatik. Ariketa minoritarioak izan arren, zaratak zoritxarrez agindu arren, ugaltzen ari dira mota honetako proposamenak. Siglen gainetik, hizkuntza berean. Posiblea bada.

Hogeigarren urteurrenean, Fernando Buesa eta Jorge Díez oroitzeko ariketa proposatu digute Gasteiztik, testigantzak bilduz. Beste aukera on bat gure “bertangoxo”-tik ateratzeko. Ausardia baino bihotza apur bat behar da zuhaitza bizirik mantentzeko. “Sustraietan elikadura, kimuetan itxaropen”. Mitin politikorik ez, erruki garaiak dira.

Eta laster “S(u/a)minetik bakera” eramango dugu 8.000ko batera. Dolu kolektiboak eta hiri martiriak aipatzen ditugunean, Bagdad, Damasko, Sarajevo eta  Hiroshima oroimen kolektiboan daude. Eta Gernika. Horregatik hain garrantzitsua da guretzat hain leku sinbolikoan egon ahal izatea, urteak lanean daramatzan Gernika Gogoratuz elkartearen eskutik eta Maria Jauregik eta Jon Maiak lagunduta. Datorren otsailaren 25ean. Gonbidatuta zaudete.

Zubiak

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

zubiakLubakietatik saltoka dabiltza pertsona batzuk, deitu “outsider“, deitu ahuntz, deitu zubigile. Bakearen bila akaso. “Guztion Alardea” taldeak elkarrizketa eskatu dute Hondarribiko gatazka konpontzeko. “Sit and talk” alegia. 

Errenterian, bestela, eredugarria da Julen Mendoza alkatearen urteetan egindako lan aitzindaria. Leku hobeagorik nekez topatu zitekeen Jon Sistiaga eta Alfonso Cortés-Cavanillas-ek egindako dokumentala aurkezteko aste honetan. Zubi guztiek arrakalak eduki ditzakete, dokuaren pasarte batean irudikatu duten moduan. Baina pertsonak alde batetik bestera igarotzeko balio duten bitartean, ongi etorriak.

Lan honen protagonista nagusiak Maixabel Lasa eta Ibon Etxezarreta dira. Ibonek parte hartu zuen Juan Mari Jauregiren aurkako atentatuan, kartzelan dago Langraitzen. Biktima eta borreroen arteko topaketen partaideak izan ziren, “encuentros restaurativos” izenekoetan. Damua eta barkamena hitz higatuak dira, konnotazio ez hain positiboak ditu eta saihesten saiatzen gara. Maixabelek dokumentalean beste modu batean adierazten du: bigarren aukera bat eman.

Elkarbizitza eta sasoi berrien inguruan, zoragarria iruditu zait Samara Velteren aitorpena “Berria”-n:

“Nik defendatuko dut Senper pertsonaiak euskal politikara ekarri duen irekiera: gutako askori lehenbiziko aldiz otu zaigu PPko guap(o)ekin oheratzeko aukera. Garai berriek horretarako ez badute balio, nahiko garai berri eskasak iruditzen zaizkit”.

Datorren hilabetean SB aurkeztuko dugu azkenean leku sinboliko horietako batean, eta solasaldian bi outsider-ahuntz-zubigile edukiko ditugu atsegin handiz.

 

Postdata: “Biolentziaren artea” (Xabier Amuriza)

 

SB Andoain

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

andoainLurrikara bana eragin zuten bi erailketa izan ziren 2000an gertatutakoa, Jose Luis López de la calle “El Mundo”-ko kazetariaren bizitza eraman zuena (61 urte) eta 2003an Joseba Pagazaurtundua Udaltzaingoaren buruaren heriotza eragin zuena (45 urte). ETAren zerrenda luzean, Andoaingo bi atentatu hauek mugarri izan ziren, eta senideen erantzuna eta gizartearen zati handi batena erabat mediatikoak.

Herri horretan ere, azken urte hartan bertan, Euskaldunon Egunkariaren itxiera burutu zuten Guardia Zibilak eta Espainiar Gobernuak. Sumina eta samina, herenegun. Iñaki Uriak, Xabier Oleagak, Martxelo Otamendik, Xabier Alegriak eta Txema Auzmendik torturak pairatu zituzten. Martin Ugaldek eta emazteak blokeo ekonomikoa, dementziadun Ugalde, adinekoak biak ala biak. 2010ean denak errugabetu zituzten.

“Baketik” elkarteak eta Andoaingo Udalak antolatuta, aste honetan SB performatu dugu Bastero kulturgunean, hamalaugarren emanaldia izan dena. Andoaingo azken hamarkadotako memoria (1956-2018) jasota dago argitalpen batean, beste herri batzuetan egin duten moduan. Goiko gertakariekin eta beste hainbatekin batera. Geure emanaldiaren solasaldian, Estanis Amutxastegi alkate ohiak berak jasandakoak kontatu zizkigun, amorru barik, baina tristuraz oso eszeptiko agertu zen hau guztia berriro ez errepikatzeaz.

“Zarauzko amesgaiztoen liburua” (1958-2018) aurkeztu du herrian Haritz Larrañagak aste hauetan, “berriz gerta ez dadin” leloarekin. Jose Ignacio Iruretagoienaren hilketa, Gorka Landabururen zauri larriak, “Haizea” tabernaren atentatua 5 hildakorekin, Kale Nagusiko kaserna siniestroaren torturak eta Jesus Muñecasen curriculum iluna, lehen aipatutako Iñaki Uriaren kartzelaldi luze eta bidegabea…

Enpatiatik eta errukitik eraikiko dugun guztia, aringarria izango da. Ariketa zintzo bakoitza aportazio positibo bat da. Eskerrak eman behar dizkiot Aitor “Mudoh” eta Maider Kortaxarena bidelagunei azken emanaldiagatik, eta hamalau performance hauetan oholtza gainean parte hartu duten pertsona guztiei. 2020an proiektuak jarraipena edukiko du, hasierako espiritu berarekin eta urratsen bat aurrera emateko gogoekin.

 

PD.- “Elkarbizitza ez dago erakundeen esku, jendearen esku baizik” (Oscar Villafañe Merino)

 

Entzunaz bizikidetza eraiki

%A %B %e%q, %Y in Aulki Hutsak, S(u/a)minetik bakera

forosocial_26891_1Atzo Iruñean Robert Manrique berriro topatzearen zoriona eduki nuen. Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuan antolatutako jardunaldian izan da, eta bitxiena izan da hemizikloan bertan egon ginela publikoa, bizikidetzan sinesten duten parlamentari batzuekin batera.

Gogoratuko zarenez, Robert bizirik atera zen ETAk egindako Hipercorreko atentatutik 1987an, Bartzelonan. Monzón herrian ezagutu ginen 2014an bertan AH-ekin egin genuen proiekzioa eta solasaldiari esker. 2018ko otsailean, bera eta Rosa Lluch aritu ziren narratzaile lanetan geure SB obra eszenikorako, katalanezko bertsioan.

Atzo harekin batera Idoia Zabaltza egon zen, argitu gabeko baldintzetan Guardia Zibilak torturatu eta eraildako Mikel Zabaltzaren arreba bat. Mikelen zorigaitzeko istorioa “Adiorik gabe” antzezlan sortan eta Ion Arretxeren liburuan (“Intxaurrondoaren itzala”) jaso zuten. Atzo, modu etsituan baina borroka alde batera guztiz utzi barik, familiaren mina konpartitu zuen bertaratutakoekin, Robert solaskidearekin eta Fernando Rey moderatzailearekin. Saihestezina izan zen Arrasateko Etxabetarren minaz ez gogoratzea eta Altsasuko familia haienaz, eta beste hainbatenaz.

Saihestezina izan zen, halaber, “terrorismo” hitzaren eta horren atzean dagoen sufrimendu guztiaren banalizazioaz hitz egitea. Robertek modu egokian nabarmendu zuen puntu hau, Katalunia bere herrialdean azken hilabete luzeetan sektore batzuetatik egiten ari direnez. Zabaltzatarren minaren aurrean ezikusiarena egiten duten sektore berdinak. Atzo legebiltzarrean egon ez ziren berdinak.

Iñigo Aranberrik aurreko igandean “Biktima” izenburuko artikulua sinatu zuen, eta bertan Ane Muguruzaren hitzak jaso zituen (Josu Muguruzaren arreba):

«Uste dut biktima zera horrek ez nauela ordezkatzen. Gaur egungo biktima terminologia horretan ez naiz identifikatua sentitzen. Gehiago gustatzen zait esatea gatazkaren kaltetu bat naizela, edo ondorioak pairatu dituen pertsona bat. Egun ezagutzen dugun biktima izaera horretan Estatu terrorismoaren kaltetu asko ez dira identifikatuta sentitzen. Eta ni barne. Ez dakit eman zaien erabilpenagatik, batzuk nola goraipatu dituzten eta besteok nola gutxietsi gaituzten…».

Info+: “Víctimas de violencia coinciden en el no al odio y en la búsqueda de justicia y reconocimiento”

Heriotza Mexikon

%A %B %e%q, %Y in Antropologia apunteak, Bizi gara!, Dolua, S(u/a)minetik bakera

deathmexicoEgun hauetan Nuria Vega psikologa, tanatologa eta lagun kanariarra Mexiko aldean egon da, Gabonetara begira eta denok ditugun aulki hutsak kontutan hartuta han doluari buruz hizketan. Pixkanaka argazkiak, audioak eta testuak konpartitzen dabil (eskerrik asko Nuria!).

Izan ere, Domu Santu eguna zelan ospatzen duten ikusteko, entzuteko eta sentitzeko modukoa da. Ana María mexikarra hasi da Death Kafeak antolatzen geurean, Portugaleten, eta hango irudiak elkarbanatu ditu egun hauetan ere (eskerrik asko, Ana María). Aurten, eguna Sorian pasatu dut, eta arimen inguruko ikuskizun sotila baina ederra dastatu ahal izan dugun familian (“Festival de las ánimas”). Baina 2001ean Tijuanako hilerrian igaro nuen azaroaren 1a eta, bai, goitik behera merezi izan zuen.

Mexikotik datozkigunak zatiak baino ez dira, norberak interpretatzen dituenak. Herrialde guztietatik jasotzen duguna bezala. Topikoak eta arinkeriak sarritan. Eta sumina tarteka, indarkeria gordina, dolu kolektiboa, samina. Narkoterrorismo kontzeptua ere sortu dute bereziki Kolonbian gertatu zena eta Mexikon urte hauetan gertatzen ari dena definitzeko. Feminizidioak Ciudad Juárez eta DF hirietan, Guerrero, Michoacán, Chihuahua, Jalisco eta Oaxaca estatuetan. Ayotzinapako ikasle desagertuak.

Hemen Jorge Reyes musikari mexikarrak 1986an egindako diskoa arimen omenez, “Comala”.

Borreroaren larruan

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera, Zineman

OQueArdeMunstrokeria da infernua piztea, basoak sutan egotearen atzean gizaki baten eskua topatzea. Galizian, Portugalen. Urteak joan eta etorri. Krimen ekologikoa.

Eta meritua da borreroarekin enpatia piztea pelikularen hasieratik, Oliver Laxe gidoigile eta zuzendariaren meritua. Gizonaren humanitatearekin bat egitea hasierako irudietatik. Are gehiago, ama zaharraren etxe zaharrera iristen ikusten dugunean, kartzelatik aterata. Naturarekin eta animaliekin daukan lotura antzematen dugunean. Haren begiekin gauzak ikusten ditugunean.

Ariketa zaila da, ez delako erraza infernua ahaztea. Zuzendariak suaren hondamendia ez digu ezkutatzen gainera. Geure aurrean ipintzen dizkigu hala krimena nola kriminala. Eta munstroaren aurkako erreakzioa ulertzen dugun arren, pelikularen amaieran, ezin dugu zuzenean gorrotatu. Laxek lortzen du dikotomietan ez jaustea (borreroak/biktimak, ongia/gaizkia), eta ikus-entzulea ez du behartzen erabakitzen.

Borobiltzeko, musika pieza zoragarri hau oparitzen digu. Moitas grazas.

 

Lubakietatik saltoka

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera

tugofwarEderra izan da Maixabel Lasari “El Periódico”-n egin dioten elkarrizketa irakurtzea, “Zubiak” (Jon Sistiaga eta Alfonso Cortés-Cabanillas) dokumentalaren haritik. Doluei dagokienez, “zure borreroarekin topatzea sendagarria da zuretzat eta berarentzat ere” esan du Lasak. Giza kalitate handiagorik nekez aurkitu dezakegu. Zubien bidez lubakietatik saltoka batera eta bestera.

Bestela, “S(u/a)minetik bakera”-n oso present dagoen beste euskal gatazka bat Hondarribiko alardea da. Hildakorik gabekoa, baina indarkeriazko gatazka goitik-behera. Aste honetan jakin dugu aspaldiko notiziarik pozgarriena: 70 gazte hondarribitarrek lubakietatik salto egiteko hautua egin dute eta, alarde tradizionaleko partaideak izan arren, alarde mistoko emakumeen eskubideak aldarrikatu dituzte. Maitasunaren eta osasunaren izenean, gainera. Eskerrak besterik ezin dizkiegu eman. Izugarri pozten naiz Arantxa Urretabizkaia-gatik eta hainbeste sufritu duen jende guztiagatik. (Tradizioaren izenean, gogoratu dezagun).

Suminduta egoteko arrazoiak berresten dizkigute astez aste, baina abesti zahar eta bideo eder hau ekarri nahi izan dut txoko honetara. Hain zuzen ere horregatik.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar