You are browsing the archive for Zaintzaileak.

Denborak aurrera etengabean (2)

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Zaintzaileak

dig

Nostalgiak jota, 2.000 pertsona inguru hurbildu ginen irailaren 25ean Euskalduna jauregira, eta beste hainbeste hurrengo egunean. Bi rokero zaharren arteko besarkada ikusteko bakarrik merezi izan zuen. Baita ekarritako gonbidatuengatik ere, bi rokero zaharrek oholtzaren gainean emandakoagatik, bi bertsolariek egindako sarreragatik. Inun baino alaiagoa ez dakit, baina ondo amaitzeko agur ederra izan zen, borobila.

Oroiminetik ere idatzi du Igor Leturia lagunak bere blogean, “Hertzainak dela eta…” postean. “Gure garaiak”, joan direnak, orduko sasoi argilun horiek. Eta gure seme-alaben garai hauek, ulertzen saiatzen gabiltzanak, beste rol batetik (aitarena) begiratzen ditugunak Igorrek eta biok. Urteak badoaz, eta ondo dago konturatzea. Ahal baldin bada estutasunik gabe.

M. aldameneko bizilaguna ere badoa bizitzan aurrera, denon modura zahartzen. 90etara hurbiltzen bera, Igor eta biok 50etara. “Zein gazteak”, pentsatzen du M.-k. “Zein zaharrak”, gure seme-alabek. M.-ari zahardadea ez zaio gustatzen, behin baino gehiagotan esan dit zahartzea zein kontu txarra den,  makaltzea zein tristea den. Eta zein guapoak diren gure seme-alabak, baita Maider eta biok ere.

Gaurko egunkarian arrunt gustura irakurri dut Nerea Ibarzabalek eta Mariñe Arbeok idatzitako artikulua, “Oraindik ez, baina”. Honi guztiari buruz hitz egiten dute, ziklo hauei guztiei buruz. Herenegun seme-alaben aulkiak bultzatzen genituen, etzidamu zeinek bultzatuko ditu geureak? Euren hitzetan:

“Nahi nuke ingurukoak lasai eta ondo zaintzen utziko digun mundu bat, eta hau denok geure arduratzat sentituko dugun egun bat. Baina, antza, oraindik ez.”

 

PD.- M.-k eta biok datorren hilabetean urteak egingo ditugu. “Zu ni baino askoz gazteagoa zara”. “Bai, baina hilabete berekoak gara”. 

Heriotz ezin hobe bat

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Onkologikoak ez direnak, Zaintzaileak

Bakea“Sabelean korapilo bat neukan: Arratsaldero zahar-egoitzatik etxera joaten nintzenean estutasun horrekin, ea egun hartan hilgo zen ni barik. Hil zenean, zorionez, korapiloa askatu zitzaidan. Hor egon ginen hirurak, berarekin, eta zu gelditu zinen gurekin batera azken hatsa eman zuen arte. Oso polita izan zen. Kalean kontatzen dut eta zoratuta egongo banintz bezala begiratzen didate, baina horrela izan zen, ezin hobea.”

Egia esan modu horretan gertatu da, 7 hilabete izan dira eta bakea izan da prozesua definitzeko hitz egokiena. Baita maitasuna eta umorea ere bai. Kontsultara etortzen ziren eurak, hiru senideak, emaztea eta bi alabak. JR egoitzatik ez zuten ekartzen, ni joan nintzen hara behin berari bisita egiten, eta dena ondo eta lasai zegoelako iritziarekin geratu nintzen.

Urtarrilean topatu ginen aspaldiko partez C eta biok, JRen emaztea eta biok. C ospitale zaharreko lankidea izan zen, urteetan, eta bizitzak elkartu gintuen ospitale berrian erabateko kausalitatez. Senarraren egoera jakin nuen eta kontsultara bideratu nuen, onkologikoak ez diren pazienteekin beti da zailagoa zainketa aringarrietara hurbiltzea.

Hurrengo 7 hilabeteetan kontsultan zalantzak uxatze lanetan ibili naiz, hartutako erabakiak sendotzen, C-k egindako zaintzaile lan guztia eta 2 alaben ikuspuntuak balidatzen. Oreka mantentzea hitz batean. Eta azken hilabetean hiru bizipen garrantzitsurekin gelditu ahal izan dira: JRren urtebetetzea ospatzea, pazientea egun batez zahar-egoitzatik etxera itzultzea eta beste egun batez Arantzazuko paradisura joatea.  

Abuztu honetan heriotza onak eta bereziki lasaiak eduki ditugu. Eta JRrena, egia esan, ezin hobea izan da. Doluaren bidea goxatzen duena.

Jx

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Onkologikoak, Zaintzaileak, Zarautz Errukitsua


0148-2-Beriain-elurretanEgunak pasatzea nahiago izan dut ganorazko zerbait idazteko. Bitartean, liburu bat oparitu didate lanean (eskerrik asko, A!): “22”. Adin horrekin minbiziak jotako biografia baten urte oso bat lehenengo pertsonan kontatzen duena. Paule San Salvador del Valleren autobiografia onkologikoa, gorak eta beherak, itxaropenak, desesperazioa, umorea, maitasuna, pasadizo sexualak, hausnarketa sakonak, gorrotoa, pasarte kannabikoak. Humanitatea letra handiz. Neska durangar honen berri eduki dut urte hauetan, baina hain zuzen egunotan ekin diot bere hitzak irakurtzeari. Ondo dago konturatzea zelan ikusten gaituzten medikuok beste aldetik. Zoragarria da biziminez bizitako existentzia honi buruz irakurri izana. Eta zoragarria epilogoa. Esaldi bakar batekin gelditu behar baldin banintz, Paulek jasotako honekin geldituko nintzateke (Pepe Mujicarena):

“El hombre es un animal muy fuerte, es mucho lo que puede soportar”

Anboto aldetik Pagoeta aldera itzulita, arrano buruzuriaren hegaldi dotoreaz, biziminez egindako abentura baten amaierara iritsi gara. Aitortzen dut doluan nagoela, hutsunea sentitzen dudala. Beste batzuetan baino gehiago kostatzen ari zait agur esatea. Asko eta asko dira lanean ezagututako gaixo terminalak, hildakoak, asko da ikasitakoa. 12 urte izango dira laster aita hil zenetik, 2007ko uztail hartatik (hain urruti, hain gertu). Hala ere, hau benetan zaila da ondo adieraztea.

Agur esan nahi diot maisu bati, botak jantzita zendu den gizon bati, ia-ia nire kintakoa. Izaki espiritual bati, azken Gabon gauean ezagutu nuena eta egun hartan bertan esan zidana: “Nire bizitzaren onena oraindik etortzear dator”. Medikuoi asko kostatzen zaigu gauza batzuetan sinestea, mirariak onartzea, geure Medikuntzatik kanpo dagoena eta ukiezina eta ulertezina denari aurrez aurre begiratzea. Baina egia da, bizitzaren onena izan daiteke anabasa baten erdian oreka topatzea eta zure neska-lagunarekin ezkontzea. La Perlan bainu hori hartzea. Umorea piztuta mantentzea. Irribarria eta Urrutikoetxearen arteko pilota finala ez galtzea. Irribarrea ez galtzea.

Zergatik neurtu mendiak (Anboto, Pagoeta…) metrotan eta ez edertasunean? Zergatik neurtu bizitza urteetan eta ez gauzatutako ametsetan eta urratutako bidearen dotorezian? Behin eta berriz bueltatzen naiz hitz hauetara, Felix Iñurrategiri dedikatu zizkiotenak. Datorren urteko uztailean 20 urte izango dira Felix Himalaietan hil zelarik. Felix izan zen Euskal Herriko pertsona askorentzat lehengusu bat bezala, familiakorik inolaz ere izan ez arren. Dolu kolektibo handia izan zen.

Zurekin antzeko bat gertatu zait, familiakorik izan ez arren. 7 hilabeteko adiskidetasun eta bizilaguntasun trinkoa, gupidatsua. Zoragarria izan da hainbeste intentsitatez bizitako zeure existentzia ezagutu izana, Jx. Liburu potolo bat, dokumental bat egin zitekeen zeure mundu honekin guztiarekin. 

Ezinezkoa da zu ez maitatzea. 

 

 

 

Pertsonen eskubideak bizitzaren amaieran

%A %B %e%q, %Y in Dolua, Humanizazioa, Onkologikoak, Onkologikoak ez direnak, Zaintzaileak, Zarautz Errukitsua

ArartekoUztailaren 4 eta 5ean izenburu horren uda ikastaroan egon naiz Miramar jauregi donostiarrean, Arartekok antolatutakoa. Zainketa Aringarriak Giza Eskubide moduan. Gu guztion bizitzetan plazerra, gozamena eta zoriona zelan tartekatzen diren mina eta sufrimenduarekin.

Mabel Marijuan-en hasiera indartsua izan zen. Eskubideak (eta arauak) baloreetan sustatuta egon behar direla, eta ez alderantziz. Esparru honi “azken egunetako lurraldea” deitu zion, lurralde zehazgabea, kartografiatu ezin dena. Norberaren lurraldea edo besteena. Ziurgabetasunak estutzen gaitu, aurreikusteko gaitasunik eza. Heriotzaren beldurrak zoriona oztopatzen du, eta horren aurrean antsietatea saihestezina da.

Asko gustatu zitzaidan Mabelek erabilitako metafora bat: Heriotzari begiratzea da eguzkiari so egitea bezala, bakarrik tarte laburraz egin daitekeela. Baita hiru kontzeptuekin egindako hausnarketa ere: Denbora, bakea eta askatasuna. Horietatik bat ere ez dagoela heriotza biolentoen kasuetan, edo bestelako bat-bateko heriotza goiztiarretan. Bere hitzetan, besteen azken egunetako lurraldea gurea ere bada “por imperativo real“. Bestela, benetako hiru errelato mota daudela: Bidaiariarena, nekazariarena eta hiltzear dagoenarena. Hitz egin behar dugula aurretiaz gauzetaz. Eta amaitzeko, aspaldiko hiru kontzeptu: Askatasuna, anaitasuna (arrebatasuna…) eta berdintasuna.

Rafa Motak gurea Medikuntza humanista dela gogorarazi zigun. Zelan eman bizitza bizitzaren amaieran? Z.A.-etako estigmaz, “amore ematearena”. XXI. mendeko paradigma aldaketak. Komunikazio eraginkorraren (eta afektiboa: efectiva/afectiva) garrantziaz. Arreta goiztiar eta sinkronikoarena.

Pepe Quintas-ek API (Arreta Plan Indibidualizatua) eta Innopal-i buruz hitz egin zigun, eta azken honetan gaixo eta senideentzat diseinatu duten koadernoaz. Halaber, formakuntza eta kapazitazioaz.

Julio Gomez hasi zen desira eta errealitatea ez nahasteko aholkatzen. Batzuetan ezin dugula lagundu, baina bai hor egon. Eta bertako datu batzuk EAEn eman zizkigun: Urtean 20.000 pertsona hiltzen direla, %70a >74 urtekoak, %54a ospitaleetan. Hiru kontzeptu: Ospitalitatea (abegikorra izatea), presentzia (bizipen trinkoa da) eta errukia (enpatiatik egitea, mugitzea). Arintzen duena harremana delako. Paul Ekman aipatu zuen. Eta GES galdetegia, espiritualtasunaren arloan. 

Brigida Argotek gogorarazi zigun heriotzen 3/4ak gaixo kronikoengatik datozela. Gaitasun profesionalen artean jakitea, egoten jakitea eta izaten jakitea daudela. Eta autonomia eta erabakitzeko eskubidea azpimarratu zituen.

Marijo Goikoetxearen txandan, harreman simetrikoen alde egin zuen. Esparru pribatuan erabakiak zailak direla, eta errespetuaz eta tratu onaz jokatu behar dugula. Denok gardu batean edo bestean hauskorrak eta menpekoak garela, “autoinsuficientes”. “Con-vivir” kontzeptutik “con-morir”-era. Biografia osatu behar duela hiltzear dagoenak, berkonfigurazioa. Profesionalon gaitasunak hala teknikoak nola etikoak izan behar direla. Desberdindu behar ditugula emozio puntualak eta kontrolatuak aldi batetik, eta bestetik etengabekoak, sufrimendua eragiten dutenak.

Iñaki Saralegik aurretiazko borondateen dokumentua etorri behar dela hausnarketatik nabarmendu zuen. Esparru hau garrantzitsua dela senide bakoitzaren rola identifikatzen laguntzeko eta dolua errazteko. Kontsulta sakratuen kontzeptua konpartitu zuen halaber.

Pablo Iglesias medikuak, erabakiak hartzeko, profesionalok ezagutzatik eta gaixoek eta senideek baloreetatik abiatzen garela aipatu zuen. Zientzia eta etikaren arteko oreka dela. Proportzionaltasuna goraipatu zuen, basakeria eta utzikeria terapeutikoaren artean. Eta heriotza ahalbidetzeak ez duela esan nahi heriotza eragitea. Teknologiaren gatibuak garela. “Futility” kontzeptua azpimarratu zuen. Osteguneko arratsaldean, “Los demás días” (Carlos Agulló, 2018) dokumentala konpartitu genuen, Iglesias protagonista bertan zegoelarik.

Peter Tyndall Irlandako Ombudsmanek,ostiraleko goiza zabaldu zuen. “A Good Death: Progress Report” argitalpenaren berri eman zigun. Bestetik, kexa gehienak komunikazio arazoak direla aipatu zuen. Baita arretarik ez egotea 24/7/365. Eta “End of Life coordinator” figura interesgarria ospitale mailakoa nabarmendu zuen.

Lori Thompson “Ponte en su lugar” bideoarekin hasi zen, Matia Fundazioan egindakoa, enpatiaz eta gaixoa erdigunean kokatzeaz. Psikologia humanista nabarmendu zuen, Carl Rogers-en lanarekin.

Marina Martinez-ek, bestela, duintasun terapiari buruz ederki jardun zuen, Harvey Chochinoven lanaz. Sufrimendu psikologikoaz eta existentzialaz. Eta gogorarazpen bat: Oinarrizko gauzak sarritan garrantzitsuenak direla.

Silvia Fernandez-ek meditazio teknika bat azaldu zigun, “bizkar sendoa, bihotz leuna” (John Hallifax). Eta mindfulnessen osagariak: Presentzia, arreta osoa, entzumen aktiboa.

Amaitzeko, komunitate errukitsuei buruzko mahai ingurua konpartitu genuen Julio Gomezek (Santurtzi hiri zaintzailea), Estibaliz Gutierrezek (Vivir con voz propia), Maider Grajalesek (Getxo Zurekin) eta laurok, ikastaroari amaiera ederra emanez.

 

PD.- Egun haietan, aldi eta leku berean, suizidioaren inguruko beste uda ikastaro mamitsua eskaini zuten.

Arrano buruzuria

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Onkologikoak, Zaintzaileak, Zarautz Errukitsua

BaldEagleIngelesezko izena gora-behera, ez da arrano burusoila, buruzuria baino. Ipar Amerikako hegazti harrapari hau arrantzalea da nagusiki eta, desagertzeko arriskuan egon bada ere, haren presentzia egonkortu egin da Alaskan, Kanadan, Quebecen eta AEBetan.

Biziminaz zoritxarraren aurrean idatzi nuen duela 4 hilabete, abenduaren hondarretan ezagutu nuen bizilagunaren istorioak txundituta. Hitz jokoa eginez gero, “bald eagle”-tik “bold eagle”-ra pasa gaitezke. Burusoila. Ausarta. Kementsua. Natura sendagaia izan daitekeela gogorarazten digun artikuluan, Felix Zubiak aipatzen zuen oinarrizko puntua: Gizakiok ondo sentitzen gara naturan animaliak garelako finean.

Animaliak. Arranoak. Arrainak. Basoan, itsasoan edo lurraren barrunbeetan. Bizilagun buruzuriak. Herri zaintzailea, errukitsua, gupidakorra. Zarauzko geure ekimenak urtebetea egin du, urtebete bizitzaren amaieraren gaia gizarteratzen.

Zeuri dedikatuta, J.

 

Info+: Diario Vascon eta Erlo Telebistan.

 

Botak jantzita

%A %B %e%q, %Y in Onkologikoak, Osatzaile zauritua, Osatzetik Arintzera, Zaintzaileak

WithHisBootsOnBatzuetan ez da erraza Barne-Medikuntzaren zerbitzu batean zainketa aringarriak egitea. Zuretzat argi dauden oinarrizko gauzak ez daude antza hain argi. Ez dut esaten Traumatologian edo Ginekologian, Barne-Medikuntzan baizik. “Ghetto” edo “sekta” aringarritik kanpo basamortuan predikatzea da zentzu batean. Bakardade sentsazioa.

Honen guztiaren erdigunean, edozein modutan, gaixoak eta senideak daude. Eta ez genuen ahaztu behar izango. Oinarrizko gauza horietakoa da, are gehiago, kontu sakratua izango beharko litzateke. Eta erdigune horretan arretaz begiratu eta entzuten dugunean, biografia desberdin eta mamitsuak topatzen ditugu. Zaratatik kanpo eta presarik gabe eseritzen garenean, zenbat kontu…

Beste behin ere Custer jeneralaren moduko bat ezagutu ahal izan dut, botak jantzita hiltzen den horietako bat: JM. Progresio ona egin duen kasu horietako bat, familiaren babes ederra eduki duena, bizitza modu onean amaituz. Bere biografiarekin modu koherentean. Borobildutako bizitza bat, antzeko katebegiak mundu honetan laga dituena. Zailtasunen aurrean zutunik, Errol Flynnen moduan.

Heriotza ona zer da? JM-ek eduki duena, zalantzarik gabe. Eta aste hauetan M-k eta MJ-k ere eduki dutena, beste gaixo batzuen artean.

Botak jantzita.

 

Gainontzeko egunak

%A %B %e%q, %Y in Osatzetik Arintzera, Zaintzaileak, Zineman

LosdemasdiasPasa den ostegunean Donostiako Principe zinemetan ikus-entzun ahal izan genuen Carlos Agulló zuzendariak egindako dokumentala, “Los demás días”Amaia Gozategi nekaezinak antolatu zuen pasea, Orioko Mandalara Taldearen bidez. Zarautzeko urte hauetan behin baino gehiagotan eduki dut Amaiarekin egoteko plazerra, beti ere saltsa hauetan, eta ostegunean Izaskun Andonegi (Bidegin), Lori Thompson (Matia) eta hirurokin moderatu zuen pelikularen osteko solasaldia.

Dokumentala bera zentratuta dago zainketa aringarriak, ospitalekoak eta etxekoak, modu dibulgatiboan zer diren kaleko jendeari azaltzen. Oso era egokian islatzen du, egia esan, zertara dedikatzen garen erizain, psikologo, mediku eta abar batzuk. Gainera, protagonista den Pablo Iglesias medikua publikoari oso erakargarria suertatzen zaiola ohartu ginen lehengo eguneko proiekzioan. Baina, gauza guztien gainetik, nabarmenena da zuzendariak lortutako testigantzak, hala pazienteenak nola senide edo zaintzaileenak. Horrek sekulako indarra ematen dio lanari, benekotasunarena, eta horrelakoak lortzeko dauden zailtasunak kontuan hartuta, txalogarria da benetan.

Modu hain esplizitoan egindakoa azken 12 urteotan izan da, eta dokumental honek nolabait “Las alas de la vida” (2006), “El último viaje” (2008), “Quimio” (2009), “La travesía” (2011), “Compañeros de viaje” (2013), “Au-delà de la colline et la brousse” (2014), “Cancer: the emperor of all malladies” (2015) eta “El viatge definitiu” (2016) lanak osatzen ditu.

Badakizue, egunen batean hilko gara, baina gainontzeko egunetan ez.

 

Zaintzaileak zaintzen?

%A %B %e%q, %Y in Onkologikoak ez direnak, Zaintzaileak

zaharegoitzaNork zaintzen ditu geure adinekoak (umeak) geuk ezin dugunean? Latinamerikatik etorritako andreak, Errumaniatik, nondik etorri behar izan dira geure adinekoak (umeak) zaintzen dituztenak? Zenbat zahar-egoitza behar dira eskaintzari aurre egiteko? Zenbat langile behar dira zahar-egoitzetan geure adinekoei atenditzeko? Zenbat ipurdi-garbitzaile?

Zaharkitutako gizarte batean bizi gara, hemen eta Lehen Mundu osoan orokorrean. Zimurrak, gaixotasun kronikoak, Alzheimer, hauskortasuna. Baliabideak, planak, politikak diseinatzen dira errealitateari behar bezala erantzuteko. Baina batzuetan ez da nahikoa. Ez dakit zeuei, baina neuri oso deigarria iruditzen zait orain dela urte bat Bizkaiko zahar egoitzetan piztutako lan gatazka. Hauskorrak adineko egoiliarrak, hauskorrak zaintzaileen lan baldintzak.

Nork zainduko gaitu?

Info+: “Esku nahikorik ez“.

Aitajauna

%A %B %e%q, %Y in Antropologia apunteak, Oroimenean, Zaintzaileak

ikazkinaMenditerapia: Naturan zeharkaldiekin gozatu, tontorrez tontor gorputza eta arima elikatuz. Gauza gutxi bururatzen zaizkit hau baino betegarriagoak, laneko geure ur handietatik kanpo.

Beste garai batean, mendia bera zen ogibide. Eguraldi kontuak gaurko modu obsesiboan begiratu barik, benetako hotza, benetako lainoak eta benetako elurra eta euria zeudenean. Hori guztia egunez eta gauez, txondorra zaintzen adarrekin eta belarrarekin egindako etxoletan lo egiten (edo), orain ditugun arropa termikoak eduki barik.

Hizkuntzak ikasteko, hegazkin batean montatu ordez, mandoa hartu eta Elgeako mendilerroa zeharkatu Araba aldean gaztelania deskubritzeko. Elizmutil, abeltzain, ikazkin, senarra, aita, anaia… Desberdin bizi eta hiltzen da hirietan eta herrietan, ospitalean edo etxean, kalean edo baserrian. Kasu batzuetan oraindik ere horrela gertatzen da, zorionez. Familia alboan eta bikain zainduta, herriko medikuaren laguntzaz, historian beti izan den moduan. Baretasunez, naturaltasun osoz, dotoreziaz. Bizi izan zaren moduan hil, zirkulua osatuz.

Gainera maiatzaren egun seinalatu batean. Bestela ere ez ginen ahaztuko, baina horrela are gutxiago.

 

Hasierarako itzulera

%A %B %e%q, %Y in MikroIpuinak, Onkologikoak ez direnak, Zaintzaileak

ilargiaGauero legez ogera lagundu eben, nahiz eta gau hori desbardina izan. Ilusio guztiagaz sartu zan ogean Begoña Bilbao, jausitako hortza burukoaren azpian kontu handiz lagata, beste hainbatetan egin bezala. Abizen arrunteko aspaldiko sagua orduan, teilatuko Maritxu gona gorriduna gaur: “Eutsi hagin zaharra”, mantra baten moduan, “eta ekarri barrixe”, lokartu arte errepikatu, “eutsi hagin zaharra”, behin eta barriz, “eta ekarri barrixe”, ostera be…

Lo, Izaskun Ibarra zaintzaileak hurrengo goizean horrela topatu eban, irribarrea ezpainetan. Arretaz pakete txiki bat almohadapean utzi eta hortz zaharra eroan. Burua ez da erabat galtzen, beti gelditzen da guardian neuronaren bat, zubi lanak egiten iraganaldiagaz, edo hori esaten dau behintzat Itziar Deba medikuak.

Horregaitik musika.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar