You are browsing the archive for Zineman.

Desagertutakoak (3)

%A %B %e%q, %Y in Dolua, S(u/a)minetik bakera, Sarean, Zineman

desagertuakHodei Egiluzen kasuarekin abiatuta, desagertutakoen hari honi ekin nion blogean. 2017an topatu zuten galdakoztarraren gorpua, eta honek bidea eman zion behintzat familiari dolua itxi ahal izateko. Bestelako kasua da Borja Lazaro gasteiztarrarena, garai berean desagertu zena baina oraindik argitu gabekoa. Haren familiarekin eta Fernando Irigoien baztandarrarenarekin eta Miguel Angel Elorriaga iurretarrarenarekin osatu dute saio mamitsua “Ur Handitan”-en. Gomendagarria zinez.

Indarkeria politikoan murgiltzen bagara, indarrezko desagertuen arloan sartuko ginateke. Lur azpiko mundu erraldoia da, nazioartean historia garaikidean behin eta berriz tratatu izan dena 1970eko hamarkadatik hona. Argentinako guda zikina ziur aski adibiderik ezagunena eta latzena da, hango diktadurak ’70 eta ’80 urteetan eragindakoa, zineman luze eta zabal jorratutakoa (” La noche de los lápices” 1986an, “Ni vivo, ni muerto” 2001ean, “Kamchatka” 2002an, “Historias de aparecidos” 2005ean edo “El secreto de sus ojos” 2009an). Eta herrialde hartan bezala, Txilen, Kolonbian, El Salvadorren, Guatemalan, Mexikon, Espainian, Marokon, Aljerian, Palestinan, Iraken, Bosnian, Errusian, …

Euskal Herrian bueltan, oso aipatzekoa da Aranzadi Elkartean egindako lana memoria historikoaren inguruan, Italia, Polonia, Errumania eta Esloveniako erakundeekin batera. Ezaguna da Saharako desagertuen inguruan egindako lana. Eta tortura geurean xehe aztertzen egindakoa, hain lotuta desagerpenekin.

“Dancing with their fathers, dancing with their sons, dancing with their husbands, they dance alone” (Sting).

 

Adiorik Gabe (2)

%A %B %e%q, %Y in Antzerkian, Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

Adiorik GabePasa den larunbatean, apirilaren 6an, Principal Antzokian aurkeztu zuten “Adiorik Gabe” ekimenaren laugarren ekitaldia. Inesa Ariztimuñok koordinatuta. Hain zuzen ere, DSS 2016ko hiriburutza kulturalaren haritik beste 3 ekitaldien jarraipena emanda. Gaur zortzi egindakoan, hiru izan ziren gogoratutako pertsonak: Jose Maria Elizegi “Mayi”, 1976an Donostian ETAk eraildakoa. Aiert Beobidek zuzendutako dantza saioa eskaini zioten. Gladys del Estal, bestela, Guardia Zibilak erail zuen 1979an Tuteran. Haren omenez, Koldo Almandozek zuzenduriko film laburra ikus-entzun genuen. Francisco Arratibel, azkenik, ETAk hil zuen Tolosako inauterietan 1997an. Juantxo Zeberiok zuzendu zuen haren omenezko pieza musikala. Mireia Galarza eta Isidoro Fernandez izan ziren haria josten batetik bestera ibili ziren aktoreak. Ekitaldi ederra, seme-alabekin konpartitzeko une hunkigarria.

Honekin oso lotuta, bereziki merezi duen testua publikatu zuen Pili Zabalak pasa den astean ere egunkarietan: “Sendabideak gure zauri kolektiboentzat”. Amu moduan lagatzen dizuet esaldi hau: “Indarkeriak kalte gehien egindako bost udalerrietan (Errenteria-Orereta, Arrasate-Mondragón, Elgoibar, Andoain eta Lasarte-Oria) akordioetara iritsi badira, Eusko Legebiltzarrean zergatik ez?”. Mikroan ahal da, baina makroan ezin.

Makroan, bitartean, posiblea izan da poliziaren abusuen biktimak aitortzeko legea aurrera ateratzea, hala Nafarroan nola Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Istilu artean atera ere, epaibideetara eramateko mehatxuekin lubaki batetik. Azken finean, besteen existentzia ukatuta, besteen humanitatea eta zauriei bizkarra emanda. Diagnostikoa bera ere (poliziek eragindako torturak eta erailketak) ukatzen baduzu, hurrengo urratsa blokeatzen duzu, sendabidea alegia. Zarataren erdian, zorionez, Maria Jauregi eta Iñaki Garcia Arrizabalaga desmarkatu dira Twitterren. Eider Hurtado telebistan “360 Grados” saioan. Edo Edurne Portela “El País”-en (“La caricia y la bofetada”).

Twitterren ere, Aitor Merinok ahotsa altxatu du TVEri ausardia gehiago eskatuz. “El silencio de otros” dokumental saritua (Almudena Carracedo eta Robert Bahar) eskaini dute telebistan egun hauetan, baina “Asier eta biok” ezinbestekoak blokeatuta jarraitzen du. Besteen existentzia ukatuta.

Ukazio eta blokeo horiei buruz zerbait badaki Harkaitz Canok ere, “Fakirraren ahotsa” (Susa, 2018) eleberrian jasotakoa, Imanol Larzabalen bizitza errealaren minetatik abiatuta. Bernardo Atxagak ere blokeoa pairatu behar izan zuen bere garaian “Soinujolarearen semea” (Pamiela, 2003) liburu bikainarengatik, orain zinemara eramandakoa. 

Adiorik gabe, gero eta gutxiago geratzen da “Suminetik eta saminetik bakera”  Zarautzen aurkezteko.

“Errealitatea ezagutzeko, errealitatea kargutzeaz eta errealitatea kargatzeaz gain, errealitatearen kargu ere egin behar da”. Ignacio Ellacuria.

Oparirik handiena

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

elmayorregalo2018aren hondar hauetan, zubigile baten heriotzaren berria iritsi zaigu, olibondo eta errautsaren erresumatik. Amos Oz zendu da abenduaren 28an, Herodes errege juduak, Mesias delakoa akabatu nahian, hainbat ume errugabe hil zituenekoa  gogoratzen dugun egunean. Gaur egun “errege” judu berriek, Sharon eta Netanyahu horiek guztiek, ume errugabeak hiltzen jarraitzen dute. Eta, bien bitartean, Oz bezalakoak epeltzat, erdipurdikotzat eta traidoretzat jotzen dituzte. Oz bezala jerusalemdarrak diren Ada Yonath bake bilatzaileak. Hiri berekoa zen Isaak Rabin bezalakoa. Edo Kanadan jaiotako Yael Deckelbaum bezalakoa.

Urte honen amaieran ere, espainiar pelikula interesgarria ekarri digute zinema aretoetara: “El mayor regalo” (Juan Manuel Cotelo). Barkamenari buruzko filma da, barkatzen dutenei eta barkatuak direnei buruzkoa. Gatazka txikietatik hilketa eta atentatuetaraino. Tim Guénard frantziar boxeolari izandakoa, Irene Villa ETAren biktima izandakoa, Shane O’Doherty IRAren buruzagi izandakoa, Manuel Antonio Noriega panamar diktadore ohia eta Ismael Al Jatib hildako ume errugabea dira dokumentalaren protagonistak. Gorrotoaren apostoluek kritikatutako filma ikus-entzuteko irrikan nago. 2019an izango da. (Eskerrik asko Amaia!).

Urte berri on!

Zinema eta Medikuntza aldizkarian

%A %B %e%q, %Y in Artikuluak, Zineman

SalamancakoUnibertsitateaZainketa aringarrien mundu honetan hasten ari nintzenean, 2010 hartan Txagorritxuko ospitalean ibili nintzen formakuntza bat egiten, Gasteizen. Ikasitakoaren artean, bibliografia medikoan ordurarte ezagutzen ez nuen aldizkari baten berri eduki nuen: Salamancako Unibertsitateak argitaratzen duen “Revista de Medicina y Cine” (“Journal of Medicine and Movies”) .

Urteak aurrera joan ahala, zinema eta medikuntza uztartzen amaitu eta gero, interesatzen joan naiz arlo honetan sakontzeko. Wikipediako artikulu honetan aspalditik gaurkotzen noa tarteka zainketa aringarrietako gaien inguruan ateratzen diren pelikulak. Oinarri horretatik abiatuta, eta erreferentziazko argitalpen honetatik, pentsatzen joan nintzen artikulu bat idaztea, gaurkotutako informazioarekin eta aipatutako aldizkarian.

Hilabete honetan argitaratu dute azkenean, hemen duzue: “Cuidados paliativos y Cine: Una actualización comentada de la producción relacionada desde mediados del siglo pasado hasta la última década del actual”. Pozgarria benetan. Eta are pozgarriagoa Beatriz Ogandok idatzi izana argitalpena eta gero, gaur egun arlo honetan adi dagoen adituetako bat, Ramón Bayés berarekin batera. Eurena da lanik handiena azken urte hauetan pelikulak aztertzeko eta komentatzeko, beti ere esparru honetan.

Bejondeigula!

Grisen zonaldean barna

%A %B %e%q, %Y in S(u/a)minetik bakera, Zineman

GreyZoneEsparru lanbrotsuetan ibiltzea kitzikagarria da, baita beldurgarria ere. Lausotasunak hori dauka, nahasmenetik argitasunera igaro gaitezkeela, ala iluntasunera. “El largo caminar por la zona gris de los afectos”, Edurne Portelaren hitzetan. Izan ere, “Mudar la piel” izeneko dokumentala dela-eta, egile bietako bati gutuna idatzi dio publikoki “El País” egunkarian. Ana Schulz-ek dokumentalean kontatzen du bere aitaren istorioa, (Juan Gutiérrez) ETA eta Espainiar Estatuaren artean bitartekari lanak egin zituena. Zehazki, analizatzen du Juan Gutiérrez eta Roberto Flórez-en arteko harremana, bitartekaria eta haren espiaren artekoa hain zuzen ere. Adiskidetasunaren harremana, sinetsi ala ez. Apur bat “Asier ETA biok” bikainaren ildotik.

Behelainoan barna, hala ere, asko eskertzen da seinaleak topatzea, mugarriak, markak, argibideren bat. Norabide posibleak indikatzen dituztenak, gero zeuk aukeratzeko nondik jo. Maria Jauregi eta Haritz Aranburu dira beste bi adibide eder grisen zonalde honetan. Maiatzean Radio Euskadirako eman zuten elkarrizketa ezaguna izan da. Eta azken aste hauetan ere, Mariak norabide posible batzuk erakutsi digu. Horietako bat, Olatz Etxabek, Maixabel Lasak (Mariaren ama) eta beste hainbatek esan digute behin eta berriz: “Ezin dira hartu erabaki politikoak biktimen iritziengatik“.

Logika hau, hala ere, ez du Botereak konpartitzen. Honengatik, eta beste arrazoi batzuengatik, lanbro artean jarraitzen dugu. Gogora Institutuak ikas material bat aurkeztu du, historia ikasgairako. “Herenegun” izena dauka, Hezkuntza Sailarekin batera plazaratu du eta, suposatzen da, arreta guztiekin prestatutako lana izango da. Ezta ere, Botereak zuri ala beltz nahi du.

Urriaren 20an izan da ETAren amaieraren hasiera markatu zuen egunaren 7. urteurrena.

PD.- Urriaren 30ean, “S(u/a)minetik bakera” Urnietan. Memoria eta bizikidetzaren jardunaldien barruan (Baketik).

Garaipen iluna

%A %B %e%q, %Y in Zineman

Dark_Victory movieposter1939koa da zainketa aringarriekin lotu dezakegun lehenengo pelikula historian. Medikuntzaren historiaren lekukotza ona da gainera, Bigarren Mundu Gerraren hastapen haietan glioma baten neurokirurgia jasotzen duena. Baina horretaz gain, medikua eta gaixoaren arteko komunikazioaren garrantziaz ohartzen dute bete-betean, medikuak berri txarrak eman behar dituenean eta egiten ez duenean, kasu honetan. Informazioa azkenean pazientearengana (Bette Davis) iristen denean zer gertatzen den. Eta pronostiko txarra jakitean, zein den emakumearen erantzuna, zelan egiten dion aurre heriotzari.

Oso film txalotua izan zen garai hartan “Dark Victory”, Oscar sarietarako hautagaia izan zena, baina aurkari latza eduki zuena (“Gone by the wind”  film klasikoa). Aktoreen artean, orduan gaztea zen Davis protagonista nagusiaz gain, Humphrey Bogart eta Ronald Reagan ere egon ziren. Zuri-beltzezko pelikula aitzindaria hainbat puntutan, bidea zabaldu ziena beste hainbat filmi.

Info+: Zainketa aringarriak eta zinema.

Zinemagile existentzialista

%A %B %e%q, %Y in Oroimenean, Sarean, Zineman

Zazpigarren zigiluaUztailean Suedian jaioa eta uztailean Suedian hilda, gaur 100 urte dira Ingmar Bergmanen jaiotza egunetik, egunkarian abisatu diguten bezala.

Maisua zineman, inoizko handienetarikoa, existentzialismoaren inguruan jardun zuen klasikoak diren maisu lanean baino gehiagotan. “Marrubi basatiak” (“Smultronstället“, 1957), “Zazpigarren zigilua” (Det sjunde inseglet“, 1957; argazkian) eta “Garrasiak eta xuxurlak” (Viskningar och rop , 1972) dira pelikula horietakoak, bizitza eta heriotza, zahartzaroa eta izpiritualtasuna ardatz eduki zituztenak. Zerrendan agertzen direnak, beste film aholkagarri batzuekin batera.

Hilabete honek beste urteurren bat ekarriko digu gure etxera. Hamaikagarrena aita hil zenetik, uztailaren 22an, Donostian. 2007an, Ingmar Bergman bezalaxe.

Beti gogoan, aita. Eta hain eskertuta.

Gainontzeko egunak

%A %B %e%q, %Y in Osatzetik Arintzera, Zaintzaileak, Zineman

LosdemasdiasPasa den ostegunean Donostiako Principe zinemetan ikus-entzun ahal izan genuen Carlos Agulló zuzendariak egindako dokumentala, “Los demás días”Amaia Gozategi nekaezinak antolatu zuen pasea, Orioko Mandalara Taldearen bidez. Zarautzeko urte hauetan behin baino gehiagotan eduki dut Amaiarekin egoteko plazerra, beti ere saltsa hauetan, eta ostegunean Izaskun Andonegi (Bidegin), Lori Thompson (Matia) eta hirurokin moderatu zuen pelikularen osteko solasaldia.

Dokumentala bera zentratuta dago zainketa aringarriak, ospitalekoak eta etxekoak, modu dibulgatiboan zer diren kaleko jendeari azaltzen. Oso era egokian islatzen du, egia esan, zertara dedikatzen garen erizain, psikologo, mediku eta abar batzuk. Gainera, protagonista den Pablo Iglesias medikua publikoari oso erakargarria suertatzen zaiola ohartu ginen lehengo eguneko proiekzioan. Baina, gauza guztien gainetik, nabarmenena da zuzendariak lortutako testigantzak, hala pazienteenak nola senide edo zaintzaileenak. Horrek sekulako indarra ematen dio lanari, benekotasunarena, eta horrelakoak lortzeko dauden zailtasunak kontuan hartuta, txalogarria da benetan.

Modu hain esplizitoan egindakoa azken 12 urteotan izan da, eta dokumental honek nolabait “Las alas de la vida” (2006), “El último viaje” (2008), “Quimio” (2009), “La travesía” (2011), “Compañeros de viaje” (2013), “Au-delà de la colline et la brousse” (2014), “Cancer: the emperor of all malladies” (2015) eta “El viatge definitiu” (2016) lanak osatzen ditu.

Badakizue, egunen batean hilko gara, baina gainontzeko egunetan ez.

 

Gorri-berdea

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

gorriberdeaSangre y tierra dokumentala aurkeztu zuten atzo Donostian, Europan egindako biraren barruan.Odolaren gorria eta lurraren berdea uztartzen ditu Caucako departamenduan kokatutako lan honek, Nasa herriaren ibilbide historiko gatazkatsua islatzen duena, “Nasa significa humano” proiektuaren barruan. Kolonbiako bake prozesuan egindako aportazio honek beste lan erraldoi bat ekarri dit oroimenera, kolore jolas berekoa.

Izan ere, “Verdes valles, rojas colinas” beste gatazka politiko baten isla da, Getxoko herrian zentratutakoa baina gure Herri osoa sinbolizatzen duena. 2005ean Ramiro Pinilla idazle getxoztarrak argitaratutako trilogia mardul erreferentziazkoak barne hartzen ditu hiru liburu, La tierra convulsa, Los cuerpos desnudos eta Las cenizas del hierro. Aspaldiko irakurtzeko gogoa berpiztu zait, eta akaso momentu egokia da horri ekiteko.

Argi orduak

%A %B %e%q, %Y in Literaturan, S(u/a)minetik bakera, Zineman

argiorduakMónica eta Iñaki (Rekarte). Marimar eta Juan José (Garfia). Bi istorio paralelo eta antzeko amaiera: ‘Deabru’ hiltzaile arriskutsua izan edo ‘munstro’ preso terrorista, iluntasunetik argitasunera igarotzea maitasunari esker. Hilketen gordinkeria bezain erreala damua eta bizitza berri baten hasiera. Patu latza aldatzearen aukera gauzatua.

Pertsona baten eraldaketak inguruan mesfidantza sortzen du, batzuentzat traidore, beste batzuentzat hiltzaile betiko. Zarena baino zinena izatea betiko, aldaketarako aukera barik, begi/belarri/burmuin zurrunentzat. Eta barkamena zintzotasunez eskatu arren, hildakoen senideek aukeratu dezakete barkatzeko ala ez. Zailena nork bere burua barkatzea dela argi edukita. Argi orduak topatzea iluntasunean ez dela batere erraza.

Duela gutxi irakurri dut “Escapar. Historia de un rehén” komikia (Guy Delisle. Astiberri, 2016), eta hala kartzelan egon nola bahituta, hainbat bizipen komun somatu daitezke presoengan eta bahitutakoengan, desberdintasun guztien gainetik.

Tortura izan daiteke figura bien arteko osagai komunetako bat. Bahiketa bat tortura mota bat dela argi dago, ikusi nahi ala ez. Eta mundu osoan tortura ohiko arma moduan erabiltzen dela atxilotutako batzuekin eta preso batzuekin, ikusi nahi ala ez, onartu ala ez, ontzat eman ala ez, bistan da.

Hemen ere bai.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar