You are browsing the archive for Mendian Hil Hirian Hil .

Asiako zeruen azpian

%x %A in Mendian Hil Hirian Hil

AsiakoZeruakTxinan abiatu zen pandemia 2019ko abenduan eta Indian bereziki gogor jotzen ari da 2021eko maiatz honetan, baita Nepalen ere. Ez dugu koronabirusari hitz egingo testu honetan, ez, atsedena hartuko dugu. Iñaki Ochoa de Olza iruindarrak (1967ko maiatzaren 29a-2008ko maiatzaren 23a) idatzitako eta 2010ean argitaratutako “Bajo los cielos de Asia” liburu ezagunarekin abiatuko gara, hil eta 2 urtetara aurkeztutakoa.

Gutariko gehien-gehienok sekula ezagutuko ez ditugun mendietan izandako bizipenak irakurtzea bidaia egiteko beste modu bat da, eta fondoan mendi eta paraje haiek apur bat ezagutzeko ere bai. Hainbestetan entzundako izenak, tontor urrun haiek: Kangchenjunga, Everest, Cho Oyu, K2, Shisha Pangma, Gasherbrum I eta II, Broad Peak, Lhotse, Ama Dablam, Nanga Parbat, Makalu… Liburua lerro zuzena baino suge batek egindako bidea bezain bihurritua da, Iñakik berak munduko 14 gailurrik altuenak igotzea ez zuen jotzen helburu nagusitzat hastapenetan. Goi mendiko mundu hartan modu nahiko librean ibili zelako inpresioa gelditu zait haren testuak irakurrita.

Zerrenda osatzeko, bi izen falta izan zitzaion azkenean: Kangchenjunga (igotzen saiatu zen lehenengo zortzimilakoa) eta Annapurna, igotzeko saiakeran bertan hil zen. Ederto kontatzen du Jorge Nagore kazetariak zer gertatu zen han duela 13 urte, “Los 14 de Iñaki” liburu erabat gomendagarrian. Mundu tamalgarri honetan elkartasuna ere posiblea dela erakusten duelako, 14 pertsona mobilizatu egin ziren Annapurnako bazter haietan erreskate saiakera hartan. Pablo Iraburuk jaso zuen istorio triste baina eder hori “Pura vida” dokumental zoragarrian.

Erreskate talde inprobisatuak ez zuen lortu Iñaki bizirik ekartzea, baina beste kontu garrantzitsu batzuk lortu zituzten: Bakarrik ez hiltzea, zainketa haiek ematea, giza presentzia beroa. Jorge Nagorerenak dira hitzak, itzulita: “Iñaki zaintzea, ordu batzuk geroago hil zen arte, alpinismoaren historiaren zati bat bihurtu da, eta bihotz onekoa izatearen muina bera da. Ueli Steck ez zen ezkutatu, bizitza jokoan ipini zuen, Iñakirengana heldu zen, botikak eman zizkion, elikatu zuen, zaindu zuen, bizitza ematen saiatu zen, oxigenoarekin atzetik zetozenak garaiz iritsiko zirelakoan. Saiatu zen bizkortzen hil zenean eta, azkenik, arrakala batean ehortzi zuen. Iñaki Ochoa de Olzak gizaki aparta eduki zuen alboan hil zenean”.

Ueli Steck (1976ko urriaren 4a-2017ko apirilaren 30a) Himalaian ere hil zen, duela 4 urte. Baita erreskate taldearen Alexei Bolotov ere (1963ko urtarrilaren 20a-2013ko maiatzaren 15). Patu bera eurentzat ere.

Sarritan zaila da ulertzea kaletik nondik datorren mendiko pasioa, Ochoa de Olzaren liburura itzulita: “1990eko udaberrian amets hiritarretik esnatu nintzen. Ez dut ezer jakin nahi unibertsitate ikasketetatik edo irakasle aspergarri haietatik. Esnatu naiz nahi dudan bizitzara. Ez dakit nik aukeratu dudan edo gehiago izan den alderantziz. Baina gertatu da eta orain bide bat aurkitu dut, nirea izango dena. Berari jarraitu baino ez dut egin behar”.

Norberaren etxea zein da? “Iritsi gara, azkenean etxean gaude. Etxea zure bihotza dagoen lekua besterik ez da, eta altuera hauetan gureak jabea badauka: Mendi hauek”.

Baita heriotzaren inguruko hausnarketak ere: “Aurreko hilabeteetan, nire amaren gaixotasunarenak, senak esan zidan heriotza dela bizitzari zentzua ematen diona. Eta K2 basatian bisitan etorri zitzaigun dotore jantzita. Bizitza ez da existitzen heriotza gabe. Sinplea ematen du, baina ez da. Beharbada horregatik ez digute eskolan irakasten”(…) “Nire amak orduan ez zekien K2 ia minbizia bezain hilgarria dela”.

Puntu hauek eta beste batzuk jorratzen ditugu “Mendian hil. Hirian hil” dokumentalean, zuetariko batzuk dagoeneko ikus-entzun duzuena. Debagoienean, Arrasaten bi aurkezpen jendetsu gogoangarri haietako batean akaso egon zinen, Aretxabaletako sei ostiral haietako batean, Aramaion, Eskoriatzan, Antzuolan edo Elgetan. Oñati eta Bergarara oraindik ezin izan gara hurbildu. Abenduan Bilboko Mendi Film zinemaldian estreinatu ostean, Ordizian, Tolosan, Zarautzen eta Donostian ere aurkeztu izan ahal izan dugu Gipuzkoan.

Euskal Herriko zeruen azpian, ibilbide polita egiten ari gara Araban ere. Lehen aipatutako Aramaioz eta Gasteizez gain, Aiaraldean ere egon izan gara, Amurrion eta Laudion. Bizkaian, Bilbo eta gero Zaldibarretik deitu ziguten, eta laster itzuliko gara Durangaldera, Iurreta eta Mallabira. Nafarroan, Iruñea bisitatu ondoren laster joango gara Bortzirira, Lesakara.

Heriotzaz hitz egiten dugu, eta batez ere bizitzaz. Gertakari tragikoen ostean, aurrera jarraitzen duen bizitza honetan proiektu ederrak sortu daitezkeelako, SOS Himalaya edo Baltistan fundazioaren kasuetan bezala. Bizitza biderkatuz. Eta bizitza ospatuz, Urretxuko Mendi Festan edo Aretxabaletako Bizir Egunean bezala. Koronabirusak eragotzi zituen iaz, baina aurten zirrikituetatik formula berriak asmatu dituzte herri bietan besoak gurutzatuta ez gelditzeko. Aurrera Bizitza!

Geure lurraldeetatik kanpo, lehenengo irteera egin dugu Burgosera. Udazkenean espero ditugu gehiago, Torelló herriko “Festival de Cinema de Muntanya” ezagunean adibidez. Eta, harrigarria bada ere, Brasilgo mendi zinemaldi batetik ere proposatu digute parte hartzea udagoien aldean. Hego Amerikako zeruen azpian.

 

Arratsalde euritsu batean

%x %A in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

ModeloPagoetara igo nintzan lehenengo aldia Javi Palomo-rekin egin nuen, Aiatik. Azken sei urte hauetan, Zarautzera bizitzera etorri ginenetik, hainbatetan igo naiz gurutzera, esango nuke Bilboko Pagasarrira baino gehiagotan igo naizela jada Pagoetara. Javirekin Zarautz deskubritu nuen karrera gaian, Madrilen ezagutu ginen, diasporako urte haietan. Kotxeak pasatzen ziren orduan zinemaren aldamenetatik, bai eta Musika Plazatik ere. Hemen bizitzen amaituko nintzela zeinek esango zidan? Arratsalde euritsu dexente konpartitu ditugu ordutik. Hirian (batez ere) eta mendian.

Menditik kalera egin nuen herenegun, goizean Araotz aldean, arratsaldean Modelo aretoan. Tenplua esaten diogu Kafe Antzokiari, baina Zarauzko zinemak ere badauka tenplutik, Garoa liburudendaren moduan bestalde. Are gehiago, atzo bezala, arrats euritsu batean. Arrazoi gehiagorekin, omenaldia egiten diozunean mendizale, munduzale eta bizizale zen bizilagun bati: Jexux Zufiria 2019ko uztailean etxean hil zena, haren bizitzaren amaieran ezagutu nuena. MHHH berari dedikatu diot, eta pasa den ostegunean modu publikoan egin nuen, bere herrian eta bere familiaren eta ezagunen aurrean. Ehundaka paziente eta familien ondoan egon naiz mediku moduan urte hauetan guztietan, heriotzaren inguruan. Istorio zirraragarriak bizi izan ditut, ahazten ez direnak. Baina Jexuxena desberdina izan zen, hasteko beragatik, eta bestela mediku moduan ez nintzelako egon zazpi hilabete haietan haren alboan.

Maiatzaren 13ko proiekzioa Mendi Tourraren barruan izan zen, Aitor Elduaien frontman lanak egiten ibili zen, beti bezain bizkor. Zinema bete-beteta zegoen. Arantxa Gurrutxaga, Suku Maya eta Pello Arrue Aizarnatik hurbildu ziren, eta laster hor goian dokumentala pasatzeko gelditu gara. Beste bi protagonista ere oholtzan egon ziren, Susana Llavina eta Felix Zubia. Eurentzat lehenengo aldia izan zen pelikula ikusten zutela, eta pozik nabaritu nituen. Susanak eta biok etxeko lanak ditugu hurrengo hilabeteetarako. Vic-ekoa da Susana, eta hortik gertu dago Torelló, urtero mendi zinemaldia antolatzen duen herria. Izena eman dugu geure dokumentalarekin bertan parte hartzeko, azaroan izango da, eta katalanezko azpitituluak ilusioz prestatuko ditugu horretarako.

Bidea hor dago, eta tontorrak ere hor zain. Zarauzko gailurrera, euria lagun, igo eta jaitsi ginen herenegun. Sei urte hauetan herrian ezagututako pertsona asko hor egon ziren, batzuk mendilagunak, beste batzuekin beste saltsa batzuk konpartitzen ditut. Hasieran aipatutako Javi ere etorri zen emanaldira, hilabeteak ziren ikusten ez ginela. Esan dizuedan bezala, berarekin etorri nintzen lehendabiziko aldiz herri eder honetara.

 

Bonus Track 1: Lurdes Iriondo eta Xabier Leteren heriotzen lekuko izan zen Felix Zubia. Pasarte eder honetan kontatzen digu zerk lotu zituen bien bizitzaren amaierak: “Xabier Leteren heriotza / Bianditz elurtua”.

Bonus Track 2: Susana Llavinak, bizitzaren amaieran azken desioek duten garrantziaz, eta horiek errealitate bihurtzeak duen edertasunaz: “Mallabiko gizona eta itsasoa”.

Antzuolan hutsik ez

%x %A in Mendian Hil Hirian Hil

irimoIrimo mendira igo nintzen lehenengo aldian, abiapuntua ez zen Urretxu izan. Paziente antzuolar bat neukan kontsultan, eta berak hitz egin zidan “7 puntetako” ibilaldiaz, haren herritik igota. Gogoratzen naiz gurutzearen balkoira iritsi nintzela eta azpian Urretxu eta Zumarragako bazterrak ikusi nituela behean, eta fondo-fondoan Aizkorri alde ederra. Urte batzuetara, Zumarragako ospitalean amaitu nintzen lanean, eta Legazpi aldetik Korosti, Arrola eta inguruko mendiak ezagutzen joan nintzen, baita Oñati aldetik ere Aurrekomendi, Lizargarate eta ingurukoak, Antzuolako mugetan daudenak.

Atzo aurkeztu genuen Torresoroa aretoan azken dokumentala, Arrola mendi elkarteak antolatuta, Mendi Tourra izan eta gero. aste berean. Lasaitasunez hurbildu nintzen hara Arrasatetik. “Aulki Hutsak”-en aurkezpenarekin sekulako oroitzapen onarekin gelditu nintzenez. Plaza polita benetan, oraingo honetan ere hutsik egin ez duena. Aurpegi ezagunak tarteka, lankideren bat, lankide ohiren bat, gaixoen senideak. Solasaldia hasieratik animatu zen, arimak pizten joan ziren, sakon iritsi ginen nahiko era naturalean.

Besteak beste, azpimarratu genuen bakarrik ez hiltzeak daukan garrantzia. Itsas mailan, ospitale batean edo 7.000 metrotik gorako altueran, Iñaki Ochoa de Olzaren kasuan bezala. Jorge Nagorek definitu duen moduan, Iñakik gizaki aparta izan zuen alboan hil zenean 2008an: Ueli Steck.

Cuidar de Iñaki hasta que este murió unas horas más tarde forma parte de la historia del alpinismo y es la esencia misma de la bondad. Ueli Steck no se ocultó, se jugó la vida, llegó hasta Iñaki, le dio medicinas, le alimentó, le cuidó, le trató de insuflar vida esperando que quienes venían por detrás con oxígeno llegaran a tiempo, le intentó reanimar cuando murió y, finalmente, le dio sepultura en una grieta. Iñaki Ochoa de Olza murió acompañado por un ser humano excepcional”. (Jorge Nagore).

9 urte geroago, gaurko egunez hil zen Steck suitzarra ere, 2017ko apirilaren azken egunean, Nepalgo Nuptse mendian. Ohorea eta oroimena merezi dituzte mendizale hauek, gure hildako guztiek bezala. Bizidunoi tokatzen zaigu eurei buruz hitz egitea, tarteka tristeziaz, tarteka umorez, lasaitasunez, harrotasunez, esker onez, bizipozaz.

Espainiako hiriburuan, egun hauetan agintari batek aldarrikatu ditu hain hiri erraldoian bizitzearen “marabillak”. Nik nahiago dut Euskal Telebistako bi ganberro horiek Antzuola bezalako herri txikiei buruz esaten dutena: “Hau baldin bada infernua, gora infernua, eta biba zuek!”.

 

PD.- Hurrengo geldialdia… Zarautz!

 

Euskal Herritik kanpora

%x %A in Mendian Hil Hirian Hil

BurgosNeure hirian abenduan estreinatzea, Mendi Film Festivalean, Bilbon. Urtarrilean bi saio jendetsu haiek egitea Arrasaten. Datorren hilabetean neure herrian azkenean aurkeztea, Mendi Tourrean, Zarautzen. Eta aste honetan, jaiolekuan.

Burgosen bizi zen amona, amaren aldetik, abuela Mary. Van Golem zinema aretoetatik oso gertu, Briviesca kalean. Burgos nire amonaren etxea zen niretzat. Hango nongotasuna ez daukadan arren, bertan bizi izan ez naizelako, sekulako lotura afektiboa daukat hiriarekin. Oroitzapen on mordoa ditut, horietako batzuk zinemarekin lotutakoak: Txikitan, Gamonal auzoan zinema bat bazegoen, eta anaia, arreba eta lehengusuarekin joaten nintzen arratsaldeko saio bikoitzetara Gabonetan edo. 16:00etan sartu eta 19:00etan edo 20:00etan irten. Gaztetan, Golem aretoak zabaldu zituzten, orain dela 20 urte edo gehiago. Karrera garaian, Burgosera joaten nintzen partzialak ikastera, Aste Santuan. Han egoten nintzen enklaustratuta: gosaldu-ikasi-bazkaldu-ikasi-afaldu-lo zen bizimodua. Amonak esan behar zidan etxetik zeozer ateratzeko. Eta tarte bat hartuz gero, filmen bat ikus-entzutera joateko izaten zen. “La lista de Schindler” bezalako pelikulatzarrak ikusi nituen garai hartan.

Ostegunean Virginia Ruiz erradionkologoak lagundu ninduen dokumentala eman osteko solasaldian. Granadan ezagutu ginen, mundu birtualetik kanpo, Virginia eta biok. 2017ko maiatzean izan zen, H-UCI mugimenduak antolatutako  jardunaldi zoragarri batzuetan. Urrun gelditzen dira garai berez hurbil horiek, kongresuak egiten genituenak. Eta urrun gelditzen da osasungintzaren humanizazioa pandemia garai honetan. Honi buruz ere solastatu ginen herenegun erdi betetako Van Golem aretoan: Jendea bakarrik ez hiltzearen garrantziaz, doluaren garrantziaz. Publiko parte hartzailea izan genuen, “Hirian hil” profilekoa. AECC elkarteko psikologoa, medikuak, erizainak, hiritarrak. Angélica González Diario de Burgoseko kazetaria ere hurbildu zen (“Decir adiós en paz”), asko nabaritzen da noiz idazten den bihotzetik eta sinestuta eta noiz den buruko ariketa huts bat. Juan Rodríguez ere besaulkien artean egon zen, Arrasaten izan genuen egoiliar moduan “atzo” arte, eta orain bere hirian dabil lanean. Juanek inork gutxik jorratzen duen gaiari ekin zion gurekin egon zenean, espiritualtasunaz eta zainketa aringarriez. Giro oso polita piztu zen zineman, pelikulan aipatzen dugun etxeko sua bezalakoa.

Bestela, batek baino gehiagok azpimarratu zuen Euskal Herrian dagoen mendizaletasuna, Burgos aldean hain errotuta ez dagoena. Egia da, eta neurri handi batean mendiek egiten gaituzte garen bezalakoak, nire kasua da behintzat. Duela urte batzuk, Burgosko probintzian pare bat Galeusca egin izan ditugu Luisek, Franxok eta hirurok. Lehenengoan San Millán (probintziako altuena) eta Pico Mencilla igo genituen, Demandako mendilerroan. Bigarrenean, Obarenes mendietan (Monte Umión) pozik ibili ginen, Frías eta Pancorbo herri ikusgarrien artean.

“Las montañas nos liberan, nos iluminan, nos redimen. Las montañas nos hacen ser como somos, nos dan y nos quitan la vida”. Iñaki Ochoa de Olza.

Pasa den astean Bizkaiko bigarren udalerrian, Zaldibarren, egon eta gero, eta datorren astean Antzuolara joan baino lehen, Burgosko emanaldia izan da EHtik kanpo egin dugun lehendabizikoa.

Ortzemugan beste batzuk ere antzematen dira.

Doluak eta gazteak

%x %A in Aulki Hutsak, Dolua, Mendian Hil Hirian Hil , Zarautz Errukitsua, Zineman

GrievingTeensUnibertsitateko ikasleak prestatzen dabiltza karrera amaierako lanak aste hauetan. Horietako bi, Urola Kostako bi neska, harremanetan ipini dira nirekin egun hauetan hori dela-eta: Larraitz Blanco Kazetaritza ikasketak bukatzen ari da, eta gai moduan zainketa aringarrien eta eutanasiaren ingurukoa aukeratu du, heriotza duina alegia. Eduki genuen solasaldian, interes handia erakutsi zuen, pozgarria da 20 urteko jendea gai hauetaz arduratzea. Izaro Egaña, bestela, Ikus-entzunezkoen ikaslea da, eta dolua izan da berak hautatutako gaia. Dokumental laburra egingo du, eta horretarako testigantzak bilatzen ari da, bizipenak eta apunte teorikoak. “Aulki Hutsak” ikusi du, eta antzeko planteamendua egin nahi du, baina ikuspuntu desberdin batekin: Jende gazteak doluak nola bizi dituzten aztertzea. Horretarako, Lide Crespo “geureak” parte hartuko du lan honetan, behin “Mendian hil. Hirian hil”-en estreinatu eta gero animatu da beste urrats bat ematen. Izan ere, MHHH-ekin lortzen ari garena da 20-30 urtekoak pelikula ikus-entzutera etortzea eta hausnarketa hauek eurekin konpartitzea.

Bitartean, asteburuan “Dardara” dokumentala ikus-entzun dugu azkenean Maiderrek eta biok. Eta horixe sortu dit barruan ‘Berri Txarrak’ taldeari buruzko pelikula honek: Zirrara, dardara. Baita nostalgia ere, orain pandemiagatik disfrutatu ezin ditugun kontzertuengatik. Atzean lagatako  gaztaroko urte horiengatik ere bai, orain dela 25 urtekoak, BTX hasten ari zirenean musikaren munduan. Pelikularen pasarte batean, ama batek azaltzen dio alaba txikiari (bandaren zale amorratuak biak ala biak) zer den fisikoa ez den mina, ikus daitekeen zauririk lagatzen ez duena. “Min hau” abestiaren hitzen haritik: “Min hau neure neurea dudala badakit, baina zauria ez dut topatzen inundik…”. Akorde eta hitz hauekin hasten da “AH” dokumentala, hain zuzen ere, eta ederra da ama eta alabaren arteko solasaldia entzutea. Gainera, Izaro ikasleak galdera horixe egin zidan aurrekoan, beste batzuen artean: Zelan azaltzen zaion ume bati zer den dolua, ikusten ez diren zauri horiek zer diren.

Erronka bat daukat laster, ildo honetatik jarraituta. “Compassionate communities” mugimenduan, helburu nagusien artean heriotzaren kontzientzia hedatzea eta doluari daukan garrantzia ematea daude. Nerabe eta gazteen artean hau lantzea erronka bikoitza da, sarritan gurasoekin hasi behar garelako. Eta geure beldur eta ezin propioekin. Getxon, Gasteizen, Donostian (Bidegin) ondo dabiltza jarduera hauetan, baita geure Zarautzen ere. Hirugarren urtea beteko dugu aurten geure ekimen errukitsua martxan ipini genuenetik. Eta bereziki Salbatore Mitxelena ikastolan aritzen gara lan pedagogikoa egiten. Miren Ros eta biok bertako gurasoak gara, eta hilabete honetan saio bat egingo dugu DBH3ko ikasleekin, pelikula batetik abiatuta: “Monsieur Lazhar” bikaina. Dolua, heriotza eta suizidioa 14-15 urtekoekin lantzeko erronka dugu. Eta nire kasuan oso berezia izango da, ikasleen artean Pello semea izango dudalako.

Dolua inspirazio iturri izugarria dela kontu jakina da. Beste pelikula bat ikus-entzuteko aprobetxatu ditugu “egun santu” arraro hauek: “Nomadland”Frances McDormand aktoresak ez badu Oscar saria irabazten aurten lan honengatik, oso gertu geldituko da. Desolazioa, elurra eta hotza, paisaia lehorrak eta gainditu gabeko doluak dira filmaren osagai batzuk. Beste AEB bat erakusten dute, nomadena, etxe finkorik ez daukatenena, sistematik kanpo xamar bizi direnena. Autokarabanako asteburu baterako pelikularik egokiena. Erabat gomendagarria autokarabana barik ere.

“Eta min eman arte zure falta izan
Ez da musa hoberik”. Berri Txarrak.

 

PD.- “Quizá vivir sea ésto” (Jorge Egocheaga).

Iñurrategi anaiak

%x %A in Literaturan, Mendian Hil Hirian Hil

IñurrategiAnaiakFelix Iñurrategi Iriarte 1967ko apirilean sortu zen, Aretxabaletan. Hilabete hartan ere, hil ziren, besteak beste, Konrad Adenauer Alemaniako Errepublika Federalaren kantzilerra (Alemania bitan zatituta zegoen hamarkada haietan) eta J. B. Lenoir abeslari eta gitarrista estatubatuarra. Boeing 737 batek lehenengo hegaldia egin zuen. Halaber, Ameriketako Estatu Batuetan manifestazio erraldoiak egin zituzten Vietnamgo Gerraren aurka ehundaka mila pertsonek, Martin Luther King barne. Muhammad Alik uko egin zion zerbitzu militarrari, bitartean, orduan ere. Joan Manuel Serratek lehenengo kantaldiak egin zituen Palau de la Musica Catalanan, Bartzelonan. The Turtles taldeak Happy Together LPa argitaratu zuten. Light my firesinglea kaleratu zuen The Doors taldeak, Respect Aretha Franklinek eta Ain’t No Mountain High Enough” Marvin Gayek. Apiril hartan ere jaio ziren Jon Sistiaga kazetari gipuzkoarra, Alfonso Alonso politikari arabarra, Herri Torrontegi motoziklista bizkaitarra eta Juan Carlos Unzue atezain nafarra, esate baterako.

Felix jaio zenean non zeundeten galdetuko banizueke, akaso zuetariko batzuk akaso oraindik ez zeundeten, ni behintzat ez. Aldiz, hil zenean gutariko bakoitza non geunden galdetuz gero, gehienok ondo gogoratzen gara non. Iñurrategi anaiak, nahi eta nahiez, ikono kolektibo bihurtu ziren 1990eko hamarkadan. Kirol esparrutik askoz haratago, Herriko (maiuskulaz) erreferenteak ziren. Ez dakit Albertok mito edo heroien kategoria onartuko duen, ez dut uste. Beste kontu bat da hainbatek pentsatzen dutena, duguna, miresmen eta begirune osoarekin.

Eurei esker, 1991etik aurrera ezagunak joan ziren izaten Himalaiako zortzimilakoak gutariko askorentzat, bata bestearen atzetik: Makalu, Cho Oyu, Lhotse, Kanchenjunga, Shisha Pangma, Broad Peak, Dhaulagiri, Nanga Parbat eta Manaslu, Everest eta K2 famatuekin batera. “Ain’t No Mountain High Enough” (“Ez dago nahikoa altua den mendirik”) abesti profetikoa badirudi, zirikatzailea, pizgarria anaientzat. “Happy Together” (“Pozik elkarrekin”), hori ere baziren guretzat, gazteak, ederrak, sasoian. Eta gainera, ibilbide horretan, tontorrari uko egiteko gai izan zirenak beste alpinista batzuen erreskate lanetan aritzeko.

Ez da harritzekoa, orduan, Felixen heriotzak Euskal Herrian inoiz izan den dolu kolektiborik handiena piztu izana. Beste arlo batzuetan egon dira azken hamarkada hauetan gizarte mailako dolu nabarmenak. Baina Gasherbrum II mendian 2000ko uztailean eragindakoa, nire ustez, sentituena izan da.

Beti gogoratuko naiz Bilboko Kafe Antzokian “Gure Hilamaya” dokumentalaren aurkezpenarekin, 2004. urtean uste dut. Beti gogoratuko naiz errespetuzko isiltasun harekin, proiekzioa amaitu eta gero, publikoa txaloka hasi baino lehen. 3-5 segundo izango ziren, baina guztiz esanguratsua: ”Respect”. Bertan egon zen Alberto Iñurrategi egun hartan. Zortzimilakoen erronkari jarraitzeko erabakia zein zaila izan zen, sokalagun berriekin aritzea, hori ondo gogoan daukat. Baina osatu zuen zerrenda Albertok, Gasherbrum I eta Annapurnarekin. Juan Vallejo eta Mikel Zabaltzarekin batera. Aulki hutsak hor gelditzen dira betiko, baina aulki berriak izan ditzakegu mahaiaren inguruan.

Ordutik aurrera, Alberto Iñurrategik bide interesgarri bati ekin zion, “Porrotaren alde” diaporama eta hitzaldi sortarekin. Zer den arrakasta eta zer porrota, bizitzaren arlo guztietan aplikatu dezakegu. Eta hauek nire hausnarketak dira: Iñaki Ochoa de Olzaren (1967an jaioa bera ere) erreskate saiakera porrota izan zen? Ez al zen arrakastatsua elkartasun uholdea, alpinismoaren historian neurri horiekin sekula ez dena errepikatu? Ez al zen arrakastatsua izan Iñaki bakarrik hil ez izana? Eta beste galdera bat: Heriotza mendian, edo hirian, porrota al da?

Iazko abenduan, Mendi Film Festival zinemaldian, “Iñurrategi anaiak. Mendiari bihotz emanak” izenburuko komikia aurkeztu zuten Bilbon. Ramon Olasagastik idatzita eta César Llagunok marraztuta, Sua edizioek argitaratuta. Gaztelerazko bertsioa ere kaleratu dute, eta oihartzuna badoa jasotzen liburua batean eta bestean. Oso kontuan hartzeko bibliografia osatzen ari da Ramon Olasagasti, bera ere mendiari bihotz emana. Olentzerok ekarri zidan komikia aurreko Gabon pandemikoetan, eta biziki gomendatzen dizuet irakurtzea, mendia gogokoa izan ala ez.

Beste mugarri batzuen artean, 2001ean sortutako Baltistan Fundazioa dugu. Euskalduna Jauregian aurkeztu zuten, Bilbon, eta berri pozgarria (eta pizgarria) izan zen. Bertan egon nintzen, ondo gogoratzen diren une horietakoa izan zen. Ordutik ikasi genuen Baltistan izeneko herrialdea bazegoela Pakistango iparraldean, urduaz gain beste hizkuntza bat erabiltzen dutena, baltiera. Jakin genuen Himalaiako tontor mitiko batzuk, K2, Broad Peak, Gasherbrum I eta Gasherbrum II, ez daudela Nepal, Indian eta Tibet arteko zonaldean, baizik eta Pakistan eta Txina artean,  Karakorum mendikatean. Fundazioa 20 urte hauetan Hushe bailaran garatzen ari da proiektuak: Hezkuntza, osasuna, nekazaritza, emakumeen ahalduntzea eta “Green Mountain School” mendi eskola, horien artean.

Amaitzeko, komikiaren bukaera aldean Shazia eta Albertoren arteko solasaldien pasarte honekin lagatzen zaituztet: “Gu mendian bizi gara, mendiak moldatu du gure bizimodua. Zuek, berriz, mendirako bizi zarete, mendiak ematen dizkizue bihotz eta arnasa”.

Aiaraldean

%x %A in Mendian Hil Hirian Hil

GorobelOstiralean hirugarren udalerri arabarra bisitatu nuen pelikularekin: Gasteiz eta Aramaio ostean, Amurrio. Bertako antzoki txukunean izan zen proiekzioa, Mendiko Lagunak taldeak antolatuta, jardunaldi batzuen barruan. Laster Mendi Tourra bera handik ere igaroko da.

Bilbotik Aiaraldera sartzen ari nintzenean errepidez, Gorobel/Sálvada mendilerroa ikusi nuen berriro ere, aspaldiko partez. Paisaia haiek garai batean nahiko familiarrak ziren, baina urteak ziren ez nintzela bueltatzen, poztu nintzen. Duela hogei urte parajeak ezagutu nituen Maiderrekin, gazteak ginenean eta seme-alaba barik. Sekulako buelta ederra egin genuen, gogoangarria: Orduña-Txarlazo-Tologorri-Lendoñogoiti. Beste egun batean Eskutxi eta Ungino ere bisitatu genituen, haiek garaiak!  Pello txikia zenean, bestela, mendi buelta errazak elkarrekin egiten hasi ginenean, Lezama auzoaren bueltaren bat gogoratzen dut, Uzkianoraino. Bakarka ere Baranbiotik txango bat baino gehiago egin izan dut Gorbeialdean. Beste alde batetik, Delika eta Goiuriko urjauziak bisitatu izan ditugu. Sojoko landetxe dotore hartaz ere oroitzen naiz, gurasoak behin egon zirena. Laudion lagun minak zeuzkaten aspalditik.

Aiaraldeko mugetan, Gordexola herri bizkaitar ederra dago. Eta bertan bizi da lankide ohia eta laguna den Miren Antuñano. Ostiralean hurbildu zen Amurrioko zinemara, eta horregatik bakarrik merezi izan zuen bidaiak. Lagun zaharrak berriro topatzeak ematen duen poza, horixe sentitu nuen. Orain dela oso gutxitik ezagutzen dut, bestela, Irene Aspuru amurrioarra. Txiolari mendizale fina da, eta hilabete ilun hauetan bera da bakarrenetarikoa Twitterren bizipoza azpimarratzen duena. Eztabaida sutsu eta zarata horren guztiaren erdian, asko eskertzen dira mendiko argazki horiek. Lehengo egunean ezagutu nuen aurrez aurre, mundu birtualean bezain jatorra.

Solasaldi elebidun labur baina atsegina izan genuen. Gogoratu nintzen “Aulki Hutsak” aurkezten ibili ginen garaiaz, eta zelan 2014 hartan Fagor-ren krisialdia egon zen. Doluari buruz ari ginen berbetan, heriotzarekin lotuta,baina bestelako dolu kolektibo handia izan zen hura Arrasaten eta Debagoienean. Urteetan lantokia izandakoa bat-batean galduta, inork ere pentsatuko ez zuena kooperatiben mundu horretan. Ba 2021 honetan, lan lurrikara bat gertatzen ari da aste hauetan Amurrio aldean, Tubacex enpresarekin lotuta. Ea zelan amaituko den kontua, baina bitartean kezka handia dago bailara hartan. Araba zuri-gorrian.

Osasuna!

 

PD.- “MHHH. Garaiera handiko lana”. Ixone Santamaria (Zinea.eus).

 

Hiriburu Tour

%x %A in Mendian Hil Hirian Hil

HiriakBideaz gozatzea, eta ez bakarrik tontorretaz, bizitzaren beste irakasgai bat da. Helmugen arteko bideetan zenbat leku eta pertsona interesgarri topatu ditzakegun…

Iruñea eta Gasteiz (Donostia) arteko bidean, Irurtzun dago. Denbora luzea zen hotel batean geratzen ez nintzela, urruti gelditzen da benetan birusaren aurreko garaia. Eta faltan botatzen nuen. Sakanako haran horrek iparraldean Aralar eta hegoaldean Andia eta Urbasako mendilerroak ditu. Andiako ekialdeko muturrean, Irurtzunen ondoan, Satrustegiko mendiak daude, Arakil eta Ollaran artean. Bidean geldialdi bat egiteko aitzaki aproposa.

Mendebalderago, Arabako Lautada, Asparrena, Araia ditugu. Eta Aratz mendia. Bertakoak dira Mikel Vicente eta Ainhoa Ortiz de Guinea aspaldiko lagunak, Gasteizera hurbildu zirenak Florida zinemetan dokumentala ikus-entzutera eta elkarrekin egotera. Bizitzak irakaste digun beste kontu bat da presentziak baloratzea ausentzien gainetik, Garrantzitsua da oreka mantentzeko. Gasteizko solasaldian, “sherpa” moduan Patxi del Campok lagundu ninduen. “Vivir con Voz Propia” ekimenaren sustatzailea da, eta komunitate errukitsuen mugimenduan bidelaguna. Hurrengo maiatzean pelikula eskainiko dugu berriro Arabako hiriburuan, VVP-ren barruan. Eta udazkenean espero dugu Zakatumba jaialdian eta Oihaneder Etxean egotea.

Mendi Tourretik eta Mendi Filmetik kanpo gauzak zailagoak dira, jende uholdeak albo batean gelditzen dira. Eta horixe gertatu zen Nafarroako hiriburuan ere. Carlos Golemek anfitrioi lanak egin zituen, eta solasaldi mamitsua izan genuen, Gasteizen bezala. Pili Ganuza gogoratu genuen, eta bere hitzak: Mendia mendia dela, altuera batekoa izan ala bestekoa. Himalaian ala Pirinioetan. Metroetan neurtzen ditugu mendiak, urteetan bizitzak, ikusle kopuruan publikoa. Zenbat. Eta horretaz gain, interesgarriak dira zabaltzen diren ateak. Iruñeko emanaldietatik ireki zen ate hau bezala (mila esker Beñat Zaldua!). Edo SOS Himalayarekin zabaldu behar duguna.

Bilbon beste hainbeste gertatu zen, Alondegiko Golem areto ederretan. Julio Gómez izan nuen alboan, bera ere mugimendu errukitsuaren bidelaguna eta beste hainbat saltsatan, “Aulki Hutsak”-en adibidez. Juanjo San Sebastián ere solasaldira etorri zen, eta zenbat den denbora asko azaltzen saiatu zen. Zenbat. Publikotik, txapela kentzeko moduko heriotzak hirian ere gertatu daitezkeela gogorarazi zigun Iker Lope Bergarak. Haren aitaren bizitzaren amaiera etxean gurekin konpartitu zuen, mediku moduan atenditzeko zortea izan nuena. Modu distraituagoan egiten diogu aurre heriotzari hirietan. Izaskun Andonegiren (Bidegin elkartea) hitzak dira, eta hala da.

Izaskunek, Lori Thompson-ek (Matia Fundazioa) eta hirurok solasaldi dotorea eskaini ahal izan genuen Principe zineman . Ez zen lehenengo aldia horrelako bat egiten genuela, AH-ekin elkar ezagutu genuen eta bidean topo egin dugu behin baino gehiagotan, zorionez. Eurekin nabaritzen dudan jarioa eta naturaltasuna zinez atseginak dira, eta hori transmititzen da. Lau hiriburuen artean jendetsuena izan zen Donostiakoa, estreinaldia egiteko falta zitzaiguna. Eta Lorik azpimarratu zuen zerbait, denon pentsamenduan dagoena: Zein ederra den publikoarekin aurrez aurre egon ahal izatea garai ilun hauetan, alegia. Hain zuzen ere publiko artetik etorri zitzaigun iruzkin polit bat, nik behintzat asko eskertu nuena: Isabel Landarentzat dokumentala baliogarria izan da alpinisten jokabidea hobeto ulertzeko. “Zergatik?” galderari erantzuten laguntzeko.

Martxoaren 12an ekin genion “Hiriburu Tour” honi, eta Donostian martxoaren 25a arte luzatuko dugu. Ustekabe zoragarria izan da, espero ez genuena. Udaberriaren hasiera honetan.

 

Postdata; “Kontraesana dirudi, baina heriotza ederrak ere posible dira” (Gara, 2021/03/22).

Postdata bis: “Beldurrik gabe bizitzearen garrantzia transmititu nahi dugu” (Naiz Irratia, 2021/03/23).

 

 

 

Soinu-banda

%x %A in Aulki Hutsak, Mendian Hil Hirian Hil , Musikan, Suminetik bakera

soinubandaMusika da pelikula baten arima. Gorputz eder bat izan dezakezu, irudi zoragarriak bai eta gidoi bikaina ere, baina izpiritua soinu bandak ematen dio. Arima beltza, zuria, berdea, gorria edo urdina. Horrela izan zen “Aulki Hutsak”-ekin (Gorka Urbizu-Katamalo, Anari, Ruper Ordorika, Gari eta Petti). Eta horrela izan zen “S(u/a)minetik bakera”-rekin ere, Mudoh-k propio sortutako soinu bandarekin, esperimentazioaren bide elektronikoetatik.

MHHH azken katebegi honetan, irudi bakar bat grabatu baino lehenago ere, musika nondik nora joango zela erabakita genuen. Prototxeloa hitza ikasi genuen garaia zen, 2020ko martxoa (gogoratzen non zeunden/geunden?), eta maiatzean hasi ginen grabaketekin. Kontua da Eñaut Zubizarreta, musikagilea ez ezik, eskalada monitorea dela. Mikel Crespo herrikidearen sokalaguna izan zen, eta haren aldeko hiletan txeloa jotzen jardun zuen. Mendian eta h(il)errian lagun. Arimaren zati handi bat Eñautek eman dio beraz filmari. Eta aste honetan argitaratu egin ditu abestiak disko batean (ikus argazkia), Forbidden Colours diskoetxe bizkaitarrarekin.

Eñautenarekin batera, Audio Network-etik hautatutako musika piezek osatzen dute puzzlea. Interesgarria da kanta guztien izenburuak irakurtzea, zein kontzepturen inguruan dabilen mamia iragartzeko: Agurra, hileta, requiem (birritan), azkena, mina, hauskortasuna, argitasuna, itxaropena, profezia. Bestela, seigarren kantak bakarrik ditu letrak, besteak instrumentalak dira.

Hamalauak bilduta, hemen duzue dokumentalaren abesti guztien zerrenda, musikagile guztiek egindakoak. 45 minutu inguruko soinu banda ederra:

  1. Badoie (Eñaut Zubizarreta): 03:00.
  2. Burial Grounds (Jordan Gagne): 02:43.
  3. Hotza (Eñaut Zubizarreta): 02:04.
  4. Agur (Eñaut Zubizarreta): 02:31.
  5. Requiem (Eñaut Zubizarreta): 03:04.
  6. Azken aetzaren balada (Petti): 05:07.
  7. Requiem of the Streets  (Dave James & Keith Beauvais): 02:28.
  8. Fragile Wonder (Paul Mottram): 02:59.
  9. Egunak argitu du berriz (Eñaut Zubizarreta): 02:27.
  10. Himalayas (Jordan Gagne): 02:55.
  11. Polepole (Michael Levine & Bijan Olia): 03:13.
  12. Hopeful Progress (Paul Mottram): 02:23.
  13. Fateful News (Luke Richards): 02:34
  14. Oinaze (Eñaut Zubizarreta): 04:55.

 

“Isiltasunaren ostean, musika da hurbilen dagoena adierazezina azaldu ahal izateko”. Aldous Huxley.

 

PD.- Hiru dokumentalen soinu bandei buruz, Radio Vitorian (30 minutu, gazteleraz).

PD’.- Eñaut Zubizarretari egindako elkarrizketa Naiz Irratian (10 minutu, euskaraz).

Hiriburuan, Araba euskaldunean eta mugetan

%x %A in Aulki Hutsak, Mendian Hil Hirian Hil

sierra-de-elgeaDokumentala Rakel Navarroren ahotsarekin hasten da, offean: “Azken arnasa segundo erdi bat da…“. ‘Mendian hil’ lehenengo atal horretan, Juanjo San Sebastianek idatzitako testuak entzuten ditugu, Atxo Apellanizen heriotzaz eta bestez. ‘Hirian hil’ bigarren atala, modu gordinean, Santa Isabel hilerriaren irudiekin zabaltzen dugu. Apur bat aurrerago, etxearen kontzeptuari buruz, Karmele Jaioren hitzak jaso ditugu: “Etxeak ez dira lekuak, etxeak eraikin batetik bestera gurekin doazen atmosferak dira. Lokutora, alpinista eta idazlea, hiru gasteiztar. Eta kanposantu bat.

Gasteizen hil dira nire bizitzan zehar hiru pertsona garrantzitsu: Juan José, Héctor eta Luisi. Juan José B. bertan bizi eta hil zen, lekeitiarra zen eta berari esker txiki-txikitatik Lekeition udaldiak pasatu ditugu. Berari esker ere, neurri handi batean, euskalduna naiz. Héctor M. lankidea eta laguna zen, ezagutu dudan pertsonarik alaienetakoa. Gazte hil zen, eta arrasto irribarretsu handia laga dit. Oso eskertuta nago berari ere. Luisi M., azkenik, Luis M.-ren emaztea izan zen. Luis urteetan izan dut lankide Arrasaten, lagun mina eta mendilaguna da aspalditik.

Luisekin eta Franxorekin batera Galeusca mendi talde txikia osatzen dut. 20 ‘espedizio’ egin dugu orain arte azken 10 urte hauetan, eta hainbatetan mahaia konpartitu dugu. Aurreko asteazkenean, Dendarabako goiko aretoan egon dira dokumentala ikus-entzuten, beste 130 pertsonarekin batera. Eñaut Zubizarretak lagundu ninduen solasaldian, Aitor Elduaienek gidatuta Mendi Tourraren barruan. Gorka Etxabe ere ondoan izan genuen Arteman-dik, hiriburuarekin oso lotutako pertsona. Beste zortzimilako bat izan da Bittorixakoa.

Gaur, bestela, Aramaixo bisitatu dut. Eider Ballinak lagundu nau solasaldian (hau bai profeta bere herrian!), Ana Martiarena aurkezle lanetan. Gantzaga auzotik gora, badago leize ezagun eta ezkutu bat: Santikurtz koba. Lekuak inspiratu zuen mendiko beste hirukote bat, Izaskun A. eta Jone L.-rekin batera eratzen dudana. Izaskunekin eta txakurrekin orain dela gutxi Orixolen mendi buelta ederra eman nuen, elur artean. Igande honetan, hala ere, ezin izan da egon proiekzioan. Aita Mari itsasontzian dago. Mediterraneo itsasoan, jende desesperatuaren erreskate lanetan. (Lagun batez harro baldin bazaude, hoberena esatea da).

Arabako mugetara itzulita, hainbatetan zapaldutako Elgeako gailurrak eta haizerrotak ditugu aurrean: Aumategi, Mugarriluze, Elgeamendi, Urdingain… Baita Jarindo ere. Leintz Gatzaga eta Eskoriatza. Paraje hauek gogora ekartzen dizkidate etxean edo ospitalean hildako pazienteak: Maximo, Jesus, Josefa, Rosa, Esperanza… Baserritarrak edo kaletarrak. Aspalditik nabil Debagoieneko bazter hauetan lanean, baina Zaldibar antzokia ez nuen ezagutu barrutik aurreko asteburua arte. Eskoriatzan eman genuen 2014an “Aulki Hutsak”, Ibarraundi museo ederrean. Mari Carmen Arrieta izan zen orduan anfitrioia, eta orain berriz ere izan da. Josu Txintxurreta ere lagun izan nuen, Arteman-eko magoetako bat. Trilogiako hiruretan ondoan izan dudan bidelaguna.

Gasteiz-Aramaio-Eskoriatza-Aretxabaleta. Ostiral honetan dokuaren hirugarren emanaldian izan naiz, Andoni Ormazabalekin batera eta Ainhoa Caberok aurkeztuta. Andoni 2001etik dabil lanean Aretxabaletan ‘Ekin’ fisioterapia zentroan. Urte hartan hasi nintzen ni ere Arrasateko ospitalean lanean. Gizon honekin dudan konexio maila ez nuke sartuko gertakari paranormalen barruan, norma-normaletan baizik: Ederra izan zen proiektua azaltzeko hartu genuen tartea, grabazioa bera Sandailiko balkoian eta orain aurkezpenak. Plazer hutsa. Borobiltzeko, Jone L. lagun santikurztarra ere hurbildu zen Arkupeko zinema aretora, baita beste jende kuttun bat ere.

 

 

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

跳至工具栏