You are browsing the archive for Mendian Hil Hirian Hil.

Kultura segurua eta osasuntsua da

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil, S(u/a)minetik bakera

MendiFilm2020

Joan da uda, oporraldi bitxiak izan dira aurtengoak, bitxia da bizitza hau bera. Jairik ez hiriburuetan, ezta herrietan ere. “Bertan behera” eta “datorren urtean” mezuak behin eta berriz entzun behar izan ditugu.

Birus honen bigarren olatua uztailaren erdialdean hasi zen altxatzen, ekainean askok beste panorama bat edukiko genuela pentsatzen (desiratzen) baldin bagenuen ere. Momentuz ez gaude martxoan edo apirilean bezala, zorionez, olatua apur bat moteltzen ari dela dirudi. Ikusiko dugu…

Bitartean, geldirik egon ez den jendea martxan ibili da. Eta hori bihotz altxagarria eta arima betegarria da. Donostian aurrera atera dituzte Jazzaldia, Musika Hamabostaldia eta Zinemaldia, ezohikoak, baina ez dira burumakur etxean geratu. Gasteizen ere Jazzaldi modukoa. Iruñean “Flamenco on Fire” . Baionan “Rencontres sur les docks”. Bilbon Alondegiaren 10. urteurrena orain ospatu dute, eta udaberrian izan behar zen Loraldia udazkenean berreskuratuko dute. Zarautzen Literaturia antolatu ahal izan dute. Arrasaten martxan daude berriro Kooltur Ostegunak… Kulturaz ari garenez, pandemiaren alde ona izan da udaran zezenketarik ez dela egon gure herrialdean. Betiko izango balitz, askoz ere pozgarriagoa izango litzateke.

Bestela, azpimarratu behar da beldurren artean bizitzea ez dela batere osasuntsua, arlo psikologikoa bigarren planoan ezkutatzen batzuk saiatzen badira ere, arlo fisikoarekin orekan mantentzea ez da luxuzko kontu bat, zerbait behar-beharrezkoa baizik. Eta kultura da beharrezko txerto emozional horietako bat, benetako txertoen zain gauden bitarte honetan.

Donostiako Zinemaldian, ‘best seller’ liburu ezagun batean oinarrituta, aurrekontu handiko ekoizpen handi bat aurkeztu dute, hamarkadetako indarkeria politikoaren ondorioak aztertzen dituena. Promoziorako erabilitako kartel erraldoiek sumindu dituzte aberriaren ikuspuntu bat daukatenak. Orain dela ia 20 urte aurkeztu zuen Julio Medem zinemagileak mugarria izan zen dokumentala, “Euskal Pilota, larrua harriaren kontra”. Ariketa ausarta, ederra eta zintzoa. Orduan uko egin ziotenak bertan agertzeari, suminduta filmaren kontra egin zutenak, orain suminduta daudenengandik oso urruti ez dira egongo.

Ia 20 urte igaro dira, eta tamalez mugimendu gutxi egon dira aberriaren ikuspuntu hori duten horien artean. Medemen pelikulan bezala, hala ere, antzerkian, literaturan eta zineman bertan ez dira gutxi izan proposamen itxaropentsuak denbora tarte honetan. Eta hoberena dena, bizitza errealean ere. Julen Mendozak eta José Miguel Cedillok eduki zuten topaketa gogoangarri hura duela pare bat urte, eta Cedillok orain animatu da orduko bideoa publiko egiteko Twitterren: Gogoratuko zarete, polizia zen haren aita ETAk erail zuen Perurena baserriaren inguruan, gaur egun oso jatetxe ezaguna dagoen aldean, Errenteriako baserri gune batean. Merezi du bideoa entzuteak, Gipuzkoan jaiotako sevillar bat euskaraz egiten saiatzen entzuteak. Dolua aurrera zelan eraman duten berak eta amak entzuteak. Adiskidetze eta elkarbizitzaren aldeko ariketa ausarta, ederra eta zintzoa.

Geure txikian, “S(u/a)minetik bakera” ere geldialditik ateratzeko prestatzen ari gara. Soraluzen martxoan egin behar genuen emanaldia berreskuratu nahi dute “Baketik” elkarteak eta Udalak, eta saiatuko gara Olatz Etxabe eta Sandra Carrasco gurekin egoten solasaldirako. Bestela, Mikel Zabalzaren erailketaren 35. urteurrena da, eta Orbaitzetan emanaldi bat egitea proposatu digute. Hain zuzen ere, aurtengo Zinemaldian “Non dago Mikel?” dokumentala aurkeztu dute. “Patria”-ren oihartzun mediatikoa sekula edukiko ez duena, baina berdin-berdin lan interesgarria, eta are ezinbestekoa, izango dena.

Amaitzeko, abendua aldean Bilbon urtero antolatzen duten Mendi Film Festival ere zutik dago, antolatzaileek aurrera ateratzeko enbidoa egin dute. Bertan, doluaren trilogia borobilduko duen “Mendian hil. Hirian hil” aurkezteko aukera edukiko dugu, birusaren baimenarekin. Geldirik ez egoteko erabakia hartu nuen apirileko etxealdian gidoiarekin, maiatzean eta ekainean jo eta ke filmatzen ibili ginen, eta azken hilabete hauetan muntaketa lanei modu dotorean ekin diegu Arteman Komunikazioaren etxean. Sufrimendurik gabe, ondo lagunduta eta leku egokian, mendian ala hirian heriotza, Himalaian ala Debagoienean. Bihotzez egindako lan hau bihotz askotara iristea da geure helburua, aurreko bi lanekin egin dugun moduan.

Kultura segurua ez ezik, bihotz eta arimaren pozgarria ere badelako.

 

Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak

%A %B %e%q, %Y in Antropologia apunteak, Literaturan, Mendian Hil Hirian Hil

mendiakdantzaMendian bizi, naturan txertaturik, animalia, landare eta elementu bizigabeekin harreman zuzenagoan. Batzuetan bukolikotzat jotzen duguna, “infernu handi”-tik gertuago dago. Mendian bizitzea, hautu kontzientea baino, inertzia historiko familiarra da. Noski, oso harmonikoa ere izan daitekeena: Herri txiki, paradisu handi.

Hirian bizitzea bezala, kasu gehienetan beste aukerarik ez dago. Badaude hiri eta herri bizigarriagoak beste batzuk baino, gure esku dago batzuetan modu batean edo bestean egon. Bereziki garrantzitsua da zentzu horretan Juanjo San Sebastián-en aipamenak geure dokumentalean: Batzuetan basatiago sentitu nahi dugu, beste batzuetan eroso gaude kaletar moduan. Aukera bat edukitzea hanka bat mendian edukitzeko eta bestea hirian. Eta dudarik ez dago Bilbo hiri bizigarri horietako bat dela, aje guztiak gora-behera.

“Canto jo…” liburuaren euskarazko itzulpena irakurtzen ari naiz (Alberdania, 2020). Irene Solà egileak eramaten gaitu Camprodongo haran piriniotarrera, Ripollès eskualdeko iparraldera, Ipar eta Hego Kataluniako muga menditsutara. Mugako liburua da, bizitza eta heriotzaren artekoa. Natural-naturala, non animaliek eurek eta hodeiek ere hitz egiten duten. Bidaia ederra.

Beste behin, burura etorri naiz blog honetan hainbestetan aipatutako “Euri horia”, Julio Llamazaresena. Landa inguruneen odolustea, itzulerarik gabeko exodoa, mendeetako mundu baten desagerpena. Denok gertuagotik edo urrunagotik bizitzen ari garena, gurasoena ez bada mundu hori, amon-aitonena izan dena.

Zirraragarria da korrontearen aurka igotzen diren izokinen ahalegina. Lanuza eta Lakabe guztiak. Eta liburu honetako haizea, euria, usainak, soinuak eta irudiak.

 

Esker mila, Nagore.

 

Dolu kolektiboak

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Dolua, Mendian Hil Hirian Hil, Oroimenean, S(u/a)minetik bakera

zugarramurdiPasa den uztailaren 28an 20 urte egin dira Felix Iñurrategi Karakorumen  hil zela, 33 urterekin, Gasherbrum II menditik jaisten ari zela. Nire ustez, Euskal Herrian azken hamarkadetan piztu den dolu kolektiborik handiena izan da. Zergati askotako heriotza ezagunak egon dira geurean, istripuek, gaixotasunek, hilketek, suizidioek eta abarrek ekarritakoak. Batzuk benetan mediatikoak eta oihartzun handikoak. Baina Felixen heriotzak sortutakoa erabat berezia izan zen, gizarte mailan lurrikara emozional itzela eragin zuen, ez zegoen oztopo ideologikorik hurbiltasun enpatiko hori eragozteko.

Asko eta asko gogoratzen gara non geunden albistea jakin genuenean, neu lanean Gurutzetako ospitalean, eta samina konpartitutakoa izan zen Larrialdietako zerbitzu hartan. Amankomuneko geure lehengusu edo lagun bat hil izan balitz bezala gertatu zen, benetan bitxia izan zen. Urteetara, Felixen aita eta ama ezagutzeko abagunea eduki nuen, Arrasateko kontsultan, eta Alberto anaia bera. Hunkitu nintzen Albertok egindako dokumentalarekin Kafe Antzokian arratsalde hartan, bertako publiko guztia bezala, hunkimen kolektibo gogoangarria izan zen.

Uztailaren 29an 20 urte ere bete dira Juan Mari Jauregi Tolosan ETAk erail zuenetik, 48-49 urterekin, nik orain ditudanak. Albistea jakin nuen Zugarramurdirako bidean, kotxean nihoala gurasoekin, Euskaldunon Egunkariak antolatutako jaialdi eder batera gindoazen uda betean, 2000. urtean. Askok nabaritu genuen astindua, baina gizarte mailan oztopo eta blokeo mordo bat zegoen enpatia sentitzeko, eta are gehiago adierazteko, dolu kolektibitate zabalagoa izateko. Urteetara, Maria alaba ezagutzeko abagunea izan dut, “S(u/a)minetik bakera” proiekturako jaso genuen kolaborazioa dela-eta, Jon Maiarekin batera egin zuena.

Publikoa da Mariak egindako lana berradiskidetzearen alde, bakearen alde, eta are ezagunagoa Maixabel emazteak ildo honetan egindako jarduera ofizial guztia, erreferentzia argi bat. Nolako egurra, halako ezpala. Zorionez, badago jendea hau guztia axola zaiona, eredua dena gizarte eraikuntza positiboa egiteko, ahazteko, estaltzeko eta ukatzeko jarrera ez duena. Eskertu besterik ezin dugu egin.

Uztailaren 31an, azkenik, Joan Mari Torrealdai hil da aurten, 77 urterekin, etxean. Gure aitak egin izango zituenak. Minbiziak hil da Joan Mari ere, eta tamaina handiko dolu kolektiboa eragiten ari da, batez ere mundu  euskaldunean, bereziki euskal hiztun aktiboen komunitatean. Hemen erdaldun gehienen autobaztertze kulturala alde batetk, eta bestetik batzuengan blokeo ideologikoak egon dira. Edozein modutan, lurrikarak Richter eskalan oso goian jo du, ez bakarrik Joan Marik lagatako ondare zabalagatik. Baita Euskaldunon Egunkariaren aurkako atentatuak bete-betean jo zuelako ere, 2003an.

Ondo oroitzen naiz sentitutako amorrua, gorrotoa, tristura, erabateko enpatia piztu zidaten Joan Marik, Txemak, Martxelok, Iñakik, Pellok eta enparauek. Autoinkulpatu nintzen auzi horretan, egin kontu. Horrelako pertsonak torturatzea eta kartzelaratzea zen geure aita torturatzea eta kartzelaratzea bezala. Ulertezina, justiziatik guztiz kanpo zegoen zerbait zen. Alferrikako mina. Mariak eta Maixabelek sentitutakotik oso hurbil.

Hortan datza dena. Hain hurbil egon barik hurbiltasuna sentitzean.

 

PD.- Uztailaren 22an 13. urtemuga izan da aita hil zenetik, etxean. Gugan dago geroztik. Eta bizi gara.

Etena

%A %B %e%q, %Y in Bizi gara!, Mendian Hil Hirian Hil

50112966212_3ac97d7d0c_cHaurdunaldia aurrera doa, hor etenik ez dago, zorionez. Azken ekografian gorputzaren formak gero eta zehaztuago agertzen dira. Neskatila da MHHH, aurreko biak bezala (AH eta SB), hori ere zehatz badakigu. Eta ez da gehiegi falta, hirugarren hiruhilekoan sartu gara… Badakizue zer sentitzen den holakoetan, zuetariko batzuk bai behintzat.

Baina etena behar da. Urte gogorra izan da, arraroa, kezkagarria, ziurgabea. Behelainoan ibiltzea, gerizpean, itzal artean, zeuk aukeratuta, ederra da. Baina bertan eta horrela bizitzea ez hainbeste, inposatua denean, are gehiago arerioa ikusezina denean.

Atsedena hartu, ikuspuntua aldatu, paisaia berriak deskubritu, Illas de Sal, adibidez. Lagun zaharrarekin bertopatu, zer eta alaba jaioberria ezagutzeko, Africa. Penintsulako ipar-mendebaldeak ez du hutsik egiten sekula. Izan ere, MHHH han bertan sortu zen, kontzepzioa lurralde lainotsu zoragarri hartan gertatu zen duela 9 hilabete.

Boa viaxe ti tamén!

 

 

 

Aizarna-Tamu

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

SantaEngraziZazpigarren eta azken grabaketa egunean lehenengora itzuli ginen, borobila eginez. Felipe Uriarterekin hasi eta amaitu ditugu grabazioak, atzo hurbildu baitzen Aizarnara, Izan ere, berriro lanean ipini genuen, Suku Mayarekin nepaleraz berbetan jardun baitzuten biek. Felipe orain dela 40 urte baino gehiago hasi zen Nepalera bidaiatzen, eta hango hizkuntzekin izan duen zaletasunak fruitu eder hauek ekarri dituzte, dokumental honetan islatu nahi izan duguna.

Bestela, Sukuren istorioa zen atzoko elkarrizketa xede nagusietakoa, eta harekin batera Beñat Arrue  mendigoizale aizarnar gaztearena. “Pumori. Mendiaren alaba” (Iban Gonzalez, 2019) dokumentalean jasota daude bi istorioak, baina geurean beste ikuspuntu bat eman nahi izan diegu, puzzle zabalago batean txertatuta.

Atzoko igoera laburra izan zen, azpiko benta zaharraren ondoko aparkalekutik abiatu ginenez. Hala ere, material guztia igotzean konturatu ginen zein urrun gauden xerpa herriak Himalaietan egindako esfortzu itzel haietatik, tona horiek guztiak altuera haietan garraiatzen dituztenean. Suku bera lan hauetan ibili izan da nerabetan.

Orain dela 3 urte Euskal Herrira ekarri zuten Nepalgo Tamu herri txikitik Beñaten gurasoek, Pello Arrue eta Arantxa Gurrutxagak. Sukuk giltzurrun-gutxiegitasun aurreratua zuen, eta dialisia behar zuen bizirik jarraitzeko. Aizarnatik Donostiara joan-etorriak egiten egon da denbora honetan, harik eta pasa den otsailean giltzurrun-trasplantea Gurutzetan egin dioten arte. Tragediek batzuetan bigarren aukerak ekartzen dituzte, eta Beñaten heriotzak Pumorin nolabait ekarri dio bizitza Sukuri, bigarren aukera bat. Oparia izan da berarentzat, baita Arantxa eta Pellorentzat ere.

Bizitza krudela bezain eskuzabala izan daiteke. Aulki hutsek hutsik jarraitzen dute, inor ez da eseriko bertan, baina gertatu daiteke norbaitek gehitzea beste aulki bat mahaira eta bertan eseri. Norbait hori Suku izanez gero, alaitasuna, gaztetasuna eta  bizipoza ekarriko ditu mahai horretara. Bai, esker ona zirkularra izaten da sarritan.

Eguraldia lagun, euria eta lainoa alegia, atzo elkarrizketekin amaitu genuen. Orain muntaketa dator, pelikula baten beste lan handia bezain gozagarria.

Itsasoari begira

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

santarbaSeigarren egunean, Pagoetan aterperik ez, eta ezin izan dugu azkenean bertan grabatu. Muino txiki batekin ordezkatu dugu, Santa Barbarakoa. Eta Telmo Esnalek aukeratu zuen Torreoiarekin, gogoratuko zarete ba “Dantza” pelikularen ezkontza sekuentziarekin… Hor aterpe dotorea topatu genuen.

Aurreko astean bezala euria eta lainoak lagun, Felix Zubiak itxaropenak bete zizkigun. Apostu segurua zen, eta jorratu genituen gaien artean Xabier Leteren heriotza, intentsiboen unitateen humanizazioa eta geure inguruko mendiak egon ziren. Felixek badaki zer den modu intentsiboan bizi, eta horixe da dokumental honen mezu nagusietakoa. Opari gisa, bertso ederra bota zigun, jasota gelditu dena. 

Atzoko grabaketarako hilerri batean gelditzea erabat koherentea zen, hor agertu zitzaigun Iñigo Suberbiola, aspaldiko saltsakide, lankide eta musikaria. Etxean hil, baserrian edo kalean. Horri buruz, eskuineko hemisferioaz eta mendebaldeko munduaz solasean ibili ginen. Abesten ere ipini genuen, Santarbako zelai batean, itsasora begira. Bizitzari zuku-zuku ateratzea, hor erronka, irrikaz eta errukiz.

Sortu zen giroa oso atsegina izan zen lauron artean, eta jario naturala. Hainbeste, non Susana Llavina euskarara igarotzen zen ohartu barik haren katalan gozotik. Bartzelonako hizkera eta Vicekoa nahikoa desberdinak dira, eta hala da leku batean bizitzea (eta hiltzea) ala bestean. Ospitalean ala etxean. Mendian ikasten den guztiaz ere jardun genuen, jakina, Torreoia ordubetez geure etxea bihurtuta.

Bilbotik Zarautzera. Etxetik etxera. Hilabete honetan 5 urte beteko dira hona etorri ginela bizitzera.

“Azken arnasa ematen dugu eguzkitik eguzkira. Azken arnasa eman nahi nuke itsasoari begira”

 

Hitzordua tontorrarekin …Pagasarrin

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

pagasarrilainoaLaino, ipar haize eta euriarekin, hain zuzen ere behar genuena. Ura eguzkia bezain garrantzitsua da, landareentzat, animalientzat eta pertsonontzat, noski. Eta atzoko grabaketa ikusgarria izan zen horren aldetik. Ez dakit ez ote dugun ekarri kartelerako argazkia eta guzti.

Atzoko protagonista, Juanjo San Sebastian, Fika kaleko 4. portalean jaio zen, etxean. Pello eta Aiora, geure seme-alabak, Fika kaleko 12. atarian jaio ziren, ospitaletik igarota. Etxean jaio, ospitalean jaio, bi garai desberdinak. Ni neu Bilbon jaio ez nintzen arren, neure hirira itzuli nintzen atzo, ahal dudan bakoitzean egiten dudan moduan. Sarritan Pagasarrin egondakoa, atzokoa igoera berezi-berezia izan zen, Juanjorekin egindakoa.

Atxo Apellanizen heriotzarekin edukitako bizipenetatik abiatu ginen, K2ra bidaiatu ginen, hitzordua tontorrarekin geneukan. Karakorum eta Bilboaldea, tamainak axola du. Eta axola du bibak batean bizi dezakezun bakeak, mendian zeru azpian lo egiterakoan, hau izan da atzoko solasaldian gelditu zaidan mezu nagusietako bat. Axtxikin probatu dut nik bibakeatzea, Urkiola aldean, eta zoragarria da. Zer izan behar da 4.000 metrotan? 5.000tan? Axola du altuerak.

Axola du baita ere etxera itzultzeak, tontorrera igotzea bidearen erdia da. Felipek eta Juanjok argi laga digute. Eta egokitzea norberaren mugak erronketara, izan adinarengatik edo beste baldintza batzuengatik. Mendian eta hirian, herrian, kalean… Atzokoa Bilbao la Vieja-ko kaleetan amaitu genuen, San Antoneko zubiaren inguruan. Botxon euripean egon ez denak ez du Bilbo ezagutzen.

Hurrengo hitzordua, Pagoetako tontorrean.

 

 

Leku ona hiltzeko?

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

chooyuXabi Ormazabal 2004an hil zen 22 urterekin Cho Oyu menditik jaistean. Lau urte geroago, Iñaki Ochoa de Olza hil zen Annapurnara igotzean 2008an 40 urterekin (egun batzuengatik ez zituen 41 urte bete). 285 km daude zortzimilako batetik bestera. 85 km daude Urretxutik Iruñera. Zergatik distantziak neurtu?  Zergatik neurtu mendiak metrotan eta bizitzak urtetan?

Jorge Nagore Iñakiren laguna eta Esperanza Fraucaren semea zen. Rol horietatik abiatuta, solasaldi publikoa eduki genuen Gasteizen duela urte bi, SECPAL 2018 zainketa aringarrien biltzarraren ateetan. “Mendia hil. Hirian hil” zuen izenburua, eta helburua zen heriotza eta doluaren inguruko hausnarketa berezia hurbiltzea kaleko jendeari, dokumental honekin dugun berbera. Pasa den asteazkenean elkarrizketa hura berriro eraiki genuen, Esperanza (zein izen polita) eta Iñakiren kokaleku biografiko bitan, Pirinio aldeko Ariben eta Iruñeko Zitadelan hurrenez hurren. Irati ibaiaren xuxurla, trumoi urrunak eta enaren txioak izan ziren lagundu ziguten soinu batzuk. Ezpelaren usaina, hiriko zumarrena. Aezkoako haitzak, Gaztelu Berriko hormak.

Ariben etxearen kontzeptuaren adibide arimadun bat ezagutu genuen bertatik bertara. Eta hortik bidaiatu ginen Nepal aldera, eta denboran 12 urte atzera egin genuen (pasa den astean urteurrena izan da) erreskate saiakera hura berreraikitzeko, Iñaki bakarrik ez hiltzea arrakastaz lortu zuena. 14 pertsonako taldelana, bizitza hutsa. Ondorengo urteetan, SOS Himalaya fundazioaren lanak katea ez du eten. Are gehiago Nepalgo 2015eko lurrikararen ostean, baita 2020ko oraingo pandemiak hainbat espedizio bertan behera laga ostean ere.

Andoni Ormazabal, bestela, Xabiren anaia izan zen. “Lehoinabarraren aztarna” dokumentalarekin bidea zabaldu zion doluari, anaia hil eta hurrengo urtean. Prozesu pertsonal hauetan oso lagungarria da inguruan komunitate bat edukitzea, familia, lagun taldea, herri bat. Eta ondoren jarraitzen duen bizitzan mendizale gazteentzako beka eta mendi festa bana antolatzen badituzu, pertsona (Xabi) omendu ez ezik zentzua apur bat bilatzen diozu gertatutakoari. Tragediatik maitasuna, elkartasuna eta bizipoza piztea. Posiblea da, Urretxu-Zumarragan gertatzen da.

Andonirekin solasaldia leku magiko batean eduki genuen, harkaitzean sartutako Sandaili baselizako kobazuloan. Ojo Guareña Burgosen, San Juan de la Peña Huescan, Reignac Dordoinan, Predjama Eslovenian… eta Sandaili Araotzen (Oñati). Oso eskalada gune bisitatua da, eta horretarako denbora ere eduki genuen. Patxadaz eta momentuaz disfrutatzen. Mindfulness erabatekoa. Datorren astean hirugarren umea datorkio Andoni eta haren familiari,  aitatasunaz ere gogoeta egin genuen, bizitza badator. Beraz zeri buruzkoa da geure dokumentala, heriotza ala bizitzari buruzkoa?

Galdera gehiago: Himalaia al da leku ona hiltzeko? Eta bizitzeko? Aezkoa? Urola Garaia? Iruñerria?

 

PD.- Petti da bakarra, Izaskun Andonegirekin batera, errepikatuko duena “Aulki Hutsak”-etik hirugarren proiektu honetan. Abesti batekin, orduan bezala: “Azken aetzaren balada”. Betor lainoa, Arpeatik sigi-saga…

Zirkuluak mendian eta herrian

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

KurtzebarriHerniora igo nintzen lehenengo aldia duela 18 bat urte izan zen, Alkiza izan zen abiapuntua. Gurutze pilo bat zeuden tontorrean, benetan ematen zuen hilerri bat, behe-laino horrekin. Ez dut sekula horrelakorik ikusi beste inon. Orain dela urte gutxi batzuk Aldundiak erabakia hartu zuen gurutze horietako gehienak kentzeko, espazio publikoa denez, jende askok ez duenez begi onez ikusten heriotza hain lizunki plazaratzea. Atzo berriro igo nintzen Alkizatik hara gora.

Mendiek, gutxiago edo gehiago, deitzen naute. Kurtzebarrik (argazkian) pilo bat adibidez. Batzuk, erakargarriak bezain beldurgarriak dira. Eta Balaitus da horietako bat niretzat. Mikel Cresporentzat, erakargarritasuna zen nagusi. Eta zoriontsua izan zen hara gora iristea lortu zuenean. Ibilaldiaren bigarren erdia, hala ere, ez zuen amaitu. Gutariko inork ez du benetan imajinatu ere egiten zer den guraso batzuentzat horrelakorik gertatzea. Atzo hurbildu nintzen Juxe Zuazua eta Txema Cresporen minera, grabazio erabat emotiboa izan zen, eta esango nuke bakerako bidean ondo doazela. Anai-arreben mina, bestela, sarritan ahaztutakoa da. Ez atzo.

Egileor baserriko ganbaran egin genuen grabaketa, itzela lekua. Antonio Zuazuaren jaiotetxean, Mikel eta Lideren aititea. Eta Izaskun Andonegiren ahotik entzun genuen zein onuragarriak izan daitezkeen dolu kolektiboak dolu prozesu pertsonaletan. Horren testigantza jaso genuen atzo Aretxabaletan, eta datorren astean Iruñean eta Urretxun ere beste hainbeste gertatuko da. Richter eskalako dolu kolektibo erraldoia egon bada Herri honetan, bertako Felix Iñurrategirena izan da. Iñaki Otxoa de Olzarena beste adibide on bat da. Baita Xabier Ormazabalena ere, bakoitza bere tamainan.

Zirkulua apur bat borobiltzeko, soinu-bandan lanean dagoen pertsona, Eñaut Zubizarreta txelo-jolea, Mikelen herrikidea ez ezik haren monitorea eta soka-laguna izan zen. Eta ez hori bakarrik, Eñautek jo zuenez Mikelen aldeko hiletan.

Bistan da, esker ona zerbait zirkularra da.

Etxeko sua

%A %B %e%q, %Y in Mendian Hil Hirian Hil

subaxuaGauza gutxi ezagutzen ditut nik su baxu bat baino hipnotikoagorik eta atseginagorik. Gainera telebista, telefonoa edo internet baino osasungarriagoa da, bururako behintzat.

Ez naiz gogoratzen ea tximiniarik zegoen “Betelu” jatetxean, Madrilgo bihotzean. Leku abegikorra zen, jantoki txikiarekin eta, atenditzen, oso pertsona atseginekin. Geure Diasporako urte haietan EHko zati bat, arnasgune emozional bat. Hori baino gehiago, hortik gertu bizi zen Lesakan jaiotako osaba bat, aitaren lehengusua. Eta jatetxe hartan bertan ospatu genuen gurasoen ezkontzaren 25. urteurrena.

Ama 1941ean, aita 1942an eta Felipe 1944an jaio ziren. Betelu hartatik hemengo eta gaurko Betelura. Gaintzara. Balerdi azpira, Mallopera. Felipe Uriarte izan da atzo  lehenengo elkarrizketatua dokumentalerako. Nekez topatu dugu paisaje ederragorik hurrengo asteetan, edo etxe ederragorik, su baxua eta guzti. Gaintza, Intza, Azkarate… Gainera zonaldearekin lotura biografiak ditu ostiralean elkarrizketatuko dugun beste aspaldiko lankide batek.

Eta non dago Feliperen etxea? Gaintzan, Oñatin, Pasaia Donibanen? “Etxea ez da jaio zinen lekua. Etxea da ihes egiteko zure saiakerak amaitzen diren lekua”, idatzi zuen Naguib Mahfuz-ek. Oso identifikatuta sentitzen naiz esaldiarekin. Susmatzen dut Felipe apur bat ere bai.

Beste modu bietan esanda:

“Etxeko sutondoa, norberaren ariman beti pizten da”

“Gure etxean sua batu eta aingeruak sartu”

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer

Skip to toolbar